मैत्रेय उवाच । (१।१)

जनेषु प्रगृणत्स्वेवं पृथुं पृथुलविक्रमम् । (१।२)

तत्रोपजग्मुर्मुनयश्चत्वारः सूर्यवर्चसः ॥ (१।३)

तांस्तु सिद्धेश्वरान्राजा व्योम्नो ऽवतरतो ऽर्चिषा । (२।१)

लोकानपापान्कुर्वाणान्सानुगो ऽचष्ट लक्षितान् ॥ (२।२)

तद्दर्शनोद्गतान्प्राणान्प्रत्यादित्सुरिवोत्थितः । (३।१)

ससदस्यानुगो वैन्य इन्द्रियेशो गुणानिव ॥ (३।२)

गौरवाद्यन्त्रितः सभ्यः प्रश्रयानतकन्धरः । (४।१)

विधिवत्पूजयांचक्रे गृहीताध्यर्हणासनान् ॥ (४।२)

तत्पादशौचसलिलैर्मार्जितालकबन्धनः । (५।१)

तत्र शीलवतां वृत्तमाचरन्मानयन्निव ॥ (५।२)

हाटकासन आसीनान्स्वधिष्ण्येष्विव पावकान् । (६।१)

श्रद्धासंयमसंयुक्तः प्रीतः प्राह भवाग्रजान् ॥ (६।२)

पृथुरुवाच । (७।१)

अहो आचरितं किं मे मङ्गलं मङ्गलायनाः । (७।२)

यस्य वो दर्शनं ह्यासीद्दुर्दर्शानां च योगिभिः ॥ (७।३)

किं तस्य दुर्लभतरमिह लोके परत्र च । (८।१)

यस्य विप्राः प्रसीदन्ति शिवो विष्णुश्च सानुगः ॥ (८।२)

नैव लक्षयते लोको लोकान्पर्यटतो ऽपि यान् । (९।१)

यथा सर्वदृशं सर्व आत्मानं ये ऽस्य हेतवः ॥ (९।२)

अधना अपि ते धन्याः साधवो गृहमेधिनः । (१०।१)

यद्गृहा ह्यर्हवर्याम्बु तृणभूमीश्वरावराः ॥ (१०।२)

व्यालालयद्रुमा वै तेष्वरिक्ताखिलसम्पदः । (११।१)

यद्गृहास्तीर्थपादीयपादतीर्थविवर्जिताः ॥ (११।२)

स्वागतं वो द्विजश्रेष्ठा यद्व्रतानि मुमुक्षवः । (१२।१)

चरन्ति श्रद्धया धीरा बाला एव बृहन्ति च ॥ (१२।२)

कच्चिन्नः कुशलं नाथा इन्द्रियार्थार्थवेदिनाम् । (१३।१)

व्यसनावाप एतस्मिन्पतितानां स्वकर्मभिः ॥ (१३।२)

भवत्सु कुशलप्रश्न आत्मारामेषु नेष्यते । (१४।१)

कुशलाकुशला यत्र न सन्ति मतिवृत्तयः ॥ (१४।२)

तदहं कृतविश्रम्भः सुहृदो वस्तपस्विनाम् । (१५।१)

संपृच्छे भव एतस्मिन्क्षेमः केनाञ्जसा भवेत् ॥ (१५।२)

व्यक्तमात्मवतामात्मा भगवानात्मभावनः । (१६।१)

स्वानामनुग्रहायेमां सिद्धरूपी चरत्यजः ॥ (१६।२)

मैत्रेय उवाच । (१७।१)

पृथोस्तत्सूक्तमाकर्ण्य सारं सुष्ठु मितं मधु । (१७।२)

स्मयमान इव प्रीत्या कुमारः प्रत्युवाच ह ॥ (१७।३)

सनत्कुमार उवाच । (१८।१)

साधु पृष्टं महाराज सर्वभूतहितात्मना । (१८।२)

भवता विदुषा चापि साधूनां मतिरीदृशी ॥ (१८।३)

सङ्गमः खलु साधूनामुभयेषां च संमतः । (१९।१)

यत्सम्भाषणसम्प्रश्नः सर्वेषां वितनोति शम् ॥ (१९।२)

अस्त्येव राजन्भवतो मधुद्विषः पादारविन्दस्य गुणानुवादने । (२०।१)

रतिर्दुरापा विधुनोति नैष्ठिकी कामं कषायं मलमन्तरात्मनः ॥ (२०।२)

शास्त्रेष्वियानेव सुनिश्चितो नृणां क्षेमस्य सध्र्यग्विमृशेषु हेतुः । (२१।१)

असङ्ग आत्मव्यतिरिक्त आत्मनि दृढा रतिर्ब्रह्मणि निर्गुणे च या ॥ (२१।२)

सा श्रद्धया भगवद्धर्मचर्यया जिज्ञासयाध्यात्मिकयोगनिष्ठया । (२२।१)

योगेश्वरोपासनया च नित्यं पुण्यश्रवःकथया पुण्यया च ॥ (२२।२)

