भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 1, 11

11 of 114 · 81 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

आनर्तान् स उपव्रज्य स्वृद्धाञ् जनपदान् स्वकान् । (१।२)

ānartān sa upavrajya svṛddhāñ janapadān svakān |

1.3१.३

दध्मौ दरवरं तेषां विषादं शमयन्न् इव ॥ (१।३)

dadhmau daravaraṃ teṣāṃ viṣādaṃ śamayann iva ||

2.1२.१

स उच्चकाशे धवलोदरो दरो ऽप्युरुक्रमस्याधरशोणशोणिमा । (२।१)

sa uccakāśe dhavalodaro daro 'pyurukramasyādharaśoṇaśoṇimā |

2.2२.२

दाध्मायमानः करकञ्जसम्पुटे यथाब्जखण्डे कलहंस उत्स्वनः ॥ (२।२)

dādhmāyamānaḥ karakañjasampuṭe yathābjakhaṇḍe kalahaṃsa utsvanaḥ ||

3.1३.१

तम् उपश्रुत्य निनदं जगद्भयभयावहम् । (३।१)

tam upaśrutya ninadaṃ jagadbhayabhayāvaham |

3.2३.२

प्रत्युद्ययुः प्रजाः सर्वा भर्तृदर्शनलालसाः ॥ (३।२)

pratyudyayuḥ prajāḥ sarvā bhartṛdarśanalālasāḥ ||

4.1४.१

तत्रोपनीतबलयो रवेर्दीपम् इवादृताः । (४।१)

tatropanītabalayo raverdīpam ivādṛtāḥ |

4.2४.२

आत्मारामं पूर्णकामं निजलाभेन नित्यदा ॥ (४।२)

ātmārāmaṃ pūrṇakāmaṃ nijalābhena nityadā ||

5.1५.१

प्रीत्युत्फुल्लमुखाः प्रोचुर्हर्षगद्गदया गिरा । (५।१)

prītyutphullamukhāḥ procurharṣagadgadayā girā |

5.2५.२

पितरं सर्वसुहृदम् अवितारम् इवार्भकाः ॥ (५।२)

pitaraṃ sarvasuhṛdam avitāram ivārbhakāḥ ||

6.1६.१

नताः स्म ते नाथ सदाङ्घ्रिपङ्कजं विरिञ्चवैरिञ्च्यसुरेन्द्रवन्दितम् । (६।१)

natāḥ sma te nātha sadāṅghripaṅkajaṃ viriñcavairiñcyasurendravanditam |

6.2६.२

परायणं क्षेमम् इहेच्छतां परं न यत्र कालः प्रभवेत् परः प्रभुः ॥ (६।२)

parāyaṇaṃ kṣemam ihecchatāṃ paraṃ na yatra kālaḥ prabhavet paraḥ prabhuḥ ||

7.1७.१

भवाय नस्त्वं भव विश्वभावन त्वम् एव माताथ सुहृत्पतिः पिता । (७।१)

bhavāya nastvaṃ bhava viśvabhāvana tvam eva mātātha suhṛtpatiḥ pitā |

7.2७.२

त्वं सद्गुरुर्नः परमं च दैवतं यस्यानुवृत्त्या कृतिनो बभूविम ॥ (७।२)

tvaṃ sadgururnaḥ paramaṃ ca daivataṃ yasyānuvṛttyā kṛtino babhūvima ||

8.1८.१

अहो सनाथा भवता स्म यद्वयं त्रैविष्टपानाम् अपि दूरदर्शनम् । (८।१)

aho sanāthā bhavatā sma yadvayaṃ traiviṣṭapānām api dūradarśanam |

8.2८.२

प्रेमस्मितस्निग्धनिरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौभगम् ॥ (८।२)

premasmitasnigdhanirīkṣaṇānanaṃ paśyema rūpaṃ tava sarvasaubhagam ||

9.1९.१

यर्ह्यम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद्दिदृक्षया । (९।१)

yarhyambujākṣāpasasāra bho bhavān kurūn madhūn vātha suhṛddidṛkṣayā |

9.2९.२

तत्राब्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवेद् रविं विनाक्ष्णोरिव नस्तवाच्युत ॥ (९।२)

tatrābdakoṭipratimaḥ kṣaṇo bhaved raviṃ vinākṣṇoriva nastavācyuta ||

10.1१०.१

कथं वयं नाथ चिरोषिते त्वयि प्रसन्नदृष्ट्याखिलतापशोषणम् । (१०।१)

kathaṃ vayaṃ nātha ciroṣite tvayi prasannadṛṣṭyākhilatāpaśoṣaṇam |

10.2१०.२

जीवेम ते सुन्दरहासशोभितम् अपश्यमाना वदनं मनोहरम् ॥ (१०।२)

jīvema te sundarahāsaśobhitam apaśyamānā vadanaṃ manoharam ||

11.1११.१

इति चोदीरिता वाचः प्रजानां भक्तवत्सलः । (११।१)

iti codīritā vācaḥ prajānāṃ bhaktavatsalaḥ |

11.2११.२

शृण्वानो ऽनुग्रहं दृष्ट्या वितन्वन् प्राविशत् पुरम् ॥ (११।२)

