श्रीभगवान् उवाच । (१।१)

वनं विविक्षुः पुत्रेषु भार्यां न्यस्य सहैव वा । (१।२)

वन एव वसेच् छान्तस् तृतीयं भागम् आयुषः ॥ (१।३)

कन्दमूलफलैर् वन्यैर् मेध्यैर् वृत्तिं प्रकल्पयेत् । (२।१)

वसीत वल्कलं वासस् तृणपर्णाजिनानि वा ॥ (२।२)

केशरोमनखश्मश्रुमलानि बिभृयाद् दतः । (३।१)

न धावेद् अप्सु मज्जेत त्रिकालं स्थण्डिलेशयः ॥ (३।२)

ग्रीष्मे तप्येत पञ्चाग्नीन् वर्षास्व् आसारषाड् जले । (४।१)

आकण्ठमग्नः शिशिर एवं वृत्तस् तपश् चरेत् ॥ (४।२)

अग्निपक्वं समश्नीयात् कालपक्वम् अथापि वा । (५।१)

उलूखलाश्मकुट्टो वा दन्तोलूखल एव वा ॥ (५।२)

स्वयं संचिनुयात् सर्वम् आत्मनो वृत्तिकारणम् । (६।१)

देशकालबलाभिज्ञो नाददीतान्यदाहृतम् ॥ (६।२)

वन्यैश् चरुपुरोडाशैर् निर्वपेत् कालचोदितान् । (७।१)

न तु श्रौतेन पशुना मां यजेत वनाश्रमी ॥ (७।२)

अग्निहोत्रं च दर्शश् च पौर्णमासश् च पूर्ववत् । (८।१)

चातुर्मास्यानि च मुनेर् आम्नातानि च नैगमैः ॥ (८।२)

एवं चीर्णेन तपसा मुनिर् धमनिसंततः । (९।१)

मां तपोमयम् आराध्य ऋषिलोकाद् उपैति माम् ॥ (९।२)

यस् त्व् एतत् कृच्छ्रतश् चीर्णं तपो निःश्रेयसं महत् । (१०।१)

कामायाल्पीयसे युञ्ज्याद् बालिशः को ऽपरस् ततः ॥ (१०।२)

यदासौ नियमे ऽकल्पो जरया जातवेपथुः । (११।१)

आत्मन्य् अग्नीन् समारोप्य मच्चित्तो ऽग्निं समाविशेत् ॥ (११।२)

यदा कर्मविपाकेषु लोकेषु निरयात्मसु । (१२।१)

विरागो जायते सम्यङ् न्यस्ताग्निः प्रव्रजेत् ततः ॥ (१२।२)

इष्ट्वा यथोपदेशं मां दत्त्वा सर्वस्वम् ऋत्विजे । (१३।१)

अग्नीन् स्वप्राण आवेश्य निरपेक्षः परिव्रजेत् ॥ (१३।२)

विप्रस्य वै संन्यसतो देवा दारादिरूपिणः । (१४।१)

विघ्नान् कुर्वन्त्य् अयं ह्य् अस्मान् आक्रम्य समियात् परम् ॥ (१४।२)

बिभृयाच् चेन् मुनिर् वासः कौपीनाच्छादनं परम् । (१५।१)

त्यक्तं न दण्डपात्राभ्याम् अन्यत् किंचिद् अनापदि ॥ (१५।२)

दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं पिबेज् जलम् । (१६।१)

सत्यपूतां वदेद् वाचं मनःपूतं समाचरेत् ॥ (१६।२)

मौनानीहानिलायामा दण्डा वाग्देहचेतसाम् । (१७।१)

न ह्य् एते यस्य सन्त्य् अङ्ग वेणुभिर् न भवेद् यतिः ॥ (१७।२)

भिक्षां चतुर्षु वर्णेषु विगर्ह्यान् वर्जयंश् चरेत् । (१८।१)

सप्तागारान् असंकॢप्तांस् तुष्येल् लब्धेन तावता ॥ (१८।२)

बहिर् जलाशयं गत्वा तत्रोपस्पृश्य वाग्यतः । (१९।१)

विभज्य पावितं शेषं भुञ्जीताशेषम् आहृतम् ॥ (१९।२)

एकश् चरेन् महीम् एतां निःसङ्गः संयतेन्द्रियः । (२०।१)

आत्मक्रीड आत्मरत आत्मवान् समदर्शनः ॥ (२०।२)

विविक्तक्षेमशरणो मद्भावविमलाशयः । (२१।१)

आत्मानं चिन्तयेद् एकम् अभेदेन मया मुनिः ॥ (२१।२)

अन्वीक्षेतात्मनो बन्धं मोक्षं च ज्ञाननिष्ठया । (२२।१)

बन्ध इन्द्रियविक्षेपो मोक्ष एषां च संयमः ॥ (२२।२)

तस्मान् नियम्य षड्वर्गं मद्भावेन चरेन् मुनिः । (२३।१)

विरक्तः क्षुद्रकामेभ्यो लब्ध्वात्मनि सुखं महत् ॥ (२३।२)

पुरग्रामव्रजान् सार्थान् भिक्षार्थं प्रविशंश् चरेत् । (२४।१)

पुण्यदेशसरिच्छैलवनाश्रमवतीं महीम् ॥ (२४।२)

वानप्रस्थाश्रमपदेष्व् अभीक्ष्णं भैक्ष्यम् आचरेत् । (२५।१)

संसिध्यत्य् आश्व् असंमोहः शुद्धसत्त्वः शिलान्धसा ॥ (२५।२)

नैतद्वस्तुतया पश्येद्दृश्यमानं विनश्यति । (२६।१)

असक्तचित्तो विरमेद् इहामुत्रचिकीर्षितात् ॥ (२६।२)

यद् एतद् आत्मनि जगन् मनोवाक्प्राणसंहतम् । (२७।१)

सर्वं मायेति तर्केण स्वस्थस् त्यक्त्वा न तत् स्मरेत् ॥ (२७।२)

ज्ञाननिष्ठो विरक्तो वा मद्भक्तो वानपेक्षकः । (२८।१)

सलिङ्गान् आश्रमांस् त्यक्त्वा चरेद् अविधिगोचरः ॥ (२८।२)

बुधो बालकवत् क्रीडेत् कुशलो जडवच् चरेत् । (२९।१)

वदेद् उन्मत्तवद् विद्वान् गोचर्यां नैगमश् चरेत् ॥ (२९।२)

वेदवादरतो न स्यान् न पाषण्डी न हैतुकः । (३०।१)

शुष्कवादविवादे न कंचित् पक्षं समाश्रयेत् ॥ (३०।२)

नोद्विजेत जनाद् धीरो जनं चोद्वेजयेन् न तु । (३१।१)

अतिवादांस् तितिक्षेत नावमन्येत कंचन । (३१।२)

देहम् उद्दिश्य पशुवद् वैरं कुर्यान् न केनचित् ॥ (३१।३)

एक एव परो ह्य् आत्मा भूतेष्व् आत्मन्य् अवस्थितः । (३२।१)

यथेन्दुर् उदपात्रेषु भूतान्य् एकात्मकानि च ॥ (३२।२)

अलब्ध्वा न विषीदेत काले काले ऽशनं क्वचित् । (३३।१)

लब्ध्वा न हृष्येद् धृतिमान् उभयं दैवतन्त्रितम् ॥ (३३।२)

आहारार्थं समीहेत युक्तं तत्प्राणधारणम् । (३४।१)

तत्त्वं विमृश्यते तेन तद् विज्ञाय विमुच्यते ॥ (३४।२)

यदृच्छयोपपन्नान्नम् अद्याच् छ्रेष्ठम् उतापरम् । (३५।१)

तथा वासस् तथा शय्यां प्राप्तं प्राप्तं भजेन् मुनिः ॥ (३५।२)

शौचम् आचमनं स्नानं न तु चोदनया चरेत् । (३६।१)

अन्यांश् च नियमाञ् ज्ञानी यथाहं लीलयेश्वरः ॥ (३६।२)

न हि तस्य विकल्पाख्या या च मद्वीक्षया हता । (३७।१)

आदेहान्तात् क्वचित् ख्यातिस् ततः सम्पद्यते मया ॥ (३७।२)

दुःखोदर्केषु कामेषु जातनिर्वेद आत्मवान् । (३८।१)

अज्ज्ञासितमद्धर्मो मुनिं गुरुम् उपव्रजेत् ॥ (३८।२)

तावत् परिचरेद् भक्तः श्रद्धावान् अनसूयकः । (३९।१)

यावद् ब्रह्म विजानीयान् माम् एव गुरुम् आदृतः ॥ (३९।२)

यस् त्व् असंयतषड्वर्गः प्रचण्डेन्द्रियसारथिः । (४०।१)

ज्ञानवैराग्यरहितस् त्रिदण्डम् उपजीवति ॥ (४०।२)

सुरान् आत्मानम् आत्मस्थं निह्नुते मां च धर्महा । (४१।१)

अविपक्वकषायो ऽस्माद् अमुष्माच् च विहीयते ॥ (४१।२)

भिक्षोर् धर्मः शमो ऽहिंसा तप ईक्षा वनौकसः । (४२।१)

गृहिणो भूतरक्षेज्या द्विजस्याचार्यसेवनम् ॥ (४२।२)

ब्रह्मचर्यं तपः शौचं संतोषो भूतसौहृदम् । (४३।१)

गृहस्थस्याप्य् ऋतौ गन्तुः सर्वेषां मदुपासनम् ॥ (४३।२)

इति मां यः स्वधर्मेण भजेन् नित्यम् अनन्यभाक् । (४४।१)

सर्वभूतेषु मद्भावो मद्भक्तिं विन्दते दृढाम् ॥ (४४।२)

भक्त्योद्धवानपायिन्या सर्वलोकमहेश्वरम् । (४५।१)

सर्वोत्पत्त्यप्ययं ब्रह्म कारणं मोपयाति सः ॥ (४५।२)

इति स्वधर्मनिर्णिक्तसत्त्वो निर्ज्ञातमद्गतिः । (४६।१)

ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो नचिरात् समुपैति माम् ॥ (४६।२)

वर्णाश्रमवतां धर्म एष आचारलक्षणः । (४७।१)

स एव मद्भक्तियुतो निःश्रेयसकरः परः ॥ (४७।२)

एतत् ते ऽभिहितं साधो भवान् पृच्छति यच् च माम् । (४८।१)

यथा स्वधर्मसंयुक्तो भक्तो मां समियात् परम् ॥ (४८।२)