भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 4, 26

87 of 114 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । (१।२)

sa ekadā maheṣvāso rathaṃ pañcāśvamāśugam |

1.3१.३

द्वीषं द्विचक्रम् एकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ (१।३)

dvīṣaṃ dvicakram ekākṣaṃ triveṇuṃ pañcabandhuram ||

2.1२.१

एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । (२।१)

ekaraśmyekadamanamekanīḍaṃ dvikūbaram |

2.2२.२

पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ (२।२)

pañcapraharaṇaṃ saptavarūthaṃ pañcavikramam ||

3.1३.१

हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधिः । (३।१)

haimopaskaramāruhya svarṇavarmākṣayeṣudhiḥ |

3.2३.२

एकादशचमूनाथः पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ (३।२)

ekādaśacamūnāthaḥ pañcaprasthamagādvanam ||

4.1४.१

चचार मृगयां तत्र दृप्त आत्तेषुकार्मुकः । (४।१)

cacāra mṛgayāṃ tatra dṛpta ātteṣukārmukaḥ |

4.2४.२

विहाय जायामतदर्हां मृगव्यसनलालसः ॥ (४।२)

vihāya jāyāmatadarhāṃ mṛgavyasanalālasaḥ ||

5.1५.१

आसुरीं वृत्तिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुग्रहः । (५।१)

āsurīṃ vṛttimāśritya ghorātmā niranugrahaḥ |

5.2५.२

न्यहनन्निशितैर्बाणैर्वनेषु वनगोचरान् ॥ (५।२)

nyahananniśitairbāṇairvaneṣu vanagocarān ||

6.1६.१

तीर्थेषु प्रतिदृष्टेषु राजा मेध्यान्पशून्वने । (६।१)

tīrtheṣu pratidṛṣṭeṣu rājā medhyānpaśūnvane |

6.2६.२

यावदर्थमलं लुब्धो हन्यादिति नियम्यते ॥ (६।२)

yāvadarthamalaṃ lubdho hanyāditi niyamyate ||

7.1७.१

य एवं कर्म नियतं विद्वान्कुर्वीत मानवः । (७।१)

ya evaṃ karma niyataṃ vidvānkurvīta mānavaḥ |

7.2७.२

कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते ॥ (७।२)

karmaṇā tena rājendra jñānena na sa lipyate ||

8.1८.१

अन्यथा कर्म कुर्वाणो मानारूढो निबध्यते । (८।१)

anyathā karma kurvāṇo mānārūḍho nibadhyate |

8.2८.२

गुणप्रवाहपतितो नष्टप्रज्ञो व्रजत्यधः ॥ (८।२)

guṇapravāhapatito naṣṭaprajño vrajatyadhaḥ ||

9.1९.१

तत्र निर्भिन्नगात्राणां चित्रवाजैः शिलीमुखैः । (९।१)

tatra nirbhinnagātrāṇāṃ citravājaiḥ śilīmukhaiḥ |

9.2९.२

विप्लवो ऽभूद्दुःखितानां दुःसहः करुणात्मनाम् ॥ (९।२)

viplavo 'bhūdduḥkhitānāṃ duḥsahaḥ karuṇātmanām ||

10.1१०.१

शशान्वराहान्महिषान्गवयान्रुरुशल्यकान् । (१०।१)

śaśānvarāhānmahiṣāngavayānruruśalyakān |

10.2१०.२

मेध्यानन्यांश्च विविधान्विनिघ्नन्श्रममध्यगात् ॥ (१०।२)

medhyānanyāṃśca vividhānvinighnanśramamadhyagāt ||

11.1११.१

ततः क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान् । (११।१)

tataḥ kṣuttṛṭpariśrānto nivṛtto gṛhameyivān |

11.2११.२

कृतस्नानोचिताहारः संविवेश गतक्लमः ॥ (११।२)

kṛtasnānocitāhāraḥ saṃviveśa gataklamaḥ ||

12.1१२.१

आत्मानमर्हयांचक्रे धूपालेपस्रगादिभिः । (१२।१)

ātmānamarhayāṃcakre dhūpālepasragādibhiḥ |

12.2१२.२

साध्वलंकृतसर्वाङ्गो महिष्यामादधे मनः ॥ (१२।२)

sādhvalaṃkṛtasarvāṅgo mahiṣyāmādadhe manaḥ ||

13.1१३.१

तृप्तो हृष्टः सुदृप्तश्च कन्दर्पाकृष्टमानसः । (१३।१)

tṛpto hṛṣṭaḥ sudṛptaśca kandarpākṛṣṭamānasaḥ |

13.2१३.२

न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम् ॥ (१३।२)

na vyacaṣṭa varārohāṃ gṛhiṇīṃ gṛhamedhinīm ||

14.1१४.१

अन्तःपुरस्त्रियो ऽपृच्छद्विमना इव वेदिषत् । (१४।१)

antaḥpurastriyo 'pṛcchadvimanā iva vediṣat |

14.2१४.२

अपि वः कुशलं रामाः सेश्वरीणां यथा पुरा ॥ (१४।२)

api vaḥ kuśalaṃ rāmāḥ seśvarīṇāṃ yathā purā ||

15.1१५.१

न तथैतर्हि रोचन्ते गृहेषु गृहसम्पदः । (१५।१)

na tathaitarhi rocante gṛheṣu gṛhasampadaḥ |

15.2१५.२

यदि न स्याद्गृहे माता पत्नी वा पतिदेवता । (१५।२)

yadi na syādgṛhe mātā patnī vā patidevatā |

15.3१५.३

व्यङ्गे रथ इव प्राज्ञः को नामासीत दीनवत् ॥ (१५।३)

vyaṅge ratha iva prājñaḥ ko nāmāsīta dīnavat ||

16.1१६.१

क्व वर्तते सा ललना मज्जन्तं व्यसनार्णवे । (१६।१)

kva vartate sā lalanā majjantaṃ vyasanārṇave |

16.2१६.२

या मामुद्धरते प्रज्ञां दीपयन्ती पदे पदे ॥ (१६।२)

yā māmuddharate prajñāṃ dīpayantī pade pade ||

17.1१७.१

रामा ऊचुः । (१७।१)

rāmā ūcuḥ |

17.2१७.२

नरनाथ न जानीमस्त्वत्प्रिया यद्व्यवस्यति । (१७।२)

naranātha na jānīmastvatpriyā yadvyavasyati |

17.3१७.३

भूतले निरवस्तारे शयानां पश्य शत्रुहन् ॥ (१७।३)

bhūtale niravastāre śayānāṃ paśya śatruhan ||

18.1१८.१

नारद उवाच । (१८।१)

nārada uvāca

18.2१८.२

पुरञ्जनः स्वमहिषीं निरीक्ष्यावधुतां भुवि । (१८।२)

purañjanaḥ svamahiṣīṃ nirīkṣyāvadhutāṃ bhuvi |

18.3१८.३

तत्सङ्गोन्मथितज्ञानो वैक्लव्यं परमं ययौ ॥ (१८।३)

tatsaṅgonmathitajñāno vaiklavyaṃ paramaṃ yayau ||

19.1१९.१

सान्त्वयन्श्लक्ष्णया वाचा हृदयेन विदूयता । (१९।१)

sāntvayanślakṣṇayā vācā hṛdayena vidūyatā |

19.2१९.२

प्रेयस्याः स्नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात् ॥ (१९।२)

preyasyāḥ snehasaṃrambhaliṅgamātmani nābhyagāt ||

20.1२०.१

अनुनिन्ये ऽथ शनकैर्वीरो ऽनुनयकोविदः । (२०।१)

anuninye 'tha śanakairvīro 'nunayakovidaḥ |

20.2२०.२

पस्पर्श पादयुगलमाह चोत्सङ्गलालिताम् ॥ (२०।२)

pasparśa pādayugalamāha cotsaṅgalālitām ||

21.1२१.१

पुरञ्जन उवाच । (२१।१)

purañjana uvāca

21.2२१.२

नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येष्व् ईश्वराः शुभे । (२१।२)

nūnaṃ tvakṛtapuṇyāste bhṛtyā yeṣv īśvarāḥ śubhe |

21.3२१.३

कृतागःस्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न युञ्जते ॥ (२१।३)

kṛtāgaḥsvātmasātkṛtvā śikṣādaṇḍaṃ na yuñjate ||

22.1२२.१

परमो ऽनुग्रहो दण्डो भृत्येषु प्रभुणार्पितः । (२२।१)

paramo 'nugraho daṇḍo bhṛtyeṣu prabhuṇārpitaḥ |

22.2२२.२

बालो न वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षणः ॥ (२२।२)

bālo na veda tattanvi bandhukṛtyamamarṣaṇaḥ ||

23.1२३.१

सा त्वं मुखं सुदति सुभ्र्वनुरागभारव्रीडाविलम्बविलसद्धसितावलोकम् । (२३।१)

sā tvaṃ mukhaṃ sudati subhrvanurāgabhāravrīḍāvilambavilasaddhasitāvalokam |

23.2२३.२

नीलालकालिभिरुपस्कृतमुन्नसं नः स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवाक्यम् ॥ (२३।२)

nīlālakālibhirupaskṛtamunnasaṃ naḥ svānāṃ pradarśaya manasvini valguvākyam ||

24.1२४.१

तस्मिन्दधे दममहं तव वीरपत्नि यो ऽन्यत्र भूसुरकुलात्कृतकिल्बिषस्तम् । (२४।१)

tasmindadhe damamahaṃ tava vīrapatni yo 'nyatra bhūsurakulātkṛtakilbiṣastam |

24.2२४.२

पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्यामन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात् ॥ (२४।२)

paśye na vītabhayamunmuditaṃ trilokyāmanyatra vai murariporitaratra dāsāt ||

25.1२५.१

वक्त्रं न ते वितिलकं मलिनं विहर्षं संरम्भभीमम् अविमृष्टमपेतरागम् । (२५।१)

vaktraṃ na te vitilakaṃ malinaṃ viharṣaṃ saṃrambhabhīmam avimṛṣṭamapetarāgam |

25.2२५.२

पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाधरं विगतकुङ्कुमपङ्करागम् ॥ (२५।२)

paśye stanāvapi śucopahatau sujātau bimbādharaṃ vigatakuṅkumapaṅkarāgam ||

26.1२६.१

तन्मे प्रसीद सुहृदः कृतकिल्बिषस्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनातुरस्य । (२६।१)

tanme prasīda suhṛdaḥ kṛtakilbiṣasya svairaṃ gatasya mṛgayāṃ vyasanāturasya |

26.2२६.२

का देवरं वशगतं कुसुमास्त्रवेगविस्रस्तपौंस्नमुशती न भजेत कृत्ये ॥ (२६।२)

kā devaraṃ vaśagataṃ kusumāstravegavisrastapauṃsnamuśatī na bhajeta kṛtye ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 4, 26

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit