मैत्रेय उवाच । (१।१)

भृग्वादयस्ते मुनयो लोकानां क्षेमदर्शिनः । (१।२)

गोप्तर्यसति वै नॄणां पश्यन्तः पशुसाम्यताम् ॥ (१।३)

वीरमातरमाहूय सुनीथां ब्रह्मवादिनः । (२।१)

प्रकृत्यसंमतं वेनमभ्यषिञ्चन्पतिं भुवः ॥ (२।२)

श्रुत्वा नृपासनगतं वेनमत्युग्रशासनम् । (३।१)

निलिल्युर्दस्यवः सद्यः सर्पत्रस्ता इवाखवः ॥ (३।२)

स आरूढनृपस्थान उन्नद्धो ऽष्टविभूतिभिः । (४।१)

अवमेने महाभागान्स्तब्धः संभावितः स्वतः ॥ (४।२)

एवं मदान्ध उत्सिक्तो निरङ्कुश इव द्विपः । (५।१)

पर्यटन्रथमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी ॥ (५।२)

न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजाः क्वचित् । (६।१)

इति न्यवारयद्धर्मं भेरीघोषेण सर्वशः ॥ (६।२)

वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् । (७।१)

विमृश्य लोकव्यसनं कृपयोचुः स्म सत्रिणः ॥ (७।२)

अहो उभयतः प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् । (८।१)

दारुण्युभयतो दीप्ते इव तस्करपालयोः ॥ (८।२)

अराजकभयादेष कृतो राजातदर्हणः । (९।१)

ततो ऽप्यासीद्भयं त्वद्य कथं स्यात्स्वस्ति देहिनाम् ॥ (९।२)

अहेरिव पयःपोषः पोषकस्याप्यनर्थभृत् । (१०।१)

वेनः प्रकृत्यैव खलः सुनीथागर्भसम्भवः ॥ (१०।२)

निरूपितः प्रजापालः स जिघांसति वै प्रजाः । (११।१)

तथापि सान्त्वयेमामुं नास्मांस्तत्पातकं स्पृशेत् ॥ (११।२)

तद्विद्वद्भिरसद्वृत्तो वेनो ऽस्माभिः कृतो नृपः । (१२।१)

सान्त्वितो यदि नो वाचं न ग्रहीष्यत्यधर्मकृत् ॥ (१२।२)

लोकधिक्कारसंदग्धं दहिष्यामः स्वतेजसा । (१३।१)

एवमध्यवसायैनं मुनयो गूढमन्यवः । (१३।२)

उपव्रज्याब्रुवन्वेनं सान्त्वयित्वा च सामभिः ॥ (१३।३)

मुनय ऊचुः । (१४।१)

नृपवर्य निबोधैतद्यत्ते विज्ञापयाम भोः । (१४।२)

आयुःश्रीबलकीर्तीनां तव तात विवर्धनम् ॥ (१४।३)

धर्म आचरितः पुंसां वाङ्मनःकायबुद्धिभिः । (१५।१)

लोकान्विशोकान्वितरत्यथानन्त्यमसङ्गिनाम् ॥ (१५।२)

स ते मा विनशेद्वीर प्रजानां क्षेमलक्षणः । (१६।१)

यस्मिन्विनष्टे नृपतिरैश्वर्यादवरोहति ॥ (१६।२)

राजन्नसाध्वमात्येभ्यश्चोरादिभ्यः प्रजा नृपः । (१७।१)

रक्षन्यथा बलिं गृह्णन्निह प्रेत्य च मोदते ॥ (१७।२)

यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान्यज्ञपूरुषः । (१८।१)

इज्यते स्वेन धर्मेण जनैर्वर्णाश्रमान्वितैः ॥ (१८।२)

तस्य राज्ञो महाभाग भगवान्भूतभावनः । (१९।१)

परितुष्यति विश्वात्मा तिष्ठतो निजशासने ॥ (१९।२)

तस्मिंस्तुष्टे किम् अप्राप्यं जगतामीश्वरेश्वरे । (२०।१)

लोकाः सपाला ह्येतस्मै हरन्ति बलिमादृताः ॥ (२०।२)

तं सर्वलोकामरयज्ञसङ्ग्रहं त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् । (२१।१)

यज्ञैर्विचित्रैर्यजतो भवाय ते राजन्स्वदेशाननुरोद्धुमर्हसि ॥ (२१।२)

यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभिर्वितायमानेन सुराः कला हरेः । (२२।१)

स्विष्टाः सुतुष्टाः प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्धेलनं नार्हसि वीर चेष्टितुम् ॥ (२२।२)

वेन उवाच । (२३।१)

बालिशा बत यूयं वा अधर्मे धर्ममानिनः । (२३।२)

ये वृत्तिदं पतिं हित्वा जारं पतिमुपासते ॥ (२३।३)

अवजानन्त्यमी मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् । (२४।१)

नानुविन्दन्ति ते भद्रमिह लोके परत्र च ॥ (२४।२)

को यज्ञपुरुषो नाम यत्र वो भक्तिरीदृशी । (२५।१)

भर्तृस्नेहविदूराणां यथा जारे कुयोषिताम् ॥ (२५।२)

विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रविः । (२६।१)

पर्जन्यो धनदः सोमः क्षितिरग्निरपाम्पतिः ॥ (२६।२)

एते चान्ये च विबुधाः प्रभवो वरशापयोः । (२७।१)

देहे भवन्ति नृपतेः सर्वदेवमयो नृपः ॥ (२७।२)

तस्मान्मां कर्मभिर्विप्रा यजध्वं गतमत्सराः । (२८।१)

बलिं च मह्यं हरत मत्तो ऽन्यः को ऽग्रभुक् पुमान् ॥ (२८।२)

मैत्रेय उवाच । (२९।१)

इत्थं विपर्ययमतिः पापीयानुत्पथं गतः । (२९।२)

अनुनीयमानस्तद्याच्ञां न चक्रे भ्रष्टमङ्गलः ॥ (२९।३)

इति ते ऽसत्कृतास्तेन द्विजाः पण्डितमानिना । (३०।१)

भग्नायां भव्ययाच्ञायां तस्मै विदुर चुक्रुधुः ॥ (३०।२)

हन्यतां हन्यतामेष पापः प्रकृतिदारुणः । (३१।१)

जीवन्जगदसावाशु कुरुते भस्मसाद्ध्रुवम् ॥ (३१।२)

नायमर्हत्यसद्वृत्तो नरदेववरासनम् । (३२।१)

यो ऽधियज्ञपतिं विष्णुं विनिन्दत्यनपत्रपः ॥ (३२।२)

को वैनं परिचक्षीत वेनमेकमृते ऽशुभम् । (३३।१)

प्राप्त ईदृशमैश्वर्यं यदनुग्रहभाजनः ॥ (३३।२)

इत्थं व्यवसिता हन्तुमृषयो रूढमन्यवः । (३४।१)

निजघ्नुर्हुंकृतैर्वेनं हतमच्युतनिन्दया ॥ (३४।२)

ऋषिभिः स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् । (३५।१)

सुनीथा पालयामास विद्यायोगेन शोचती ॥ (३५।२)

एकदा मुनयस्ते तु सरस्वत्सलिलाप्लुताः । (३६।१)

हुत्वाग्नीन्सत्कथाश्चक्रुरुपविष्टाः सरित्तटे ॥ (३६।२)

वीक्ष्योत्थितांस्तदोत्पातानाहुर्लोकभयङ्करान् । (३७।१)

अप्यभद्रमनाथाया दस्युभ्यो न भवेद्भुवः ॥ (३७।२)

एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतोदिशम् । (३८।१)

पांसुः समुत्थितो भूरिश्चोराणामभिलुम्पताम् ॥ (३८।२)

तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । (३९।१)

भर्तर्युपरते तस्मिन्न् अन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ (३९।२)

चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । (४०।१)

लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिनः ॥ (४०।२)

ब्राह्मणः समदृक् शान्तो दीनानां समुपेक्षकः । (४१।१)

स्रवते ब्रह्म तस्यापि भिन्नभाण्डात्पयो यथा ॥ (४१।२)

नाङ्गस्य वंशो राजर्षेरेष संस्थातुमर्हति । (४२।१)

अमोघवीर्या हि नृपा वंशे ऽस्मिन्केशवाश्रयाः ॥ (४२।२)

विनिश्चित्यैवमृषयो विपन्नस्य महीपतेः । (४३।१)

ममन्थुरूरुं तरसा तत्रासीद्बाहुको नरः ॥ (४३।२)

काककृष्णो ऽतिह्रस्वाङ्गो ह्रस्वबाहुर्महाहनुः । (४४।१)

ह्रस्वपान्निम्ननासाग्रो रक्ताक्षस्ताम्रमूर्धजः ॥ (४४।२)

तं तु ते ऽवनतं दीनं किं करोमीति वादिनम् । (४५।१)

निषीदेत्यब्रुवंस्तात स निषादस्ततो ऽभवत् ॥ (४५।२)

तस्य वंश्यास्तु नैषादा गिरिकाननगोचराः । (४६।१)

येनाहरज्जायमानो वेनकल्मषमुल्बणम् ॥ (४६।२)