śṛṇvāno 'nugrahaṃ dṛṣṭyā vitanvan prāviśat puram ||

12.1१२.१

मधुभोजदशार्हार्हकुकुरान्धकवृष्णिभिः । (१२।१)

madhubhojadaśārhārhakukurāndhakavṛṣṇibhiḥ |

12.2१२.२

आत्मतुल्यबलैर्गुप्तां नागैर्भोगवतीम् इव ॥ (१२।२)

ātmatulyabalairguptāṃ nāgairbhogavatīm iva ||

13.1१३.१

सर्वर्तुसर्वविभवपुण्यवृक्षलताश्रमैः । (१३।१)

sarvartusarvavibhavapuṇyavṛkṣalatāśramaiḥ |

13.2१३.२

उद्यानोपवनारामैर् वृतपद्माकरश्रियम् ॥ (१३।२)

udyānopavanārāmair vṛtapadmākaraśriyam ||

14.1१४.१

गोपुरद्वारमार्गेषु कृतकौतुकतोरणाम् । (१४।१)

gopuradvāramārgeṣu kṛtakautukatoraṇām |

14.2१४.२

चित्रध्वजपताकाग्रैरन्तः प्रतिहतातपाम् ॥ (१४।२)

citradhvajapatākāgrairantaḥ pratihatātapām ||

15.1१५.१

संमार्जितमहामार्गरथ्यापणकचत्वराम् । (१५।१)

saṃmārjitamahāmārgarathyāpaṇakacatvarām |

15.2१५.२

सिक्तां गन्धजलैरुप्तां फलपुष्पाक्षताङ्कुरैः ॥ (१५।२)

siktāṃ gandhajalairuptāṃ phalapuṣpākṣatāṅkuraiḥ ||

16.1१६.१

द्वारि द्वारि गृहाणां च दध्यक्षतफलेक्षुभिः । (१६।१)

dvāri dvāri gṛhāṇāṃ ca dadhyakṣataphalekṣubhiḥ |

16.2१६.२

अलंकृतां पूर्णकुम्भैर्बलिभिर्धूपदीपकैः ॥ (१६।२)

alaṃkṛtāṃ pūrṇakumbhairbalibhirdhūpadīpakaiḥ ||

17.1१७.१

निशम्य प्रेष्ठम् आयान्तं वसुदेवो महामनाः । (१७।१)

niśamya preṣṭham āyāntaṃ vasudevo mahāmanāḥ |

17.2१७.२

अक्रूरश्चोग्रसेनश्च रामश्चाद्भुतविक्रमः ॥ (१७।२)

akrūraścograsenaśca rāmaścādbhutavikramaḥ ||

18.1१८.१

प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः । (१८।१)

pradyumnaścārudeṣṇaśca sāmbo jāmbavatīsutaḥ |

19.1१९.१

वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ब्राह्मणैः ससुमङ्गलैः । (१९।१)

vāraṇendraṃ puraskṛtya brāhmaṇaiḥ sasumaṅgalaiḥ |

19.2१९.२

शङ्खतूर्यनिनादेन ब्रह्मघोषेण चादृताः । (१९।२)

śaṅkhatūryaninādena brahmaghoṣeṇa cādṛtāḥ |

19.3१९.३

प्रत्युज्जग्मू रथैर्हृष्टाः प्रणयागतसाध्वसाः ॥ (१९।३)

pratyujjagmū rathairhṛṣṭāḥ praṇayāgatasādhvasāḥ ||

20.1२०.१

वारमुख्याश्च शतशो यानैस्तद्दर्शनोत्सुकाः । (२०।१)

vāramukhyāśca śataśo yānaistaddarśanotsukāḥ |

20.2२०.२

लसत्कुण्डलनिर्भातकपोलवदनश्रियः ॥ (२०।२)

lasatkuṇḍalanirbhātakapolavadanaśriyaḥ ||

21.1२१.१

नटनर्तकगन्धर्वाः सूतमागधवन्दिनः । (२१।१)

