BhāgavPur, 1, 12
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्य जन्म महाबुद्धेः कर्माणि च महात्मनः । (२।१)
tasya janma mahābuddheḥ karmāṇi ca mahātmanaḥ |
निधनं च यथैवासीत् स प्रेत्य गतवान् यथा ॥ (२।२)
nidhanaṃ ca yathaivāsīt sa pretya gatavān yathā ||
ब्रूहि नः श्रद्दधानानां यस्य ज्ञानम् अदाच्छुकः ॥ (३।२)
brūhi naḥ śraddadhānānāṃ yasya jñānam adācchukaḥ ||
जम्बूद्वीपाधिपत्यं च यशश्च त्रिदिवं गतम् ॥ (५।२)
jambūdvīpādhipatyaṃ ca yaśaśca tridivaṃ gatam ||
किं ते कामाः सुरस्पार्हा मुकुन्दमनसो द्विजाः । (६।१)
kiṃ te kāmāḥ suraspārhā mukundamanaso dvijāḥ |
अधिजह्रुर्मुदं राज्ञः क्षुधितस्य यथेतरे ॥ (६।२)
adhijahrurmudaṃ rājñaḥ kṣudhitasya yathetare ||
श्रीमद्दीर्घचतुर्बाहुं तप्तकाञ्चनकुण्डलम् । (९।१)
śrīmaddīrghacaturbāhuṃ taptakāñcanakuṇḍalam |
क्षतजाक्षं गदापाणिम् आत्मनः सर्वतो दिशम् ॥ (९।२)
kṣatajākṣaṃ gadāpāṇim ātmanaḥ sarvato diśam ||
परिभ्रमन्तम् उल्काभां भ्रामयन्तं गदां मुहुः ॥ (१०।१)
paribhramantam ulkābhāṃ bhrāmayantaṃ gadāṃ muhuḥ ||
विधमन्तं सन्निकर्षे पर्यैक्षत क इत्यसौ ॥ (११।२)
vidhamantaṃ sannikarṣe paryaikṣata ka ityasau ||
विधूय तदमेयात्मा भगवान् धर्मगुब् विभुः । (१२।१)
vidhūya tadameyātmā bhagavān dharmagub vibhuḥ |
जज्ञे वंशधरः पाण्डोर्भूयः पाण्डुरिवौजसा ॥ (१३।२)
jajñe vaṃśadharaḥ pāṇḍorbhūyaḥ pāṇḍurivaujasā ||
तस्य प्रीतमना राजा विप्रैर्धौम्यकृपादिभिः । (१४।१)
tasya prītamanā rājā viprairdhaumyakṛpādibhiḥ |
हिरण्यं गां महीं ग्रामान् हस्त्यश्वान् नृपतिर्वरान् । (१५।१)
hiraṇyaṃ gāṃ mahīṃ grāmān hastyaśvān nṛpatirvarān |
प्रादात् स्वन्नं च विप्रेभ्यः प्रजातीर्थे स तीर्थवित् ॥ (१५।२)
prādāt svannaṃ ca viprebhyaḥ prajātīrthe sa tīrthavit ||
तम् ऊचुर्ब्राह्मणास्तुष्टा राजानं प्रश्रयान्वितम् । (१६।१)
tam ūcurbrāhmaṇāstuṣṭā rājānaṃ praśrayānvitam |
एष ह्यस्मिन् प्रजातन्तौ पुरूणां पौरवर्षभ ॥ (१६।२)
eṣa hyasmin prajātantau purūṇāṃ pauravarṣabha ||
दैवेनाप्रतिघातेन शुक्ले संस्थाम् उपेयुषि । (१७।१)
daivenāpratighātena śukle saṃsthām upeyuṣi |
रातो वो ऽनुग्रहार्थाय विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ (१७।२)
rāto vo 'nugrahārthāya viṣṇunā prabhaviṣṇunā ||
तस्मान् नाम्ना विष्णुरात इति लोके भविष्यति । (१८।१)
tasmān nāmnā viṣṇurāta iti loke bhaviṣyati |
अप्येष वंश्यान् राजर्षीन् पुण्यश्लोकान् महात्मनः । (१९।२)
apyeṣa vaṃśyān rājarṣīn puṇyaślokān mahātmanaḥ |
अनुवर्तिता स्विद्यशसा साधुवादेन सत्तमाः ॥ (१९।३)
anuvartitā svidyaśasā sādhuvādena sattamāḥ ||
पार्थ प्रजाविता साक्षादिक्ष्वाकुरिव मानवः । (२०।२)
pārtha prajāvitā sākṣādikṣvākuriva mānavaḥ |
ब्रह्मण्यः सत्यसंधश्च रामो दाशरथिर्यथा ॥ (२०।३)
