ब्रह्मोवाच । (१।१)

ज्ञातो ऽसि मे ऽद्य सुचिरान् ननु देहभाजां न ज्ञायते भगवतो गतिर् इत्य् अवद्यम् । (१।२)

नान्यत् त्वद् अस्ति भगवन्न् अपि तन् न शुद्धं मायागुणव्यतिकराद् यद् उरुर् विभासि ॥ (१।३)

रूपं यद् एतद् अवबोधरसोदयेन शश्वन्निवृत्ततमसः सदनुग्रहाय । (२।१)

आदौ गृहीतम् अवतारशतैकबीजं यन् नाभिपद्मभवनाद् अहम् आविरासम् ॥ (२।२)

नातः परं परम यद् भवतः स्वरूपम् आनन्दमात्रम् अविकल्पम् अविद्धवर्चः । (३।१)

पश्यामि विश्वसृजम् एकम् अविश्वम् आत्मन् भूतेन्द्रियात्मकमदस् त उपाश्रितो ऽस्मि ॥ (३।२)

तद् वा इदं भुवनमङ्गल मङ्गलाय ध्याने स्म नो दर्शितं त उपासकानाम् । (४।१)

तस्मै नमो भगवते ऽनुविधेम तुभ्यं यो ऽनादृतो नरकभाग्भिर् असत्प्रसङ्गैः ॥ (४।२)

ये तु त्वदीयचरणाम्बुजकोशगन्धं जिघ्रन्ति कर्णविवरैः श्रुतिवातनीतम् । (५।१)

भक्त्या गृहीतचरणः परया च तेषां नापैषि नाथ हृदयाम्बुरुहात् स्वपुंसाम् ॥ (५।२)

तावद् भयं द्रविणदेहसुहृन्निमित्तं शोकः स्पृहा परिभवो विपुलश् च लोभः । (६।१)

तावन् ममेत्य् असदवग्रह आर्तिमूलं यावन् न ते ऽङ्घ्रिम् अभयं प्रवृणीत लोकः ॥ (६।२)

दैवेन ते हतधियो भवतः प्रसङ्गात् सर्वाशुभोपशमनाद् विमुखेन्द्रिया ये । (७।१)

कुर्वन्ति कामसुखलेशलवाय दीना लोभाभिभूतमनसो ऽकुशलानि शश्वत् ॥ (७।२)

क्षुत्तृट्त्रिधातुभिर् इमा मुहुर् अर्द्यमानाः शीतोष्णवातवर्षैर् इतरेतराच् च । (८।१)

कामाग्निनाच्युतरुषा च सुदुर्भरेण सम्पश्यतो मन उरुक्रम सीदते मे ॥ (८।२)

यावत् पृथक्त्वम् इदम् आत्मन इन्द्रियार्थमायाबलं भगवतो जन ईश पश्येत् । (९।१)

तावन् न संसृतिर् असौ प्रतिसंक्रमेत व्यर्थापि दुःखनिवहं वहती क्रियार्था ॥ (९।२)

अह्न्य् आपृतार्तकरणा निशि निःशयाना नानामनोरथधिया क्षणभग्ननिद्राः । (१०।१)

दैवाहतार्थरचना ऋषयो ऽपि देव युष्मत्प्रसङ्गविमुखा इह संसरन्ति ॥ (१०।२)

त्वं भक्तियोगपरिभावितहृत्सरोज आस्से श्रुतेक्षितपथो ननु नाथ पुंसाम् । (११।१)

यद्यद्धिया त उरुगाय विभावयन्ति तत्तद्वपुः प्रणयसे सदनुग्रहाय ॥ (११।२)

नातिप्रसीदति तथोपचितोपचारैर् आराधितः सुरगणैर् हृदि बद्धकामैः । (१२।१)

यत् सर्वभूतदययासदलभ्ययैको नानाजनेष्व् अवहितः सुहृद् अन्तरात्मा ॥ (१२।२)

पुंसाम् अतो विविधकर्मभिर् अध्वराद्यैर् दानेन चोग्रतपसा परिचर्यया च । (१३।१)

आराधनं भगवतस् तव सत्क्रियार्थो धर्मो ऽर्पितः कर्हिचिन् म्रियते न यत्र ॥ (१३।२)

