भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 1, 12

12 of 114 · 77 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शौनक उवाच । (१।१)

śaunaka uvāca

1.2१.२

अश्वत्थाम्नोपसृष्टेन ब्रह्मशीर्ष्णोरुतेजसा । (१।२)

aśvatthāmnopasṛṣṭena brahmaśīrṣṇorutejasā |

1.3१.३

उत्तराया हतो गर्भ ईशेनाजीवितः पुनः ॥ (१।३)

uttarāyā hato garbha īśenājīvitaḥ punaḥ ||

2.1२.१

तस्य जन्म महाबुद्धेः कर्माणि च महात्मनः । (२।१)

tasya janma mahābuddheḥ karmāṇi ca mahātmanaḥ |

2.2२.२

निधनं च यथैवासीत् स प्रेत्य गतवान् यथा ॥ (२।२)

nidhanaṃ ca yathaivāsīt sa pretya gatavān yathā ||

3.1३.१

तदिदं श्रोतुम् इच्छामो गदितुं यदि मन्यसे । (३।१)

tadidaṃ śrotum icchāmo gadituṃ yadi manyase |

3.2३.२

ब्रूहि नः श्रद्दधानानां यस्य ज्ञानम् अदाच्छुकः ॥ (३।२)

brūhi naḥ śraddadhānānāṃ yasya jñānam adācchukaḥ ||

4.1४.१

सूत उवाच । (४।१)

sūta uvāca

4.2४.२

अपीपलद्धर्मराजः पितृवद्रञ्जयन् प्रजाः । (४।२)

apīpaladdharmarājaḥ pitṛvadrañjayan prajāḥ |

4.3४.३

निःस्पृहः सर्वकामेभ्यः कृष्णपादानुसेवया ॥ (४।३)

niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyaḥ kṛṣṇapādānusevayā ||

5.1५.१

सम्पदः क्रतवो लोका महिषी भ्रातरो मही । (५।१)

sampadaḥ kratavo lokā mahiṣī bhrātaro mahī |

5.2५.२

जम्बूद्वीपाधिपत्यं च यशश्च त्रिदिवं गतम् ॥ (५।२)

jambūdvīpādhipatyaṃ ca yaśaśca tridivaṃ gatam ||

6.1६.१

किं ते कामाः सुरस्पार्हा मुकुन्दमनसो द्विजाः । (६।१)

kiṃ te kāmāḥ suraspārhā mukundamanaso dvijāḥ |

6.2६.२

अधिजह्रुर्मुदं राज्ञः क्षुधितस्य यथेतरे ॥ (६।२)

adhijahrurmudaṃ rājñaḥ kṣudhitasya yathetare ||

7.1७.१

मातुर्गर्भगतो वीरः स तदा भृगुनन्दन । (७।१)

māturgarbhagato vīraḥ sa tadā bhṛgunandana |

7.2७.२

ददर्श पुरुषं कंचिद्दह्यमानो ऽस्त्रतेजसा ॥ (७।२)

dadarśa puruṣaṃ kaṃciddahyamāno 'stratejasā ||

8.1८.१

अङ्गुष्ठमात्रम् अमलं स्फुरत्पुरटमौलिनम् । (८।१)

aṅguṣṭhamātram amalaṃ sphuratpuraṭamaulinam |

8.2८.२

अपीव्यदर्शनं श्यामं तडिद्वाससम् अच्युतम् ॥ (८।२)

apīvyadarśanaṃ śyāmaṃ taḍidvāsasam acyutam ||

9.1९.१

श्रीमद्दीर्घचतुर्बाहुं तप्तकाञ्चनकुण्डलम् । (९।१)

śrīmaddīrghacaturbāhuṃ taptakāñcanakuṇḍalam |

9.2९.२

क्षतजाक्षं गदापाणिम् आत्मनः सर्वतो दिशम् ॥ (९।२)

kṣatajākṣaṃ gadāpāṇim ātmanaḥ sarvato diśam ||

10.1१०.१

परिभ्रमन्तम् उल्काभां भ्रामयन्तं गदां मुहुः ॥ (१०।१)

paribhramantam ulkābhāṃ bhrāmayantaṃ gadāṃ muhuḥ ||

11.1११.१

अस्त्रतेजः स्वगदया नीहारम् इव गोपतिः । (११।१)

astratejaḥ svagadayā nīhāram iva gopatiḥ |

11.2११.२

विधमन्तं सन्निकर्षे पर्यैक्षत क इत्यसौ ॥ (११।२)

vidhamantaṃ sannikarṣe paryaikṣata ka ityasau ||

12.1१२.१

विधूय तदमेयात्मा भगवान् धर्मगुब् विभुः । (१२।१)

vidhūya tadameyātmā bhagavān dharmagub vibhuḥ |

12.2१२.२

मिषतो दशमासस्य तत्रैवान्तर्दधे हरिः ॥ (१२।२)

miṣato daśamāsasya tatraivāntardadhe hariḥ ||

13.1१३.१

ततः सर्वगुणोदर्के सानुकूलग्रहोदये । (१३।१)

tataḥ sarvaguṇodarke sānukūlagrahodaye |

13.2१३.२

जज्ञे वंशधरः पाण्डोर्भूयः पाण्डुरिवौजसा ॥ (१३।२)

jajñe vaṃśadharaḥ pāṇḍorbhūyaḥ pāṇḍurivaujasā ||

14.1१४.१

तस्य प्रीतमना राजा विप्रैर्धौम्यकृपादिभिः । (१४।१)

tasya prītamanā rājā viprairdhaumyakṛpādibhiḥ |

14.2१४.२

जातकं कारयामास वाचयित्वा च मङ्गलम् ॥ (१४।२)

jātakaṃ kārayāmāsa vācayitvā ca maṅgalam ||

15.1१५.१

हिरण्यं गां महीं ग्रामान् हस्त्यश्वान् नृपतिर्वरान् । (१५।१)

hiraṇyaṃ gāṃ mahīṃ grāmān hastyaśvān nṛpatirvarān |

15.2१५.२

प्रादात् स्वन्नं च विप्रेभ्यः प्रजातीर्थे स तीर्थवित् ॥ (१५।२)

prādāt svannaṃ ca viprebhyaḥ prajātīrthe sa tīrthavit ||

16.1१६.१

तम् ऊचुर्ब्राह्मणास्तुष्टा राजानं प्रश्रयान्वितम् । (१६।१)

tam ūcurbrāhmaṇāstuṣṭā rājānaṃ praśrayānvitam |

16.2१६.२

एष ह्यस्मिन् प्रजातन्तौ पुरूणां पौरवर्षभ ॥ (१६।२)

eṣa hyasmin prajātantau purūṇāṃ pauravarṣabha ||

17.1१७.१

दैवेनाप्रतिघातेन शुक्ले संस्थाम् उपेयुषि । (१७।१)

daivenāpratighātena śukle saṃsthām upeyuṣi |

17.2१७.२

रातो वो ऽनुग्रहार्थाय विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ (१७।२)

rāto vo 'nugrahārthāya viṣṇunā prabhaviṣṇunā ||

18.1१८.१

तस्मान् नाम्ना विष्णुरात इति लोके भविष्यति । (१८।१)

tasmān nāmnā viṣṇurāta iti loke bhaviṣyati |

18.2१८.२

न सन्देहो महाभाग महाभागवतो महान् ॥ (१८।२)

na sandeho mahābhāga mahābhāgavato mahān ||

19.1१९.१

श्रीराजोवाच । (१९।१)

śrīrājovāca |

19.2१९.२

अप्येष वंश्यान् राजर्षीन् पुण्यश्लोकान् महात्मनः । (१९।२)

apyeṣa vaṃśyān rājarṣīn puṇyaślokān mahātmanaḥ |

19.3१९.३

अनुवर्तिता स्विद्यशसा साधुवादेन सत्तमाः ॥ (१९।३)

anuvartitā svidyaśasā sādhuvādena sattamāḥ ||

20.1२०.१

ब्राह्मणा ऊचुः । (२०।१)

brāhmaṇā ūcuḥ |

20.2२०.२

पार्थ प्रजाविता साक्षादिक्ष्वाकुरिव मानवः । (२०।२)

pārtha prajāvitā sākṣādikṣvākuriva mānavaḥ |

20.3२०.३

ब्रह्मण्यः सत्यसंधश्च रामो दाशरथिर्यथा ॥ (२०।३)

brahmaṇyaḥ satyasaṃdhaśca rāmo dāśarathiryathā ||

21.1२१.१

एष दाता शरण्यश्च यथा ह्यौशीनरः शिबिः । (२१।१)

eṣa dātā śaraṇyaśca yathā hyauśīnaraḥ śibiḥ |

21.2२१.२

यशो वितनिता स्वानां दौष्यन्तिरिव यज्वनाम् ॥ (२१।२)

yaśo vitanitā svānāṃ dauṣyantiriva yajvanām ||

22.1२२.१

धन्विनाम् अग्रणीरेष तुल्यश्चार्जुनयोर्द्वयोः । (२२।१)

dhanvinām agraṇīreṣa tulyaścārjunayordvayoḥ |

22.2२२.२

हुताश इव दुर्धर्षः समुद्र इव दुस्तरः ॥ (२२।२)

hutāśa iva durdharṣaḥ samudra iva dustaraḥ ||

23.1२३.१

मृगेन्द्र इव विक्रान्तो निषेव्यो हिमवान् इव । (२३।१)

mṛgendra iva vikrānto niṣevyo himavān iva |

23.2२३.२

तितिक्षुर्वसुधेवासौ सहिष्णुः पितराविव ॥ (२३।२)

titikṣurvasudhevāsau sahiṣṇuḥ pitarāviva ||

24.1२४.१

पितामहसमः साम्ये प्रसादे गिरिशोपमः । (२४।१)

pitāmahasamaḥ sāmye prasāde giriśopamaḥ |

24.2२४.२

आश्रयः सर्वभूतानां यथा देवो रमाश्रयः ॥ (२४।२)

āśrayaḥ sarvabhūtānāṃ yathā devo ramāśrayaḥ ||

25.1२५.१

सर्वसद्गुणमाहात्म्ये एष कृष्णम् अनुव्रतः । (२५।१)

sarvasadguṇamāhātmye eṣa kṛṣṇam anuvrataḥ |

25.2२५.२

रन्तिदेव इवोदारो ययातिरिव धार्मिकः ॥ (२५।२)

rantideva ivodāro yayātiriva dhārmikaḥ ||

26.1२६.१

हृत्या बलिसमः कृष्णे प्रह्राद इव सद्ग्रहः । (२६।१)

hṛtyā balisamaḥ kṛṣṇe prahrāda iva sadgrahaḥ |

26.2२६.२

आहर्तैषो ऽश्वमेधानां वृद्धानां पर्युपासकः ॥ (२६।२)

āhartaiṣo 'śvamedhānāṃ vṛddhānāṃ paryupāsakaḥ ||

27.1२७.१

राजर्षीणां जनयिता शास्ता चोत्पथगामिनाम् । (२७।१)

rājarṣīṇāṃ janayitā śāstā cotpathagāminām |

27.2२७.२

निग्रहीता कलेरेष भुवो धर्मस्य कारणात् ॥ (२७।२)

nigrahītā kalereṣa bhuvo dharmasya kāraṇāt ||

28.1२८.१

तक्षकादात्मनो मृत्युं द्विजपुत्रोपसर्जितात् । (२८।१)

takṣakādātmano mṛtyuṃ dvijaputropasarjitāt |

28.2२८.२

प्रपत्स्यत उपश्रुत्य मुक्तसङ्गः पदं हरेः ॥ (२८।२)

prapatsyata upaśrutya muktasaṅgaḥ padaṃ hareḥ ||

29.1२९.१

जिज्ञासितात्मयाथार्थ्यो मुनेर्व्याससुतादसौ । (२९।१)

jijñāsitātmayāthārthyo munervyāsasutādasau |

29.2२९.२

हित्वेदं नृप गङ्गायां यास्यत्यद्धाकुतोभयम् ॥ (२९।२)

hitvedaṃ nṛpa gaṅgāyāṃ yāsyatyaddhākutobhayam ||

30.1३०.१

इति राज्ञ उपादिश्य विप्रा जातककोविदाः । (३०।१)

iti rājña upādiśya viprā jātakakovidāḥ |

30.2३०.२

लब्धापचितयः सर्वे प्रतिजग्मुः स्वकान् गृहान् ॥ (३०।२)

labdhāpacitayaḥ sarve pratijagmuḥ svakān gṛhān ||

31.1३१.१

स एष लोके विख्यातः परीक्षिदिति यत् प्रभुः । (३१।१)

sa eṣa loke vikhyātaḥ parīkṣiditi yat prabhuḥ |

31.2३१.२

पूर्वं दृष्टम् अनुध्यायन् परीक्षेत नरेष्विह ॥ (३१।२)

pūrvaṃ dṛṣṭam anudhyāyan parīkṣeta nareṣviha ||

32.1३२.१

स राजपुत्रो ववृधे आशु शुक्ल इवोडुपः । (३२।१)

sa rājaputro vavṛdhe āśu śukla ivoḍupaḥ |

32.2३२.२

आपूर्यमाणः पितृभिः काष्ठाभिरिव सो ऽन्वहम् ॥ (३२।२)

āpūryamāṇaḥ pitṛbhiḥ kāṣṭhābhiriva so 'nvaham ||

33.1३३.१

यक्ष्यमाणो ऽश्वमेधेन ज्ञातिद्रोहजिहासया । (३३।१)

yakṣyamāṇo 'śvamedhena jñātidrohajihāsayā |

33.2३३.२

राजा लब्धधनो दध्यौ नान्यत्र करदण्डयोः ॥ (३३।२)

rājā labdhadhano dadhyau nānyatra karadaṇḍayoḥ ||

34.1३४.१

तदभिप्रेतम् आलक्ष्य भ्रातरो ऽच्युतचोदिताः । (३४।१)

tadabhipretam ālakṣya bhrātaro 'cyutacoditāḥ |

34.2३४.२

धनं प्रहीणम् आजह्रुरुदीच्यां दिशि भूरिशः ॥ (३४।२)

dhanaṃ prahīṇam ājahrurudīcyāṃ diśi bhūriśaḥ ||

35.1३५.१

तेन संभृतसम्भारो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (३५।१)

tena saṃbhṛtasambhāro dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |

35.2३५.२

वाजिमेधैस्त्रिभिर्भीतो यज्ञैः समयजद्धरिम् ॥ (३५।२)

vājimedhaistribhirbhīto yajñaiḥ samayajaddharim ||

36.1३६.१

आहूतो भगवान् राज्ञा याजयित्वा द्विजैर्नृपम् । (३६।१)

āhūto bhagavān rājñā yājayitvā dvijairnṛpam |

36.2३६.२

उवास कतिचिन् मासान् सुहृदां प्रियकाम्यया ॥ (३६।२)

uvāsa katicin māsān suhṛdāṃ priyakāmyayā ||

37.1३७.१

ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातः कृष्णया सहबन्धुभिः । (३७।१)

tato rājñābhyanujñātaḥ kṛṣṇayā sahabandhubhiḥ |

37.2३७.२

ययौ द्वारवतीं ब्रह्मन् सार्जुनो यदुभिर्वृतः ॥ (३७।२)

yayau dvāravatīṃ brahman sārjuno yadubhirvṛtaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 1, 12

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit