भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 3, 18

47 of 114 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मैत्रेय उवाच । (१।१)

maitreya uvāca

1.2१.२

तद् एवम् आकर्ण्य जलेशभाषितं महामनास् तद् विगणय्य दुर्मदः । (१।२)

tad evam ākarṇya jaleśabhāṣitaṃ mahāmanās tad vigaṇayya durmadaḥ |

1.3१.३

हरेर् विदित्वा गतिम् अङ्ग नारदाद् रसातलं निर्विविशे त्वरान्वितः ॥ (१।३)

harer viditvā gatim aṅga nāradād rasātalaṃ nirviviśe tvarānvitaḥ ||

2.1२.१

ददर्श तत्राभिजितं धराधरं प्रोन्नीयमानावनिम् अग्रदंष्ट्रया । (२।१)

dadarśa tatrābhijitaṃ dharādharaṃ pronnīyamānāvanim agradaṃṣṭrayā |

2.2२.२

मुष्णन्तम् अक्ष्णा स्वरुचो ऽरुणश्रिया जहास चाहो वनगोचरो मृगः ॥ (२।२)

muṣṇantam akṣṇā svaruco 'ruṇaśriyā jahāsa cāho vanagocaro mṛgaḥ ||

3.1३.१

आहैनम् एह्य् अज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसां विश्वसृजेयम् अर्पिता । (३।१)

āhainam ehy ajña mahīṃ vimuñca no rasaukasāṃ viśvasṛjeyam arpitā |

3.2३.२

न स्वस्ति यास्यस्य् अनया ममेक्षतः सुराधमासादितसूकराकृते ॥ (३।२)

na svasti yāsyasy anayā mamekṣataḥ surādhamāsāditasūkarākṛte ||

4.1४.१

त्वं नः सपत्नैर् अभवाय किं भृतो यो मायया हन्त्य् असुरान् परोक्षजित् । (४।१)

tvaṃ naḥ sapatnair abhavāya kiṃ bhṛto yo māyayā hanty asurān parokṣajit |

4.2४.२

त्वां योगमायाबलम् अल्पपौरुषं संस्थाप्य मूढ प्रमृजे सुहृच्छुचः ॥ (४।२)

tvāṃ yogamāyābalam alpapauruṣaṃ saṃsthāpya mūḍha pramṛje suhṛcchucaḥ ||

5.1५.१

त्वयि संस्थिते गदया शीर्णशीर्षण्य् अस्मद्भुजच्युतया ये च तुभ्यम् । (५।१)

tvayi saṃsthite gadayā śīrṇaśīrṣaṇy asmadbhujacyutayā ye ca tubhyam |

5.2५.२

बलिं हरन्त्य् ऋषयो ये च देवाः स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्य् अमूलाः ॥ (५।२)

baliṃ haranty ṛṣayo ye ca devāḥ svayaṃ sarve na bhaviṣyanty amūlāḥ ||

6.1६.१

स तुद्यमानो ऽरिदुरुक्ततोमरैर् दंष्ट्राग्रगां गाम् उपलक्ष्य भीताम् । (६।१)

sa tudyamāno 'riduruktatomarair daṃṣṭrāgragāṃ gām upalakṣya bhītām |

6.2६.२

तोदं मृषन् निरगाद् अम्बुमध्याद् ग्राहाहतः सकरेणुर् यथेभः ॥ (६।२)

todaṃ mṛṣan niragād ambumadhyād grāhāhataḥ sakareṇur yathebhaḥ ||

7.1७.१

तं निःसरन्तं सलिलाद् अनुद्रुतो हिरण्यकेशो द्विरदं यथा झषः । (७।१)

taṃ niḥsarantaṃ salilād anudruto hiraṇyakeśo dviradaṃ yathā jhaṣaḥ |

7.2७.२

करालदंष्ट्रो ऽशनिनिस्वनो ऽब्रवीद् गतह्रियां किं त्व् असतां विगर्हितम् ॥ (७।२)

karāladaṃṣṭro 'śaninisvano 'bravīd gatahriyāṃ kiṃ tv asatāṃ vigarhitam ||

8.1८.१

स गाम् उदस्तात् सलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्याम् अदधात् स्वसत्त्वम् । (८।१)

sa gām udastāt salilasya gocare vinyasya tasyām adadhāt svasattvam |

8.2८.२

अभिष्टुतो विश्वसृजा प्रसूनैर् आपूर्यमाणो विबुधैः पश्यतो ऽरेः ॥ (८।२)

abhiṣṭuto viśvasṛjā prasūnair āpūryamāṇo vibudhaiḥ paśyato 'reḥ ||

9.1९.१

परानुषक्तं तपनीयोपकल्पं महागदं काञ्चनचित्रदंशम् । (९।१)

parānuṣaktaṃ tapanīyopakalpaṃ mahāgadaṃ kāñcanacitradaṃśam |

9.2९.२

मर्माण्य् अभीक्ष्णं प्रतुदन्तं दुरुक्तैः प्रचण्डमन्युः प्रहसंस् तं बभाषे ॥ (९।२)

marmāṇy abhīkṣṇaṃ pratudantaṃ duruktaiḥ pracaṇḍamanyuḥ prahasaṃs taṃ babhāṣe ||

10.1१०.१

श्रीभगवान् उवाच । (१०।१)