अर्थेन्द्रियारामसगोष्ठ्यतृष्णया तत्संमतानामपरिग्रहेण च । (२३।१)

विविक्तरुच्या परितोष आत्मनि विना हरेर्गुणपीयूषपानात् ॥ (२३।२)

अहिंसया पारमहंस्यचर्यया स्मृत्या मुकुन्दाचरिताग्र्यसीधुना । (२४।१)

यमैरकामैर्नियमैश्चाप्यनिन्दया निरीहया द्वन्द्वतितिक्षया च ॥ (२४।२)

हरेर्मुहुस्तत्परकर्णपूरगुणाभिधानेन विजृम्भमाणया । (२५।१)

भक्त्या ह्यसङ्गः सदसत्यनात्मनि स्यान्निर्गुणे ब्रह्मणि चाञ्जसा रतिः ॥ (२५।२)

यदा रतिर्ब्रह्मणि नैष्ठिकी पुमानाचार्यवान्ज्ञानविरागरंहसा । (२६।१)

दहत्यवीर्यं हृदयं जीवकोशं पञ्चात्मकं योनिमिवोत्थितो ऽग्निः ॥ (२६।२)

दग्धाशयो मुक्तसमस्ततद्गुणो नैवात्मनो बहिरन्तर्विचष्टे । (२७।१)

परात्मनोर्यद्व्यवधानं पुरस्तात्स्वप्ने यथा पुरुषस्तद्विनाशे ॥ (२७।२)

आत्मानमिन्द्रियार्थं च परं यदुभयोरपि । (२८।१)

सत्याशय उपाधौ वै पुमान्पश्यति नान्यदा ॥ (२८।२)

निमित्ते सति सर्वत्र जलादावपि पूरुषः । (२९।१)

आत्मनश्च परस्यापि भिदां पश्यति नान्यदा ॥ (२९।२)

इन्द्रियैर्विषयाकृष्टैराक्षिप्तं ध्यायतां मनः । (३०।१)

चेतनां हरते बुद्धेः स्तम्बस्तोयमिव ह्रदात् ॥ (३०।२)

भ्रश्यत्यनुस्मृतिश्चित्तं ज्ञानभ्रंशः स्मृतिक्षये । (३१।१)

तद्रोधं कवयः प्राहुरात्मापह्नवमात्मनः ॥ (३१।२)

नातः परतरो लोके पुंसः स्वार्थव्यतिक्रमः । (३२।१)

यदध्यन्यस्य प्रेयस्त्वमात्मनः स्वव्यतिक्रमात् ॥ (३२।२)

अर्थेन्द्रियार्थाभिध्यानं सर्वार्थापह्नवो नृणाम् । (३३।१)

भ्रंशितो ज्ञानविज्ञानाद्येनाविशति मुख्यताम् ॥ (३३।२)

न कुर्यात्कर्हिचित्सङ्गं तमस्तीव्रं तितीरिषुः । (३४।१)

धर्मार्थकाममोक्षाणां यदत्यन्तविघातकम् ॥ (३४।२)

तत्रापि मोक्ष एवार्थ आत्यन्तिकतयेष्यते । (३५।१)

त्रैवर्ग्यो ऽर्थो यतो नित्यं कृतान्तभयसंयुतः ॥ (३५।२)

परे ऽवरे च ये भावा गुणव्यतिकरादनु । (३६।१)

न तेषां विद्यते क्षेममीशविध्वंसिताशिषाम् ॥ (३६।२)

तत्त्वं नरेन्द्र जगतामथ तस्थूषां च देहेन्द्रियासुधिषणात्मभिर् आवृतानाम् । (३७।१)

यः क्षेत्रवित्तपतया हृदि विश्वग् आविः प्रत्यक् चकास्ति भगवांस्तमवेहि सो ऽस्मि ॥ (३७।२)

यस्मिनिदं सदसदात्मतया विभाति माया विवेकविधुति स्रजि वा हि बुद्धिः । (३८।१)

तं नित्यमुक्तपरिशुद्धविशुद्धतत्त्वं प्रत्यूढकर्मकलिलप्रकृतिं प्रपद्ये ॥ (३८।२)

यत्पादपङ्कजपलाशविलासभक्त्या कर्माशयं ग्रथितमुद्ग्रथयन्ति सन्तः । (३९।१)

तद्वन्न रिक्तमतयो यतयो ऽपि रुद्धस्रोतोगणास्तमरणं भज वासुदेवम् ॥ (३९।२)

कृच्छ्रो महानिह भवार्णवम् अप्लवेशां षड्वर्गनक्रमसुखेन तितीर्षन्ति । (४०।१)

तत्त्वं हरेर्भगवतो भजनीयमङ्घ्रिं कृत्वोडुपं व्यसनमुत्तर दुस्तरार्णम् ॥ (४०।२)

मैत्रेय उवाच । (४१।१)

स एवं ब्रह्मपुत्रेण कुमारेणात्ममेधसा । (४१।२)

दर्शितात्मगतिः सम्यक् प्रशस्योवाच तं नृपः ॥ (४१।३)

राजोवाच । (४२।१)

कृतो मे ऽनुग्रहः पूर्वं हरिणार्तानुकम्पिना । (४२।२)

तमापादयितुं ब्रह्मन्भगवन्यूयमागताः ॥ (४२।३)

निष्पादितश्च कार्त्स्न्येन भगवद्भिर्घृणालुभिः । (४३।१)

साधूच्छिष्टं हि मे सर्वमात्मना सह किं ददे ॥ (४३।२)

प्राणा दाराः सुता ब्रह्मन्गृहाश्च सपरिच्छदाः । (४४।१)

राज्यं बलं मही कोश इति सर्वं निवेदितम् ॥ (४४।२)

सैनापत्यं च राज्यं च दण्डनेतृत्वमेव च । (४५।१)

सर्वलोकाधिपत्यं च वेदशास्त्रविदर्हति ॥ (४५।२)

स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च । (४६।१)

तस्यैवानुग्रहेणान्नं भुञ्जते क्षत्रियादयः ॥ (४६।२)

यैरीदृशी भगवतो गतिरात्मवाद एकान्ततो निगमिभिः प्रतिपादिता नः । (४७।१)

तुष्यन्त्वदभ्रकरुणाः स्वकृतेन नित्यं को नाम तत्प्रतिकरोति विनोदपात्रम् ॥ (४७।२)

मैत्रेय उवाच । (४८।१)

त आत्मयोगपतय आदिराजेन पूजिताः । (४८।२)

शीलं तदीयं शंसन्तः खे ऽभवन्मिषतां नृणाम् ॥ (४८।३)

वैन्यस्तु धुर्यो महतां संस्थित्याध्यात्मशिक्षया । (४९।१)

आप्तकाममिवात्मानं मेन आत्मन्यवस्थितः ॥ (४९।२)

कर्माणि च यथाकालं यथादेशं यथाबलम् । (५०।१)

यथोचितं यथावित्तमकरोद्ब्रह्मसात्कृतम् ॥ (५०।२)

फलं ब्रह्मणि संन्यस्य निर्विषङ्गः समाहितः । (५१।१)

कर्माध्यक्षं च मन्वान आत्मानं प्रकृतेः परम् ॥ (५१।२)

गृहेषु वर्तमानो ऽपि स साम्राज्यश्रियान्वितः । (५२।१)

नासज्जतेन्द्रियार्थेषु निरहंमतिरर्कवत् ॥ (५२।२)

एवमध्यात्मयोगेन कर्माण्यनुसमाचरन् । (५३।१)

पुत्रानुत्पादयामास पञ्चार्चिष्यात्मसंमतान् ॥ (५३।२)

विजिताश्वं धूम्रकेशं हर्यक्षं द्रविणं वृकम् । (५४।१)

सर्वेषां लोकपालानां दधारैकः पृथुर्गुणान् ॥ (५४।२)

गोपीथाय जगत्सृष्टेः काले स्वे स्वे ऽच्युतात्मकः । (५५।१)

मनोवाग्वृत्तिभिः सौम्यैर्गुणैः संरञ्जयन्प्रजाः ॥ (५५।२)

राजेत्यधान्नामधेयं सोमराज इवापरः । (५६।१)

सूर्यवद्विसृजन्गृह्णन्प्रतपंश्च भुवो वसु ॥ (५६।२)

दुर्धर्षस्तेजसेवाग्निर्महेन्द्र इव दुर्जयः । (५७।१)

तितिक्षया धरित्रीव द्यौरिवाभीष्टदो नृणाम् ॥ (५७।२)

वर्षति स्म यथाकामं पर्जन्य इव तर्पयन् । (५८।१)

समुद्र इव दुर्बोधः सत्त्वेनाचलराड् इव ॥ (५८।२)

धर्मराड् इव शिक्षायामाश्चर्ये हिमवानिव । (५९।१)

कुबेर इव कोशाढ्यो गुप्तार्थो वरुणो यथा ॥ (५९।२)

मातरिश्वेव सर्वात्मा बलेन महसौजसा । (६०।१)

अविषह्यतया देवो भगवान्भूतराड् इव ॥ (६०।२)

कन्दर्प इव सौन्दर्ये मनस्वी मृगराड् इव । (६१।१)

वात्सल्ये मनुवन्नॄणां प्रभुत्वे भगवानजः ॥ (६१।२)

बृहस्पतिर्ब्रह्मवादे आत्मवत्त्वे स्वयं हरिः । (६२।१)

भक्त्या गोगुरुविप्रेषु विष्वक्सेनानुवर्तिषु । (६२।२)

ह्रिया प्रश्रयशीलाभ्यामात्मतुल्यः परोद्यमे ॥ (६२।३)

कीर्त्योर्ध्वगीतया पुंभिस्त्रैलोक्ये तत्र तत्र ह । (६३।१)

प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेषु स्त्रीणां रामः सतामिव ॥ (६३।२)