naṭanartakagandharvāḥ sūtamāgadhavandinaḥ |

21.2२१.२

गायन्ति चोत्तमश्लोकचरितान्यद्भुतानि च ॥ (२१।२)

gāyanti cottamaślokacaritānyadbhutāni ca ||

22.1२२.१

भगवांस्तत्र बन्धूनां पौराणाम् अनुवर्तिनाम् । (२२।१)

bhagavāṃstatra bandhūnāṃ paurāṇām anuvartinām |

22.2२२.२

यथाविध्युपसंगम्य सर्वेषां मानम् आदधे ॥ (२२।२)

yathāvidhyupasaṃgamya sarveṣāṃ mānam ādadhe ||

23.1२३.१

प्रह्वाभिवादनाश्लेषकरस्पर्शस्मितेक्षणैः । (२३।१)

prahvābhivādanāśleṣakarasparśasmitekṣaṇaiḥ |

23.2२३.२

आश्वास्य चाश्वपाकेभ्यो वरैश्चाभिमतैर्विभुः ॥ (२३।२)

āśvāsya cāśvapākebhyo varaiścābhimatairvibhuḥ ||

24.1२४.१

स्वयं च गुरुभिर्विप्रैः सदारैः स्थविरैरपि । (२४।१)

svayaṃ ca gurubhirvipraiḥ sadāraiḥ sthavirairapi |

24.2२४.२

आशीर्भिर्युज्यमानो ऽन्यैर्वन्दिभिश्चाविशत् पुरम् ॥ (२४।२)

āśīrbhiryujyamāno 'nyairvandibhiścāviśat puram ||

25.1२५.१

राजमार्गं गते कृष्णे द्वारकायाः कुलस्त्रियः । (२५।१)

rājamārgaṃ gate kṛṣṇe dvārakāyāḥ kulastriyaḥ |

25.2२५.२

हर्म्याण्यारुरुहुर्विप्र तदीक्षणमहोत्सवाः ॥ (२५।२)

harmyāṇyāruruhurvipra tadīkṣaṇamahotsavāḥ ||

26.1२६.१

नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौकसाम् । (२६।१)

nityaṃ nirīkṣamāṇānāṃ yadapi dvārakaukasām |

26.2२६.२

न वितृप्यन्ति हि दृशः श्रियो धामाङ्गम् अच्युतम् ॥ (२६।२)

na vitṛpyanti hi dṛśaḥ śriyo dhāmāṅgam acyutam ||

27.1२७.१

श्रियो निवासो यस्योरः पानपात्रं मुखं दृशाम् । (२७।१)

śriyo nivāso yasyoraḥ pānapātraṃ mukhaṃ dṛśām |

27.2२७.२

बाहवो लोकपालानां सारङ्गाणां पदाम्बुजम् ॥ (२७।२)

bāhavo lokapālānāṃ sāraṅgāṇāṃ padāmbujam ||

28.1२८.१

सितातपत्रव्यजनैरुपस्कृतः प्रसूनवर्षैरभिवर्षितः पथि । (२८।१)

sitātapatravyajanairupaskṛtaḥ prasūnavarṣairabhivarṣitaḥ pathi |

28.2२८.२

पिशङ्गवासा वनमालया बभौ घनो यथार्कोडुपचापवैद्युतैः ॥ (२८।२)

piśaṅgavāsā vanamālayā babhau ghano yathārkoḍupacāpavaidyutaiḥ ||

29.1२९.१

प्रविष्टस्तु गृहं पित्रोः परिष्वक्तः स्वमातृभिः । (२९।१)

praviṣṭastu gṛhaṃ pitroḥ pariṣvaktaḥ svamātṛbhiḥ |

29.2२९.२

ववन्दे शिरसा सप्त देवकीप्रमुखा मुदा ॥ (२९।२)

vavande śirasā sapta devakīpramukhā mudā ||

30.1३०.१

ताः पुत्रम् अङ्कम् आरोप्य स्नेहस्नुतपयोधराः । (३०।१)

tāḥ putram aṅkam āropya snehasnutapayodharāḥ |

30.2३०.२

हर्षविह्वलितात्मानः सिषिचुर्नेत्रजैर्जलैः ॥ (३०।२)

harṣavihvalitātmānaḥ siṣicurnetrajairjalaiḥ ||

31.1३१.१

अथाविशत् स्वभवनं सर्वकामम् अनुत्तमम् । (३१।१)

athāviśat svabhavanaṃ sarvakāmam anuttamam |

31.2३१.२

प्रासादा यत्र पत्नीनां सहस्राणि च षोडश ॥ (३१।२)

prāsādā yatra patnīnāṃ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa ||

32.1३२.१

पत्न्यः पतिं प्रोष्य गृहानुपागतं विलोक्य संजातमनोमहोत्सवाः । (३२।१)

patnyaḥ patiṃ proṣya gṛhānupāgataṃ vilokya saṃjātamanomahotsavāḥ |

32.2३२.२

उत्तस्थुरारात् सहसासनाशयात् साकं व्रतैर्व्रीडितलोचनाननाः ॥ (३२।२)

uttasthurārāt sahasāsanāśayāt sākaṃ vratairvrīḍitalocanānanāḥ ||

33.1३३.१

तम् आत्मजैर्दृष्टिभिरन्तरात्मना दुरन्तभावाः परिरेभिरे पतिम् । (३३।१)

tam ātmajairdṛṣṭibhirantarātmanā durantabhāvāḥ parirebhire patim |

33.2३३.२

निरुद्धम् अप्यास्रवदम्बु नेत्रयोर् विलज्जतीनां भृगुवर्य वैक्लवात् ॥ (३३।२)

niruddham apyāsravadambu netrayor vilajjatīnāṃ bhṛguvarya vaiklavāt ||

34.1३४.१

यद्यप्यसौ पार्श्वगतो रहोगतस् तथापि तस्याङ्घ्रियुगं नवं नवम् । (३४।१)

yadyapyasau pārśvagato rahogatas tathāpi tasyāṅghriyugaṃ navaṃ navam |

34.2३४.२

पदे पदे का विरमेत तत्पदाच् चलापि यच्छ्रीर्न जहाति कर्हिचित् ॥ (३४।२)

pade pade kā virameta tatpadāc calāpi yacchrīrna jahāti karhicit ||

35.1३५.१

एवं नृपाणां क्षितिभारजन्मनाम् अक्षौहिणीभिः परिवृत्ततेजसाम् । (३५।१)

evaṃ nṛpāṇāṃ kṣitibhārajanmanām akṣauhiṇībhiḥ parivṛttatejasām |

35.2३५.२

विधाय वैरं श्वसनो यथानलं मिथो वधेनोपरतो निरायुधः ॥ (३५।२)

vidhāya vairaṃ śvasano yathānalaṃ mitho vadhenoparato nirāyudhaḥ ||

36.1३६.१

स एष नरलोके ऽस्मिन्न् अवतीर्णः स्वमायया । (३६।१)

sa eṣa naraloke 'sminn avatīrṇaḥ svamāyayā |

36.2३६.२

रेमे स्त्रीरत्नकूटस्थो भगवान् प्राकृतो यथा ॥ (३६।२)

reme strīratnakūṭastho bhagavān prākṛto yathā ||

37.1३७.१

उद्दामभावपिशुनामलवल्गुहासव्रीडावलोकनिहतो मदनो ऽपि यासाम् । (३७।१)

uddāmabhāvapiśunāmalavalguhāsavrīḍāvalokanihato madano 'pi yāsām |

37.2३७.२

संमुह्य चापम् अजहात् प्रमदोत्तमास्ता यस्येन्द्रियं विमथितुं कुहकैर्न शेकुः ॥ (३७।२)

saṃmuhya cāpam ajahāt pramadottamāstā yasyendriyaṃ vimathituṃ kuhakairna śekuḥ ||

38.1३८.१

तम् अयं मन्यते लोको ह्यसङ्गम् अपि सङ्गिनम् । (३८।१)

tam ayaṃ manyate loko hyasaṅgam api saṅginam |

38.2३८.२

आत्मौपम्येन मनुजं व्यापृण्वानं यतो ऽबुधः ॥ (३८।२)

ātmaupamyena manujaṃ vyāpṛṇvānaṃ yato 'budhaḥ ||

39.1३९.१

एतदीशनम् ईशस्य प्रकृतिस्थो ऽपि तद्गुणैः । (३९।१)

etadīśanam īśasya prakṛtistho 'pi tadguṇaiḥ |

39.2३९.२

न युज्यते सदात्मस्थैर्यथा बुद्धिस्तदाश्रया ॥ (३९।२)

na yujyate sadātmasthairyathā buddhistadāśrayā ||

40.1४०.१

तं मेनिरे ऽबला मूढाः स्त्रैणं चानुव्रतं रहः । (४०।१)

taṃ menire 'balā mūḍhāḥ straiṇaṃ cānuvrataṃ rahaḥ |

40.2४०.२

अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं मतयो यथा ॥ (४०।२)

apramāṇavido bharturīśvaraṃ matayo yathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 1, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit