श्रीभगवान् उवाच । (१।१)

प्रकृतिस्थो ऽपि पुरुषो नाज्यते प्राकृतैर् गुणैः । (१।२)

अविकाराद् अकर्तृत्वान् निर्गुणत्वाज् जलार्कवत् ॥ (१।३)

स एष यर्हि प्रकृतेर् गुणेष्व् अभिविषज्जते । (२।१)

अहंक्रियाविमूढात्मा कर्तास्मीत्य् अभिमन्यते ॥ (२।२)

तेन संसारपदवीम् अवशो ऽभ्येत्य् अनिर्वृतः । (३।१)

प्रासङ्गिकैः कर्मदोषैः सदसन्मिश्रयोनिषु ॥ (३।२)

अर्थे ह्य् अविद्यमाने ऽपि संसृतिर् न निवर्तते । (४।१)

ध्यायतो विषयान् अस्य स्वप्ने ऽनर्थागमो यथा ॥ (४।२)

अत एव शनैश् चित्तं प्रसक्तम् असतां पथि । (५।१)

भक्तियोगेन तीव्रेण विरक्त्या च नयेद् वशम् ॥ (५।२)

यमादिभिर् योगपथैर् अभ्यसञ् श्रद्धयान्वितः । (६।१)

मयि भावेन सत्येन मत्कथाश्रवणेन च ॥ (६।२)

सर्वभूतसमत्वेन निर्वैरेणाप्रसङ्गतः । (७।१)

ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा ॥ (७।२)

यदृच्छयोपलब्धेन संतुष्टो मितभुङ् मुनिः । (८।१)

विविक्तशरणः शान्तो मैत्रः करुण आत्मवान् ॥ (८।२)

सानुबन्धे च देहे ऽस्मिन्न् अकुर्वन्न् असदाग्रहम् । (९।१)

ज्ञानेन दृष्टतत्त्वेन प्रकृतेः पुरुषस्य च ॥ (९।२)

निवृत्तबुद्ध्यवस्थानो दूरीभूतान्यदर्शनः । (१०।१)

उपलभ्यात्मनात्मानं चक्षुषेवार्कम् आत्मदृक् ॥ (१०।२)

मुक्तलिङ्गं सदाभासम् असति प्रतिपद्यते । (११।१)

सतो बन्धुम् असच्चक्षुः सर्वानुस्यूतम् अद्वयम् ॥ (११।२)

यथा जलस्थ आभासः स्थलस्थेनावदृश्यते । (१२।१)

स्वाभासेन तथा सूर्यो जलस्थेन दिवि स्थितः ॥ (१२।२)

एवं त्रिवृदहंकारो भूतेन्द्रियमनोमयैः । (१३।१)

स्वाभासैर् लक्षितो ऽनेन सदाभासेन सत्यदृक् ॥ (१३।२)

भूतसूक्ष्मेन्द्रियमनोबुद्ध्यादिष्व् इह निद्रया । (१४।१)

लीनेष्व् असति यस् तत्र विनिद्रो निरहंक्रियः ॥ (१४।२)

मन्यमानस् तदात्मानम् अनष्टो नष्टवन् मृषा । (१५।१)

नष्टे ऽहंकरणे द्रष्टा नष्टवित्त इवातुरः ॥ (१५।२)

एवं प्रत्यवमृश्यासाव् आत्मानं प्रतिपद्यते । (१६।१)

साहंकारस्य द्रव्यस्य यो ऽवस्थानम् अनुग्रहः ॥ (१६।२)

देवहूतिर् उवाच । (१७।१)

पुरुषं प्रकृतिर् ब्रह्मन् न विमुञ्चति कर्हिचित् । (१७।२)

अन्योन्यापाश्रयत्वाच् च नित्यत्वाद् अनयोः प्रभो ॥ (१७।३)

यथा गन्धस्य भूमेश् च न भावो व्यतिरेकतः । (१८।१)

अपां रसस्य च यथा तथा बुद्धेः परस्य च ॥ (१८।२)

अकर्तुः कर्मबन्धो ऽयं पुरुषस्य यदाश्रयः । (१९।१)

गुणेषु सत्सु प्रकृतेः कैवल्यं तेष्व् अतः कथम् ॥ (१९।२)

क्वचित् तत्त्वावमर्शेन निवृत्तं भयम् उल्बणम् । (२०।१)

अनिवृत्तनिमित्तत्वात् पुनः प्रत्यवतिष्ठते ॥ (२०।२)

श्रीभगवान् उवाच । (२१।१)

अनिमित्तनिमित्तेन स्वधर्मेणामलात्मना । (२१।२)

तीव्रया मयि भक्त्या च श्रुतसंभृतया चिरम् ॥ (२१।३)

ज्ञानेन दृष्टतत्त्वेन वैराग्येण बलीयसा । (२२।१)

तपोयुक्तेन योगेन तीव्रेणात्मसमाधिना ॥ (२२।२)

प्रकृतिः पुरुषस्येह दह्यमाना त्व् अहर्निशम् । (२३।१)

तिरोभवित्री शनकैर् अग्नेर् योनिर् इवारणिः ॥ (२३।२)

भुक्तभोगा परित्यक्ता दृष्टदोषा च नित्यशः । (२४।१)

नेश्वरस्याशुभं धत्ते स्वे महिम्नि स्थितस्य च ॥ (२४।२)

यथा ह्य् अप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत् । (२५।१)

स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ (२५।२)

एवं विदिततत्त्वस्य प्रकृतिर् मयि मानसम् । (२६।१)

युञ्जतो नापकुरुत आत्मारामस्य कर्हिचित् ॥ (२६।२)

यदैवम् अध्यात्मरतः कालेन बहुजन्मना । (२७।१)

सर्वत्र जातवैराग्य आब्रह्मभुवनान् मुनिः ॥ (२७।२)

मद्भक्तः प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा । (२८।१)

निःश्रेयसं स्वसंस्थानं कैवल्याख्यं मदाश्रयम् ॥ (२८।२)

प्राप्नोतीहाञ्जसा धीरः स्वदृशा छिन्नसंशयः । (२९।१)

यद् गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद् विनिर्गमे ॥ (२९।२)

यदा न योगोपचितासु चेतो मायासु सिद्धस्य विषज्जते ऽङ्ग । (३०।१)

अनन्यहेतुष्व् अथ मे गतिः स्याद् आत्यन्तिकी यत्र न मृत्युहासः ॥ (३०।२)