कपिल उवाच । (१।१)

अथ यो गृहमेधीयान् धर्मान् एवावसन् गृहे । (१।२)

कामम् अर्थं च धर्मान् स्वान् दोग्धि भूयः पिपर्ति तान् ॥ (१।३)

स चापि भगवद्धर्मात् काममूढः पराङ्मुखः । (२।१)

यजते क्रतुभिर् देवान् पितॄंश् च श्रद्धयान्वितः ॥ (२।२)

तच्छ्रद्धयाक्रान्तमतिः पितृदेवव्रतः पुमान् । (३।१)

गत्वा चान्द्रमसं लोकं सोमपाः पुनर् एष्यति ॥ (३।२)

यदा चाहीन्द्रशय्यायां शेते ऽनन्तासनो हरिः । (४।१)

तदा लोका लयं यान्ति त एते गृहमेधिनाम् ॥ (४।२)

ये स्वधर्मान् न दुह्यन्ति धीराः कामार्थहेतवे । (५।१)

निःसङ्गा न्यस्तकर्माणः प्रशान्ताः शुद्धचेतसः ॥ (५।२)

निवृत्तिधर्मनिरता निर्ममा निरहंकृताः । (६।१)

स्वधर्माप्तेन सत्त्वेन परिशुद्धेन चेतसा ॥ (६।२)

सूर्यद्वारेण ते यान्ति पुरुषं विश्वतोमुखम् । (७।१)

परावरेशं प्रकृतिम् अस्योत्पत्त्यन्तभावनम् ॥ (७।२)

द्विपरार्धावसाने यः प्रलयो ब्रह्मणस् तु ते । (८।१)

तावद् अध्यासते लोकं परस्य परचिन्तकाः ॥ (८।२)

क्ष्माम्भो ऽनलानिलवियन्मन इन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतं प्रतिसंजिहीर्षुः । (९।१)

अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं पराख्यम् अनुभूय परः स्वयम्भूः ॥ (९।२)

एवं परेत्य भगवन्तम् अनुप्रविष्टाये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः । (१०।१)

तेनैव साकम् अमृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानम् उपयान्त्य् अगताभिमानाः ॥ (१०।२)

अथ तं सर्वभूतानां हृत्पद्मेषु कृतालयम् । (११।१)

श्रुतानुभावं शरणं व्रज भावेन भामिनि ॥ (११।२)

आद्यः स्थिरचराणां यो वेदगर्भः सहर्षिभिः । (१२।१)

योगेश्वरैः कुमाराद्यैः सिद्धैर् योगप्रवर्तकैः ॥ (१२।२)

भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा । (१३।१)

कर्तृत्वात् सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ॥ (१३।२)

स संसृत्य पुनः काले कालेनेश्वरमूर्तिना । (१४।१)

जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते ॥ (१४।२)

ऐश्वर्यं पारमेष्ठ्यं च ते ऽपि धर्मविनिर्मितम् । (१५।१)

निषेव्य पुनर् आयान्ति गुणव्यतिकरे सति ॥ (१५।२)

ये त्व् इहासक्तमनसः कर्मसु श्रद्धयान्विताः । (१६।१)

कुर्वन्त्य् अप्रतिषिद्धानि नित्यान्य् अपि च कृत्स्नशः ॥ (१६।२)

रजसा कुण्ठमनसः कामात्मानो ऽजितेन्द्रियाः । (१७।१)

पितॄन् यजन्त्य् अनुदिनं गृहेष्व् अभिरताशयाः ॥ (१७।२)

त्रैवर्गिकास् ते पुरुषा विमुखा हरिमेधसः । (१८।१)

कथायां कथनीयोरुविक्रमस्य मधुद्विषः ॥ (१८।२)

नूनं दैवेन विहता ये चाच्युतकथासुधाम् । (१९।१)

हित्वा शृण्वन्त्य् असद्गाथाः पुरीषम् इव विड्भुजः ॥ (१९।२)

दक्षिणेन पथार्यम्णः पितृलोकं व्रजन्ति ते । (२०।१)

प्रजाम् अनु प्रजायन्ते श्मशानान्तक्रियाकृतः ॥ (२०।२)

ततस् ते क्षीणसुकृताः पुनर् लोकम् इमं सति । (२१।१)

पतन्ति विवशा देवैः सद्यो विभ्रंशितोदयाः ॥ (२१।२)

तस्मात् त्वं सर्वभावेन भजस्व परमेष्ठिनम् । (२२।१)

तद्गुणाश्रयया भक्त्या भजनीयपदाम्बुजम् ॥ (२२।२)

वासुदेवे भगवति भक्तियोगः प्रयोजितः । (२३।१)

जनयत्य् आशु वैराग्यं ज्ञानं यद् ब्रह्मदर्शनम् ॥ (२३।२)

यदास्य चित्तम् अर्थेषु समेष्व् इन्द्रियवृत्तिभिः । (२४।१)

न विगृह्णाति वैषम्यं प्रियम् अप्रियम् इत्य् उत ॥ (२४।२)

स तदैवात्मनात्मानं निःसङ्गं समदर्शनम् । (२५।१)

हेयोपादेयरहितम् आरूढं पदम् ईक्षते ॥ (२५।२)

ज्ञानमात्रं परं ब्रह्म परमात्मेश्वरः पुमान् । (२६।१)

दृश्यादिभिः पृथग् भावैर् भगवान् एक ईयते ॥ (२६।२)

एतावान् एव योगेन समग्रेणेह योगिनः । (२७।१)

युज्यते ऽभिमतो ह्य् अर्थो यद् असङ्गस् तु कृत्स्नशः ॥ (२७।२)

ज्ञानम् एकं पराचीनैर् इन्द्रियैर् ब्रह्म निर्गुणम् । (२८।१)

अवभात्य् अर्थरूपेण भ्रान्त्या शब्दादिधर्मिणा ॥ (२८।२)

यथा महान् अहंरूपस् त्रिवृत् पञ्चविधः स्वराट् । (२९।१)

एकादशविधस् तस्य वपुर् अण्डं जगद् यतः ॥ (२९।२)

एतद् वै श्रद्धया भक्त्या योगाभ्यासेन नित्यशः । (३०।१)

समाहितात्मा निःसङ्गो विरक्त्या परिपश्यति ॥ (३०।२)

इत्य् एतत् कथितं गुर्वि ज्ञानं तद् ब्रह्मदर्शनम् । (३१।१)

येनानुबुध्यते तत्त्वं प्रकृतेः पुरुषस्य च ॥ (३१।२)

ज्ञानयोगश् च मन्निष्ठो नैर्गुण्यो भक्तिलक्षणः । (३२।१)

द्वयोर् अप्य् एक एवार्थो भगवच्छब्दलक्षणः ॥ (३२।२)

यथेन्द्रियैः पृथग्द्वारैर् अर्थो बहुगुणाश्रयः । (३३।१)

एको नानेयते तद्वद् भगवान् शास्त्रवर्त्मभिः ॥ (३३।२)

क्रियया क्रतुभिर् दानैस् तपःस्वाध्यायमर्शनैः । (३४।१)

आत्मेन्द्रियजयेनापि संन्यासेन च कर्मणाम् ॥ (३४।२)

योगेन विविधाङ्गेन भक्तियोगेन चैव हि । (३५।१)

धर्मेणोभयचिह्नेन यः प्रवृत्तिनिवृत्तिमान् ॥ (३५।२)

आत्मतत्त्वावबोधेन वैराग्येण दृढेन च । (३६।१)

ईयते भगवान् एभिः सगुणो निर्गुणः स्वदृक् ॥ (३६।२)

प्रावोचं भक्तियोगस्य स्वरूपं ते चतुर्विधम् । (३७।१)

कालस्य चाव्यक्तगतेर् यो ऽन्तर्धावति जन्तुषु ॥ (३७।२)

जीवस्य संसृतीर् बह्वीर् अविद्याकर्मनिर्मिताः । (३८।१)

यास्व् अङ्ग प्रविशन्न् आत्मा न वेद गतिम् आत्मनः ॥ (३८।२)

नैतत् खलायोपदिशेन् नाविनीताय कर्हिचित् । (३९।१)

न स्तब्धाय न भिन्नाय नैव धर्मध्वजाय च ॥ (३९।२)

न लोलुपायोपदिशेन् न गृहारूढचेतसे । (४०।१)

नाभक्ताय च मे जातु न मद्भक्तद्विषाम् अपि ॥ (४०।२)

श्रद्दधानाय भक्ताय विनीतायानसूयवे । (४१।१)

भूतेषु कृतमैत्राय शुश्रूषाभिरताय च ॥ (४१।२)

बहिर्जातविरागाय शान्तचित्ताय दीयताम् । (४२।१)

निर्मत्सराय शुचये यस्याहं प्रेयसां प्रियः ॥ (४२।२)

य इदं शृणुयाद् अम्ब श्रद्धया पुरुषः सकृत् । (४३।१)

यो वाभिधत्ते मच्चित्तः स ह्य् एति पदवीं च मे ॥ (४३।२)