brahmaṇyaḥ satyasaṃdhaśca rāmo dāśarathiryathā ||
यशो वितनिता स्वानां दौष्यन्तिरिव यज्वनाम् ॥ (२१।२)
yaśo vitanitā svānāṃ dauṣyantiriva yajvanām ||
धन्विनाम् अग्रणीरेष तुल्यश्चार्जुनयोर्द्वयोः । (२२।१)
dhanvinām agraṇīreṣa tulyaścārjunayordvayoḥ |
मृगेन्द्र इव विक्रान्तो निषेव्यो हिमवान् इव । (२३।१)
mṛgendra iva vikrānto niṣevyo himavān iva |
सर्वसद्गुणमाहात्म्ये एष कृष्णम् अनुव्रतः । (२५।१)
sarvasadguṇamāhātmye eṣa kṛṣṇam anuvrataḥ |
हृत्या बलिसमः कृष्णे प्रह्राद इव सद्ग्रहः । (२६।१)
hṛtyā balisamaḥ kṛṣṇe prahrāda iva sadgrahaḥ |
आहर्तैषो ऽश्वमेधानां वृद्धानां पर्युपासकः ॥ (२६।२)
āhartaiṣo 'śvamedhānāṃ vṛddhānāṃ paryupāsakaḥ ||
तक्षकादात्मनो मृत्युं द्विजपुत्रोपसर्जितात् । (२८।१)
takṣakādātmano mṛtyuṃ dvijaputropasarjitāt |
प्रपत्स्यत उपश्रुत्य मुक्तसङ्गः पदं हरेः ॥ (२८।२)
prapatsyata upaśrutya muktasaṅgaḥ padaṃ hareḥ ||
जिज्ञासितात्मयाथार्थ्यो मुनेर्व्याससुतादसौ । (२९।१)
jijñāsitātmayāthārthyo munervyāsasutādasau |
हित्वेदं नृप गङ्गायां यास्यत्यद्धाकुतोभयम् ॥ (२९।२)
hitvedaṃ nṛpa gaṅgāyāṃ yāsyatyaddhākutobhayam ||
लब्धापचितयः सर्वे प्रतिजग्मुः स्वकान् गृहान् ॥ (३०।२)
labdhāpacitayaḥ sarve pratijagmuḥ svakān gṛhān ||
स एष लोके विख्यातः परीक्षिदिति यत् प्रभुः । (३१।१)
sa eṣa loke vikhyātaḥ parīkṣiditi yat prabhuḥ |
पूर्वं दृष्टम् अनुध्यायन् परीक्षेत नरेष्विह ॥ (३१।२)
pūrvaṃ dṛṣṭam anudhyāyan parīkṣeta nareṣviha ||
आपूर्यमाणः पितृभिः काष्ठाभिरिव सो ऽन्वहम् ॥ (३२।२)
āpūryamāṇaḥ pitṛbhiḥ kāṣṭhābhiriva so 'nvaham ||
राजा लब्धधनो दध्यौ नान्यत्र करदण्डयोः ॥ (३३।२)
rājā labdhadhano dadhyau nānyatra karadaṇḍayoḥ ||
तदभिप्रेतम् आलक्ष्य भ्रातरो ऽच्युतचोदिताः । (३४।१)
tadabhipretam ālakṣya bhrātaro 'cyutacoditāḥ |
धनं प्रहीणम् आजह्रुरुदीच्यां दिशि भूरिशः ॥ (३४।२)
dhanaṃ prahīṇam ājahrurudīcyāṃ diśi bhūriśaḥ ||
तेन संभृतसम्भारो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (३५।१)
tena saṃbhṛtasambhāro dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
वाजिमेधैस्त्रिभिर्भीतो यज्ञैः समयजद्धरिम् ॥ (३५।२)
vājimedhaistribhirbhīto yajñaiḥ samayajaddharim ||
आहूतो भगवान् राज्ञा याजयित्वा द्विजैर्नृपम् । (३६।१)
āhūto bhagavān rājñā yājayitvā dvijairnṛpam |
उवास कतिचिन् मासान् सुहृदां प्रियकाम्यया ॥ (३६।२)
uvāsa katicin māsān suhṛdāṃ priyakāmyayā ||
ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातः कृष्णया सहबन्धुभिः । (३७।१)
tato rājñābhyanujñātaḥ kṛṣṇayā sahabandhubhiḥ |
ययौ द्वारवतीं ब्रह्मन् सार्जुनो यदुभिर्वृतः ॥ (३७।२)
yayau dvāravatīṃ brahman sārjuno yadubhirvṛtaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.