BhāgavPur, 2, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
उपधार्य मतिं कृष्णे औत्तरेयः सतीं व्यधात् ॥ (१।३)
upadhārya matiṃ kṛṣṇe auttareyaḥ satīṃ vyadhāt ||
राज्ये चाविकले नित्यं विरूढां ममतां जहौ ॥ (२।२)
rājye cāvikale nityaṃ virūḍhāṃ mamatāṃ jahau ||
पप्रच्छ चेमम् एवार्थं यन् मां पृच्छथ सत्तमाः । (३।१)
papraccha cemam evārthaṃ yan māṃ pṛcchatha sattamāḥ |
संस्थां विज्ञाय संन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत् । (४।१)
saṃsthāṃ vijñāya saṃnyasya karma traivargikaṃ ca yat |
यथेदं सृजते विश्वं दुर्विभाव्यम् अधीश्वरैः ॥ (६।२)
yathedaṃ sṛjate viśvaṃ durvibhāvyam adhīśvaraiḥ ||
यां यां शक्तिम् उपाश्रित्य पुरुशक्तिः परः पुमान् । (७।२)
yāṃ yāṃ śaktim upāśritya puruśaktiḥ paraḥ pumān |
दुर्विभाव्यम् इवाभाति कविभिश्चापि चेष्टितम् ॥ (८।२)
durvibhāvyam ivābhāti kavibhiścāpi ceṣṭitam ||
यथा गुणांस्तु प्रकृतेर्युगपत् क्रमशो ऽपि वा । (९।१)
yathā guṇāṃstu prakṛteryugapat kramaśo 'pi vā |
बिभर्ति भूरिशस्त्वेकः कुर्वन् कर्माणि जन्मभिः ॥ (९।२)
bibharti bhūriśastvekaḥ kurvan karmāṇi janmabhiḥ ||
विचिकित्सितम् एतन् मे ब्रवीतु भगवान् यथा । (१०।१)
vicikitsitam etan me bravītu bhagavān yathā |
शाब्दे ब्रह्मणि निष्णातः परस्मिंश्च भवान् खलु ॥ (१०।२)
śābde brahmaṇi niṣṇātaḥ parasmiṃśca bhavān khalu ||
हृषीकेशम् अनुस्मृत्य प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे ॥ (११।३)
hṛṣīkeśam anusmṛtya prativaktuṃ pracakrame ||
नमः परस्मै पुरुषाय भूयसे सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया । (१२।२)
namaḥ parasmai puruṣāya bhūyase sadudbhavasthānanirodhalīlayā |
गृहीतशक्तित्रितयाय देहिनाम् अन्तर्भवायानुपलक्ष्यवर्त्मने ॥ (१२।३)
gṛhītaśaktitritayāya dehinām antarbhavāyānupalakṣyavartmane ||
भूयो नमः सद्वृजिनच्छिदे ऽसताम् असम्भवायाखिलसत्त्वमूर्तये । (१३।१)
bhūyo namaḥ sadvṛjinacchide 'satām asambhavāyākhilasattvamūrtaye |
पुंसां पुनः पारमहंस्य आश्रमे व्यवस्थितानाम् अनुमृग्यदाशुषे ॥ (१३।२)
puṃsāṃ punaḥ pāramahaṃsya āśrame vyavasthitānām anumṛgyadāśuṣe ||
नमो नमस्ते ऽस्त्वृषभाय सात्वतां विदूरकाष्ठाय मुहुः कुयोगिनाम् । (१४।१)
namo namaste 'stvṛṣabhāya sātvatāṃ vidūrakāṣṭhāya muhuḥ kuyoginām |
निरस्तसाम्यातिशयेन राधसा स्वधामनि ब्रह्मणि रंस्यते नमः ॥ (१४।२)
nirastasāmyātiśayena rādhasā svadhāmani brahmaṇi raṃsyate namaḥ ||
यत्कीर्तनं यत्स्मरणं यदीक्षणं यद्वन्दनं यच्छ्रवणं यदर्हणम् । (१५।१)
yatkīrtanaṃ yatsmaraṇaṃ yadīkṣaṇaṃ yadvandanaṃ yacchravaṇaṃ yadarhaṇam |
लोकस्य सद्यो विधुनोति कल्मषं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ॥ (१५।२)
lokasya sadyo vidhunoti kalmaṣaṃ tasmai subhadraśravase namo namaḥ ||
विचक्षणा यच्चरणोपसादनात् सङ्गं व्युदस्योभयतो ऽन्तरात्मनः । (१६।१)
vicakṣaṇā yaccaraṇopasādanāt saṅgaṃ vyudasyobhayato 'ntarātmanaḥ |
विन्दन्ति हि ब्रह्मगतिं गतक्लमास्तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ॥ (१६।२)
vindanti hi brahmagatiṃ gataklamāstasmai subhadraśravase namo namaḥ ||
तपस्विनो दानपरा यशस्विनो मनस्विनो मन्त्रविदः सुमङ्गलाः । (१७।१)
tapasvino dānaparā yaśasvino manasvino mantravidaḥ sumaṅgalāḥ |
क्षेमं न विन्दन्ति विना यदर्पणं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ॥ (१७।२)
kṣemaṃ na vindanti vinā yadarpaṇaṃ tasmai subhadraśravase namo namaḥ ||
किरातहूणान्ध्रपुलिन्दपुल्कशा आभीरशुम्भा यवनाः खसादयः । (१८।१)
kirātahūṇāndhrapulindapulkaśā ābhīraśumbhā yavanāḥ khasādayaḥ |
ये ऽन्ये च पापा यदपाश्रयाश्रयाः शुध्यन्ति तस्मै प्रभविष्णवे नमः ॥ (१८।२)
ye 'nye ca pāpā yadapāśrayāśrayāḥ śudhyanti tasmai prabhaviṣṇave namaḥ ||
स एष आत्मात्मवताम् अधीश्वरस्त्रयीमयो धर्ममयस्तपोमयः । (१९।१)
sa eṣa ātmātmavatām adhīśvarastrayīmayo dharmamayastapomayaḥ |
गतव्यलीकैरजशङ्करादिभिर्वितर्क्यलिङ्गो भगवान् प्रसीदताम् ॥ (१९।२)
gatavyalīkairajaśaṅkarādibhirvitarkyaliṅgo bhagavān prasīdatām ||
श्रियः पतिर्यज्ञपतिः प्रजापतिर्धियां पतिर्लोकपतिर्धरापतिः । (२०।१)
śriyaḥ patiryajñapatiḥ prajāpatirdhiyāṃ patirlokapatirdharāpatiḥ |
पतिर्गतिश्चान्धकवृष्णिसात्वतां प्रसीदतां मे भगवान् सतां पतिः ॥ (२०।२)
patirgatiścāndhakavṛṣṇisātvatāṃ prasīdatāṃ me bhagavān satāṃ patiḥ ||
यदङ्घ्र्यभिध्यानसमाधिधौतया धियानुपश्यन्ति हि तत्त्वम् आत्मनः । (२१।१)
yadaṅghryabhidhyānasamādhidhautayā dhiyānupaśyanti hi tattvam ātmanaḥ |
वदन्ति चैतत् कवयो यथारुचं स मे मुकुन्दो भगवान् प्रसीदताम् ॥ (२१।२)
vadanti caitat kavayo yathārucaṃ sa me mukundo bhagavān prasīdatām ||
प्रचोदिता येन पुरा सरस्वती वितन्वताजस्य सतीं स्मृतिं हृदि । (२२।१)
pracoditā yena purā sarasvatī vitanvatājasya satīṃ smṛtiṃ hṛdi |
स्वलक्षणा प्रादुरभूत् किलास्यतः स मे ऋषीणाम् ऋषभः प्रसीदताम् ॥ (२२।२)
svalakṣaṇā prādurabhūt kilāsyataḥ sa me ṛṣīṇām ṛṣabhaḥ prasīdatām ||
भूतैर्महद्भिर्य इमाः पुरो विभुर्निर्माय शेते यदमूषु पूरुषः । (२३।१)
bhūtairmahadbhirya imāḥ puro vibhurnirmāya śete yadamūṣu pūruṣaḥ |
भुङ्क्ते गुणान् षोडश षोडशात्मकः सो ऽलंकृषीष्ट भगवान् वचांसि मे ॥ (२३।२)
bhuṅkte guṇān ṣoḍaśa ṣoḍaśātmakaḥ so 'laṃkṛṣīṣṭa bhagavān vacāṃsi me ||
पपुर्ज्ञानमयं सौम्या यन्मुखाम्बुरुहासवम् ॥ (२४।२)
papurjñānamayaṃ saumyā yanmukhāmburuhāsavam ||
वेदगर्भो ऽभ्यधात् साक्षाद्यदाह हरिरात्मनः ॥ (२५।२)
vedagarbho 'bhyadhāt sākṣādyadāha harirātmanaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.