BhāgavPur, 4, 26
Select a line for its word-by-word analysis.
द्वीषं द्विचक्रम् एकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ (१।३)
dvīṣaṃ dvicakram ekākṣaṃ triveṇuṃ pañcabandhuram ||
आसुरीं वृत्तिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुग्रहः । (५।१)
āsurīṃ vṛttimāśritya ghorātmā niranugrahaḥ |
तीर्थेषु प्रतिदृष्टेषु राजा मेध्यान्पशून्वने । (६।१)
tīrtheṣu pratidṛṣṭeṣu rājā medhyānpaśūnvane |
कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते ॥ (७।२)
karmaṇā tena rājendra jñānena na sa lipyate ||
तत्र निर्भिन्नगात्राणां चित्रवाजैः शिलीमुखैः । (९।१)
tatra nirbhinnagātrāṇāṃ citravājaiḥ śilīmukhaiḥ |
विप्लवो ऽभूद्दुःखितानां दुःसहः करुणात्मनाम् ॥ (९।२)
viplavo 'bhūdduḥkhitānāṃ duḥsahaḥ karuṇātmanām ||
मेध्यानन्यांश्च विविधान्विनिघ्नन्श्रममध्यगात् ॥ (१०।२)
medhyānanyāṃśca vividhānvinighnanśramamadhyagāt ||
ततः क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान् । (११।१)
tataḥ kṣuttṛṭpariśrānto nivṛtto gṛhameyivān |
तृप्तो हृष्टः सुदृप्तश्च कन्दर्पाकृष्टमानसः । (१३।१)
tṛpto hṛṣṭaḥ sudṛptaśca kandarpākṛṣṭamānasaḥ |
न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम् ॥ (१३।२)
na vyacaṣṭa varārohāṃ gṛhiṇīṃ gṛhamedhinīm ||
अन्तःपुरस्त्रियो ऽपृच्छद्विमना इव वेदिषत् । (१४।१)
antaḥpurastriyo 'pṛcchadvimanā iva vediṣat |
अपि वः कुशलं रामाः सेश्वरीणां यथा पुरा ॥ (१४।२)
api vaḥ kuśalaṃ rāmāḥ seśvarīṇāṃ yathā purā ||
व्यङ्गे रथ इव प्राज्ञः को नामासीत दीनवत् ॥ (१५।३)
vyaṅge ratha iva prājñaḥ ko nāmāsīta dīnavat ||
क्व वर्तते सा ललना मज्जन्तं व्यसनार्णवे । (१६।१)
kva vartate sā lalanā majjantaṃ vyasanārṇave |
या मामुद्धरते प्रज्ञां दीपयन्ती पदे पदे ॥ (१६।२)
yā māmuddharate prajñāṃ dīpayantī pade pade ||
नरनाथ न जानीमस्त्वत्प्रिया यद्व्यवस्यति । (१७।२)
naranātha na jānīmastvatpriyā yadvyavasyati |
पुरञ्जनः स्वमहिषीं निरीक्ष्यावधुतां भुवि । (१८।२)
purañjanaḥ svamahiṣīṃ nirīkṣyāvadhutāṃ bhuvi |
तत्सङ्गोन्मथितज्ञानो वैक्लव्यं परमं ययौ ॥ (१८।३)
tatsaṅgonmathitajñāno vaiklavyaṃ paramaṃ yayau ||
सान्त्वयन्श्लक्ष्णया वाचा हृदयेन विदूयता । (१९।१)
sāntvayanślakṣṇayā vācā hṛdayena vidūyatā |
प्रेयस्याः स्नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात् ॥ (१९।२)
preyasyāḥ snehasaṃrambhaliṅgamātmani nābhyagāt ||
नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येष्व् ईश्वराः शुभे । (२१।२)
nūnaṃ tvakṛtapuṇyāste bhṛtyā yeṣv īśvarāḥ śubhe |
कृतागःस्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न युञ्जते ॥ (२१।३)
kṛtāgaḥsvātmasātkṛtvā śikṣādaṇḍaṃ na yuñjate ||
परमो ऽनुग्रहो दण्डो भृत्येषु प्रभुणार्पितः । (२२।१)
paramo 'nugraho daṇḍo bhṛtyeṣu prabhuṇārpitaḥ |
बालो न वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षणः ॥ (२२।२)
bālo na veda tattanvi bandhukṛtyamamarṣaṇaḥ ||
सा त्वं मुखं सुदति सुभ्र्वनुरागभारव्रीडाविलम्बविलसद्धसितावलोकम् । (२३।१)
sā tvaṃ mukhaṃ sudati subhrvanurāgabhāravrīḍāvilambavilasaddhasitāvalokam |
नीलालकालिभिरुपस्कृतमुन्नसं नः स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवाक्यम् ॥ (२३।२)
nīlālakālibhirupaskṛtamunnasaṃ naḥ svānāṃ pradarśaya manasvini valguvākyam ||
तस्मिन्दधे दममहं तव वीरपत्नि यो ऽन्यत्र भूसुरकुलात्कृतकिल्बिषस्तम् । (२४।१)
tasmindadhe damamahaṃ tava vīrapatni yo 'nyatra bhūsurakulātkṛtakilbiṣastam |
पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्यामन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात् ॥ (२४।२)
paśye na vītabhayamunmuditaṃ trilokyāmanyatra vai murariporitaratra dāsāt ||
वक्त्रं न ते वितिलकं मलिनं विहर्षं संरम्भभीमम् अविमृष्टमपेतरागम् । (२५।१)
vaktraṃ na te vitilakaṃ malinaṃ viharṣaṃ saṃrambhabhīmam avimṛṣṭamapetarāgam |
पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाधरं विगतकुङ्कुमपङ्करागम् ॥ (२५।२)
paśye stanāvapi śucopahatau sujātau bimbādharaṃ vigatakuṅkumapaṅkarāgam ||
तन्मे प्रसीद सुहृदः कृतकिल्बिषस्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनातुरस्य । (२६।१)
tanme prasīda suhṛdaḥ kṛtakilbiṣasya svairaṃ gatasya mṛgayāṃ vyasanāturasya |
का देवरं वशगतं कुसुमास्त्रवेगविस्रस्तपौंस्नमुशती न भजेत कृत्ये ॥ (२६।२)
kā devaraṃ vaśagataṃ kusumāstravegavisrastapauṃsnamuśatī na bhajeta kṛtye ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.