BhāgavPur, 11, 15
Select a line for its word-by-word analysis.
जितेन्द्रियस्य युक्तस्य जितश्वासस्य योगिनः । (१।२)
jitendriyasya yuktasya jitaśvāsasya yoginaḥ |
कया धारणया का स्वित् कथं वा सिद्धिर् अच्युत । (२।२)
kayā dhāraṇayā kā svit kathaṃ vā siddhir acyuta |
कति वा सिद्धयो ब्रूहि योगिनां सिद्धिदो भवान् ॥ (२।३)
kati vā siddhayo brūhi yogināṃ siddhido bhavān ||
सिद्धयो ऽष्टादश प्रोक्ता धारणा योगपारगैः । (३।२)
siddhayo 'ṣṭādaśa proktā dhāraṇā yogapāragaiḥ |
अणिमा महिमा मूर्तेर् लघिमा प्राप्तिर् इन्द्रियैः । (४।१)
aṇimā mahimā mūrter laghimā prāptir indriyaiḥ |
प्राकाम्यं श्रुतदृष्टेषु शक्तिप्रेरणम् ईशिता ॥ (४।२)
prākāmyaṃ śrutadṛṣṭeṣu śaktipreraṇam īśitā ||
गुणेष्व् असङ्गो वशिता यत्कामस् तद् अवस्यति । (५।१)
guṇeṣv asaṅgo vaśitā yatkāmas tad avasyati |
एता मे सिद्धयः सौम्य अष्टाव् औत्पत्तिका मताः ॥ (५।२)
etā me siddhayaḥ saumya aṣṭāv autpattikā matāḥ ||
अनूर्मिमत्त्वं देहे ऽस्मिन् दूरश्रवणदर्शनम् । (६।१)
anūrmimattvaṃ dehe 'smin dūraśravaṇadarśanam |
स्वच्छन्दमृत्युर् देवानां सहक्रीडानुदर्शनम् । (७।१)
svacchandamṛtyur devānāṃ sahakrīḍānudarśanam |
त्रिकालज्ञत्वम् अद्वंद्वं परचित्ताद्यभिज्ञता । (८।१)
trikālajñatvam advaṃdvaṃ paracittādyabhijñatā |
अग्न्यर्काम्बुविषादीनां प्रतिष्टम्भो ऽपराजयः ॥ (८।२)
agnyarkāmbuviṣādīnāṃ pratiṣṭambho 'parājayaḥ ||
यया धारणया या स्याद् यथा वा स्यान् निबोध मे ॥ (९।२)
yayā dhāraṇayā yā syād yathā vā syān nibodha me ||
भूतसूक्ष्मात्मनि मयि तन्मात्रं धारयेन् मनः । (१०।१)
bhūtasūkṣmātmani mayi tanmātraṃ dhārayen manaḥ |
महत्तत्त्वात्मनि मयि यथासंस्थं मनो दधत् । (११।१)
mahattattvātmani mayi yathāsaṃsthaṃ mano dadhat |
महिमानम् अवाप्नोति भूतानां च पृथक् पृथक् ॥ (११।२)
mahimānam avāpnoti bhūtānāṃ ca pṛthak pṛthak ||
कालसूक्ष्मार्थतां योगी लघिमानम् अवाप्नुयात् ॥ (१२।२)
kālasūkṣmārthatāṃ yogī laghimānam avāpnuyāt ||
धारयन् मय्य् अहंतत्त्वे मनो वैकारिके ऽखिलम् । (१३।१)
dhārayan mayy ahaṃtattve mano vaikārike 'khilam |
सर्वेन्द्रियाणाम् आत्मत्वं प्राप्तिं प्राप्नोति मन्मनाः ॥ (१३।२)
sarvendriyāṇām ātmatvaṃ prāptiṃ prāpnoti manmanāḥ ||
महत्य् आत्मनि यः सूत्रे धारयेन् मयि मानसम् । (१४।१)
mahaty ātmani yaḥ sūtre dhārayen mayi mānasam |
प्राकाम्यं पारमेष्ठ्यं मे विन्दते ऽव्यक्तजन्मनः ॥ (१४।२)
prākāmyaṃ pārameṣṭhyaṃ me vindate 'vyaktajanmanaḥ ||
विष्णौ त्र्यधीश्वरे चित्तं धारयेत् कालविग्रहे । (१५।१)
viṣṇau tryadhīśvare cittaṃ dhārayet kālavigrahe |
स ईशित्वम् अवाप्नोति क्षेत्रज्ञक्षेत्रचोदनाम् ॥ (१५।२)
sa īśitvam avāpnoti kṣetrajñakṣetracodanām ||
मनो मय्य् आदधद् योगी मद्धर्मा वशिताम् इयात् ॥ (१६।२)
mano mayy ādadhad yogī maddharmā vaśitām iyāt ||
निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः । (१७।१)
nirguṇe brahmaṇi mayi dhārayan viśadaṃ manaḥ |
श्वेतद्वीपपतौ चित्तं शुद्धे धर्ममये मयि । (१८।१)
śvetadvīpapatau cittaṃ śuddhe dharmamaye mayi |
मय्य् आकाशात्मनि प्राणे मनसा घोषम् उद्वहन् । (१९।१)
mayy ākāśātmani prāṇe manasā ghoṣam udvahan |
तत्रोपलब्धा भूतानां हंसो वाचः शृणोत्य् असौ ॥ (१९।२)
tatropalabdhā bhūtānāṃ haṃso vācaḥ śṛṇoty asau ||
चक्षुस् त्वष्टरि संयोज्य त्वष्टारम् अपि चक्षुषि । (२०।१)
cakṣus tvaṣṭari saṃyojya tvaṣṭāram api cakṣuṣi |
मां तत्र मनसा ध्यायन् विश्वं पश्यति दूरतः ॥ (२०।२)
māṃ tatra manasā dhyāyan viśvaṃ paśyati dūrataḥ ||
मद्धारणानुभावेन तत्रात्मा यत्र वै मनः ॥ (२१।२)
maddhāraṇānubhāvena tatrātmā yatra vai manaḥ ||
तत् तद् भवेन् मनोरूपं मद्योगबलम् आश्रयः ॥ (२२।२)
tat tad bhaven manorūpaṃ madyogabalam āśrayaḥ ||
परकायं विशन् सिद्ध आत्मानं तत्र भावयेत् । (२३।१)
parakāyaṃ viśan siddha ātmānaṃ tatra bhāvayet |
पिण्डं हित्वा विशेत् प्राणो वायुभूतः षडङ्घ्रिवत् ॥ (२३।२)
piṇḍaṃ hitvā viśet prāṇo vāyubhūtaḥ ṣaḍaṅghrivat ||
पार्ष्ण्यापीड्य गुदं प्राणं हृदुरःकण्ठमूर्धसु । (२४।१)
pārṣṇyāpīḍya gudaṃ prāṇaṃ hṛduraḥkaṇṭhamūrdhasu |
आरोप्य ब्रह्मरन्ध्रेण ब्रह्म नीत्वोत्सृजेत् तनुम् ॥ (२४।२)
āropya brahmarandhreṇa brahma nītvotsṛjet tanum ||
विहरिष्यन् सुराक्रीडे मत्स्थं सत्त्वं विभावयेत् । (२५।१)
vihariṣyan surākrīḍe matsthaṃ sattvaṃ vibhāvayet |
विमानेनोपतिष्ठन्ति सत्त्ववृत्तीः सुरस्त्रियः ॥ (२५।२)
vimānenopatiṣṭhanti sattvavṛttīḥ surastriyaḥ ||
यथा संकल्पयेद् बुद्ध्या यदा वा मत्परः पुमान् । (२६।१)
yathā saṃkalpayed buddhyā yadā vā matparaḥ pumān |
मयि सत्ये मनो युञ्जंस् तथा तत् समुपाश्नुते ॥ (२६।२)
mayi satye mano yuñjaṃs tathā tat samupāśnute ||
यो वै मद्भावम् आपन्न ईशितुर् वशितुः पुमान् । (२७।१)
yo vai madbhāvam āpanna īśitur vaśituḥ pumān |
कुतश्चिन् न विहन्येत तस्य चाज्ञा यथा मम ॥ (२७।२)
kutaścin na vihanyeta tasya cājñā yathā mama ||
मद्भक्त्या शुद्धसत्त्वस्य योगिनो धारणाविदः । (२८।१)
madbhaktyā śuddhasattvasya yogino dhāraṇāvidaḥ |
तस्य त्रैकालिकी बुद्धिर् जन्ममृत्यूपबृंहिता ॥ (२८।२)
tasya traikālikī buddhir janmamṛtyūpabṛṃhitā ||
अग्न्यादिभिर् न हन्येत मुनेर् योगमयं वपुः । (२९।१)
agnyādibhir na hanyeta muner yogamayaṃ vapuḥ |
मद्विभूतीर् अभिध्यायन् श्रीवत्सास्त्रविभूषिताः । (३०।१)
madvibhūtīr abhidhyāyan śrīvatsāstravibhūṣitāḥ |
सिद्धयः पूर्वकथिता उपतिष्ठन्त्य् अशेषतः ॥ (३१।२)
siddhayaḥ pūrvakathitā upatiṣṭhanty aśeṣataḥ ||
जितेन्द्रियस्य दान्तस्य जितश्वासात्मनो मुनेः । (३२।१)
jitendriyasya dāntasya jitaśvāsātmano muneḥ |
मद्धारणां धारयतः का सा सिद्धिः सुदुर्लभा ॥ (३२।२)
maddhāraṇāṃ dhārayataḥ kā sā siddhiḥ sudurlabhā ||
अन्तरायान् वदन्त्य् एता युञ्जतो योगम् उत्तमम् । (३३।१)
antarāyān vadanty etā yuñjato yogam uttamam |
जन्मौषधितपोमन्त्रैर् यावतीर् इह सिद्धयः । (३४।१)
janmauṣadhitapomantrair yāvatīr iha siddhayaḥ |
योगेनाप्नोति ताः सर्वा नान्यैर् योगगतिं व्रजेत् ॥ (३४।२)
yogenāpnoti tāḥ sarvā nānyair yogagatiṃ vrajet ||
सर्वासाम् अपि सिद्धीनां हेतुः पतिर् अहं प्रभुः । (३५।१)
sarvāsām api siddhīnāṃ hetuḥ patir ahaṃ prabhuḥ |
अहं योगस्य सांख्यस्य धर्मस्य ब्रह्मवादिनाम् ॥ (३५।२)
ahaṃ yogasya sāṃkhyasya dharmasya brahmavādinām ||
अहम् आत्मान्तरो बाह्यो ऽनावृतः सर्वदेहिनाम् । (३६।१)
aham ātmāntaro bāhyo 'nāvṛtaḥ sarvadehinām |
यथा भूतानि भूतेषु बहिर् अन्तः स्वयं तथा ॥ (३६।२)
yathā bhūtāni bhūteṣu bahir antaḥ svayaṃ tathā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.