शश्वत् स्वरूपमहसैव निपीतभेदमोहाय बोधधिषणाय नमः परस्मै । (१४।१)

विश्वोद्भवस्थितिलयेषु निमित्तलीलारासाय ते नम इदं चकृमेश्वराय ॥ (१४।२)

यस्यावतारगुणकर्मविडम्बनानि नामानि ये ऽसुविगमे विवशा गृणन्ति । (१५।१)

ते ऽनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयान्त्य् अपावृतामृतं तम् अजं प्रपद्ये ॥ (१५।२)

यो वा अहं च गिरिशश् च विभुः स्वयं च स्थित्युद्भवप्रलयहेतव आत्ममूलम् । (१६।१)

भित्त्वा त्रिपाद् ववृध एक उरुप्ररोहस् तस्मै नमो भगवते भुवनद्रुमाय ॥ (१६।२)

लोको विकर्मनिरतः कुशले प्रमत्तः कर्मण्य् अयं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे । (१७।१)

यस् तावद् अस्य बलवान् इह जीविताशां सद्यश् छिनत्त्य् अनिमिषाय नमो ऽस्तु तस्मै ॥ (१७।२)

यस्माद् बिभेम्य् अहम् अपि द्विपरार्धधिष्ण्यम् अध्यासितः सकललोकनमस्कृतं यत् । (१८।१)

तेपे तपो बहुसवो ऽवरुरुत्समानस् तस्मै नमो भगवते ऽधिमखाय तुभ्यम् ॥ (१८।२)

तिर्यङ्मनुष्यविबुधादिषु जीवयोनिष्व् आत्मेच्छयात्मकृतसेतुपरीप्सया यः । (१९।१)

रेमे निरस्तविषयो ऽप्य् अवरुद्धदेहस् तस्मै नमो भगवते पुरुषोत्तमाय ॥ (१९।२)

यो ऽविद्ययानुपहतो ऽपि दशार्धवृत्त्या निद्राम् उवाह जठरीकृतलोकयात्रः । (२०।१)

अन्तर्जले ऽहिकशिपुस्पर्शानुकूलां भीमोर्मिमालिनि जनस्य सुखं विवृण्वन् ॥ (२०।२)

यन् नाभिपद्मभवनाद् अहम् आसम् ईड्य लोकत्रयोपकरणो यदनुग्रहेण । (२१।१)

तस्मै नमस् त उदरस्थभवाय योगनिद्रावसानविकसन्नलिनेक्षणाय ॥ (२१।२)

सो ऽयं समस्तजगतां सुहृद् एक आत्मा सत्त्वेन यन् मृडयते भगवान् भगेन । (२२।१)

तेनैव मे दृशम् अनुस्पृशताद् यथाहं स्रक्ष्यामि पूर्ववद् इदं प्रणतप्रियो ऽसौ ॥ (२२।२)

एष प्रपन्नवरदो रमयात्मशक्त्या यद् यत् करिष्यति गृहीतगुणावतारः । (२३।१)

तस्मिन् स्वविक्रमम् इदं सृजतो ऽपि चेतो युञ्जीत कर्मशमलं च यथा विजह्याम् ॥ (२३।२)

नाभिह्रदाद् इह सतो ऽम्भसि यस्य पुंसो विज्ञानशक्तिर् अहम् आसम् अनन्तशक्तेः । (२४।१)

रूपं विचित्रम् इदम् अस्य विवृण्वतो मे मा रीरिषीष्ट निगमस्य गिरां विसर्गः ॥ (२४।२)

सो ऽसाव् अदभ्रकरुणो भगवान् विवृद्धप्रेमस्मितेन नयनाम्बुरुहं विजृम्भन् । (२५।१)

उत्थाय विश्वविजयाय च नो विषादं माध्व्या गिरापनयतात् पुरुषः पुराणः ॥ (२५।२)

मैत्रेय उवाच । (२६।१)

स्वसम्भवं निशाम्यैवं तपोविद्यासमाधिभिः । (२६।२)

यावन् मनोवचः स्तुत्वा विरराम स खिन्नवत् ॥ (२६।३)

अथाभिप्रेतम् अन्वीक्ष्य ब्रह्मणो मधुसूदनः । (२७।१)

विषण्णचेतसं तेन कल्पव्यतिकराम्भसा ॥ (२७।२)

लोकसंस्थानविज्ञान आत्मनः परिखिद्यतः । (२८।१)

तम् आहागाधया वाचा कश्मलं शमयन्न् इव ॥ (२८।२)

श्रीभगवान् उवाच । (२९।१)

मा वेदगर्भ गास् तन्द्रीं सर्ग उद्यमम् आवह । (२९।२)

तन् मयापादितं ह्य् अग्रे यन् मां प्रार्थयते भवान् ॥ (२९।३)

भूयस् त्वं तप आतिष्ठ विद्यां चैव मदाश्रयाम् । (३०।१)

ताभ्याम् अन्तर्हृदि ब्रह्मन् लोकान् द्रक्ष्यस्य् अपावृतान् ॥ (३०।२)

तत आत्मनि लोके च भक्तियुक्तः समाहितः । (३१।१)

द्रष्टासि मां ततं ब्रह्मन् मयि लोकांस् त्वम् आत्मनः ॥ (३१।२)

यदा तु सर्वभूतेषु दारुष्व् अग्निम् इव स्थितम् । (३२।१)

प्रतिचक्षीत मां लोको जह्यात् तर्ह्य् एव कश्मलम् ॥ (३२।२)

यदा रहितम् आत्मानं भूतेन्द्रियगुणाशयैः । (३३।१)

स्वरूपेण मयोपेतं पश्यन् स्वाराज्यम् ऋच्छति ॥ (३३।२)

नानाकर्मवितानेन प्रजा बह्वीः सिसृक्षतः । (३४।१)

नात्मावसीदत्य् अस्मिंस् ते वर्षीयान् मदनुग्रहः ॥ (३४।२)

ऋषिम् आद्यं न बध्नाति पापीयांस् त्वां रजोगुणः । (३५।१)

यन् मनो मयि निर्बद्धं प्रजाः संसृजतो ऽपि ते ॥ (३५।२)

ज्ञातो ऽहं भवता त्व् अद्य दुर्विज्ञेयो ऽपि देहिनाम् । (३६।१)

यन् मां त्वं मन्यसे ऽयुक्तं भूतेन्द्रियगुणात्मभिः ॥ (३६।२)

तुभ्यं मद्विचिकित्सायाम् आत्मा मे दर्शितो ऽबहिः । (३७।१)

नालेन सलिले मूलं पुष्करस्य विचिन्वतः ॥ (३७।२)

यच् चकर्थाङ्ग मत्स्तोत्रं मत्कथाभ्युदयाङ्कितम् । (३८।१)

यद् वा तपसि ते निष्ठा स एष मदनुग्रहः ॥ (३८।२)

प्रीतो ऽहम् अस्तु भद्रं ते लोकानां विजयेच्छया । (३९।१)

यद् अस्तौषीर् गुणमयं निर्गुणं मानुवर्णयन् ॥ (३९।२)

य एतेन पुमान् नित्यं स्तुत्वा स्तोत्रेण मां भजेत् । (४०।१)

तस्याशु सम्प्रसीदेयं सर्वकामवरेश्वरः ॥ (४०।२)

पूर्तेन तपसा यज्ञैर् दानैर् योगसमाधिना । (४१।१)

राद्धं निःश्रेयसं पुंसां मत्प्रीतिस् तत्त्वविन्मतम् ॥ (४१।२)

अहम् आत्मात्मनां धातः प्रेष्ठः सन् प्रेयसाम् अपि । (४२।१)

अतो मयि रतिं कुर्याद् देहादिर् यत्कृते प्रियः ॥ (४२।२)

सर्ववेदमयेनेदम् आत्मनात्मात्मयोनिना । (४३।१)

प्रजाः सृज यथापूर्वं याश् च मय्य् अनुशेरते ॥ (४३।२)

मैत्रेय उवाच । (४४।१)

तस्मा एवं जगत्स्रष्ट्रे प्रधानपुरुषेश्वरः । (४४।२)

व्यज्येदं स्वेन रूपेण कञ्जनाभस् तिरोदधे ॥ (४४।३)