śrībhagavān uvāca

10.2१०.२

सत्यं वयं भो वनगोचरा मृगा युष्मद्विधान् मृगये ग्रामसिंहान् । (१०।२)

satyaṃ vayaṃ bho vanagocarā mṛgā yuṣmadvidhān mṛgaye grāmasiṃhān |

10.3१०.३

न मृत्युपाशैः प्रतिमुक्तस्य वीरा विकत्थनं तव गृह्णन्त्य् अभद्र ॥ (१०।३)

na mṛtyupāśaiḥ pratimuktasya vīrā vikatthanaṃ tava gṛhṇanty abhadra ||

11.1११.१

एते वयं न्यासहरा रसौकसां गतह्रियो गदया द्रावितास् ते । (११।१)

ete vayaṃ nyāsaharā rasaukasāṃ gatahriyo gadayā drāvitās te |

11.2११.२

तिष्ठामहे ऽथापि कथंचिद् आजौ स्थेयं क्व यामो बलिनोत्पाद्य वैरम् ॥ (११।२)

tiṣṭhāmahe 'thāpi kathaṃcid ājau stheyaṃ kva yāmo balinotpādya vairam ||

12.1१२.१

त्वं पद्रथानां किल यूथपाधिपो घटस्व नो ऽस्वस्तय आश्व् अनूहः । (१२।१)

tvaṃ padrathānāṃ kila yūthapādhipo ghaṭasva no 'svastaya āśv anūhaḥ |

12.2१२.२

संस्थाप्य चास्मान् प्रमृजाश्रु स्वकानां यः स्वां प्रतिज्ञां नातिपिपर्त्य् असभ्यः ॥ (१२।२)

saṃsthāpya cāsmān pramṛjāśru svakānāṃ yaḥ svāṃ pratijñāṃ nātipiparty asabhyaḥ ||

13.1१३.१

मैत्रेय उवाच । (१३।१)

maitreya uvāca

13.2१३.२

सो ऽधिक्षिप्तो भगवता प्रलब्धश् च रुषा भृशम् । (१३।२)

so 'dhikṣipto bhagavatā pralabdhaś ca ruṣā bhṛśam |

13.3१३.३

आजहारोल्बणं क्रोधं क्रीड्यमानो ऽहिराड् इव ॥ (१३।३)

ājahārolbaṇaṃ krodhaṃ krīḍyamāno 'hirāḍ iva ||

14.1१४.१

सृजन्न् अमर्षितः श्वासान् मन्युप्रचलितेन्द्रियः । (१४।१)

sṛjann amarṣitaḥ śvāsān manyupracalitendriyaḥ |

14.2१४.२

आसाद्य तरसा दैत्यो गदया न्यहनद्धरिम् ॥ (१४।२)

āsādya tarasā daityo gadayā nyahanaddharim ||

15.1१५.१

भगवांस् तु गदावेगं विसृष्टं रिपुणोरसि । (१५।१)

bhagavāṃs tu gadāvegaṃ visṛṣṭaṃ ripuṇorasi |

15.2१५.२

अवञ्चयत् तिरश्चीनो योगारूढ इवान्तकम् ॥ (१५।२)

avañcayat tiraścīno yogārūḍha ivāntakam ||

16.1१६.१

पुनर् गदां स्वाम् आदाय भ्रामयन्तम् अभीक्ष्णशः । (१६।१)

punar gadāṃ svām ādāya bhrāmayantam abhīkṣṇaśaḥ |

16.2१६.२

अभ्यधावद्धरिः क्रुद्धः संरम्भाद् दष्टदच्छदम् ॥ (१६।२)

abhyadhāvaddhariḥ kruddhaḥ saṃrambhād daṣṭadacchadam ||

17.1१७.१

ततश् च गदयारातिं दक्षिणस्यां भ्रुवि प्रभुः । (१७।१)

tataś ca gadayārātiṃ dakṣiṇasyāṃ bhruvi prabhuḥ |

17.2१७.२

आजघ्ने स तु तां सौम्य गदया कोविदो ऽहनत् ॥ (१७।२)

ājaghne sa tu tāṃ saumya gadayā kovido 'hanat ||

18.1१८.१

एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिर् एव च । (१८।१)

evaṃ gadābhyāṃ gurvībhyāṃ haryakṣo harir eva ca |

18.2१८.२

जिगीषया सुसंरब्धाव् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः ॥ (१८।२)

jigīṣayā susaṃrabdhāv anyonyam abhijaghnatuḥ ||

19.1१९.१

तयोः स्पृधोस् तिग्मगदाहताङ्गयोः क्षतास्रवघ्राणविवृद्धमन्य्वोः । (१९।१)

tayoḥ spṛdhos tigmagadāhatāṅgayoḥ kṣatāsravaghrāṇavivṛddhamanyvoḥ |

19.2१९.२

विचित्रमार्गांश् चरतोर् जिगीषया व्यभाद् इलायाम् इव शुष्मिणोर् मृधः ॥ (१९।२)

vicitramārgāṃś carator jigīṣayā vyabhād ilāyām iva śuṣmiṇor mṛdhaḥ ||

20.1२०.१

दैत्यस्य यज्ञावयवस्य मायागृहीतवाराहतनोर् महात्मनः । (२०।१)

daityasya yajñāvayavasya māyāgṛhītavārāhatanor mahātmanaḥ |

20.2२०.२

कौरव्य मह्यां द्विषतोर् विमर्दनं दिदृक्षुर् आगाद् ऋषिभिर् वृतः स्वराट् ॥ (२०।२)

kauravya mahyāṃ dviṣator vimardanaṃ didṛkṣur āgād ṛṣibhir vṛtaḥ svarāṭ ||

21.1२१.१

आसन्नशौण्डीरम् अपेतसाध्वसं कृतप्रतीकारम् अहार्यविक्रमम् । (२१।१)

āsannaśauṇḍīram apetasādhvasaṃ kṛtapratīkāram ahāryavikramam |

21.2२१.२

विलक्ष्य दैत्यं भगवान् सहस्रणीर् जगाद नारायणम् आदिसूकरम् ॥ (२१।२)

vilakṣya daityaṃ bhagavān sahasraṇīr jagāda nārāyaṇam ādisūkaram ||

22.1२२.१

ब्रह्मोवाच । (२२।१)

brahmovāca |

22.2२२.२

एष ते देव देवानाम् अङ्घ्रिमूलम् उपेयुषाम् । (२२।२)

eṣa te deva devānām aṅghrimūlam upeyuṣām |

22.3२२.३

विप्राणां सौरभेयीणां भूतानाम् अप्य् अनागसाम् ॥ (२२।३)

viprāṇāṃ saurabheyīṇāṃ bhūtānām apy anāgasām ||

23.1२३.१

आगस्कृद् भयकृद् दुष्कृद् अस्मद्राद्धवरो ऽसुरः । (२३।१)

āgaskṛd bhayakṛd duṣkṛd asmadrāddhavaro 'suraḥ |

23.2२३.२

अन्वेषन्न् अप्रतिरथो लोकान् अटति कण्टकः ॥ (२३।२)

anveṣann apratiratho lokān aṭati kaṇṭakaḥ ||

24.1२४.१

मैनं मायाविनं दृप्तं निरङ्कुशम् असत्तमम् । (२४।१)

mainaṃ māyāvinaṃ dṛptaṃ niraṅkuśam asattamam |

24.2२४.२

आक्रीड बालवद् देव यथाशीविषम् उत्थितम् ॥ (२४।२)

ākrīḍa bālavad deva yathāśīviṣam utthitam ||

25.1२५.१

न यावद् एष वर्धेत स्वां वेलां प्राप्य दारुणः । (२५।१)

na yāvad eṣa vardheta svāṃ velāṃ prāpya dāruṇaḥ |

25.2२५.२

स्वां देव मायाम् आस्थाय तावज् जह्य् अघम् अच्युत ॥ (२५।२)

svāṃ deva māyām āsthāya tāvaj jahy agham acyuta ||

26.1२६.१

एषा घोरतमा संध्या लोकच्छम्बट्करी प्रभो । (२६।१)

eṣā ghoratamā saṃdhyā lokacchambaṭkarī prabho |

26.2२६.२

उपसर्पति सर्वात्मन् सुराणां जयम् आवह ॥ (२६।२)

upasarpati sarvātman surāṇāṃ jayam āvaha ||

27.1२७.१

अधुनैषो ऽभिजिन् नाम योगो मौहूर्तिको ह्य् अगात् । (२७।१)

adhunaiṣo 'bhijin nāma yogo mauhūrtiko hy agāt |

27.2२७.२

शिवाय नस् त्वं सुहृदाम् आशु निस्तर दुस्तरम् ॥ (२७।२)

śivāya nas tvaṃ suhṛdām āśu nistara dustaram ||

28.1२८.१

दिष्ट्या त्वां विहितं मृत्युम् अयम् आसादितः स्वयम् । (२८।१)

diṣṭyā tvāṃ vihitaṃ mṛtyum ayam āsāditaḥ svayam |

28.2२८.२

विक्रम्यैनं मृधे हत्वा लोकान् आधेहि शर्मणि ॥ (२८।२)

vikramyainaṃ mṛdhe hatvā lokān ādhehi śarmaṇi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 3, 18

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit