भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 11, 4

97 of 114 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीराजोवाच । (१।१)

śrīrājovāca |

1.2१.२

यानि यानीह कर्माणि यैर् यैः स्वच्छन्दजन्मभिः । (१।२)

yāni yānīha karmāṇi yair yaiḥ svacchandajanmabhiḥ |

1.3१.३

चक्रे करोति कर्ता वा हरिस् तानि ब्रुवन्तु नः ॥ (१।३)

cakre karoti kartā vā haris tāni bruvantu naḥ ||

2.1२.१

श्रीद्रुमिल उवाच । (२।१)

śrīdrumila uvāca

2.2२.२

यो वा अनन्तस्य गुणान् अनन्तान् अनुक्रमिष्यन् स तु बालबुद्धिः । (२।२)

yo vā anantasya guṇān anantān anukramiṣyan sa tu bālabuddhiḥ |

2.3२.३

रजांसि भूमेर् गणयेत् कथंचित् कालेन नैवाखिलशक्तिधाम्नः ॥ (२।३)

rajāṃsi bhūmer gaṇayet kathaṃcit kālena naivākhilaśaktidhāmnaḥ ||

3.1३.१

भूतैर् यदा पञ्चभिर् आत्मसृष्टैः । (३।१)

bhūtair yadā pañcabhir ātmasṛṣṭaiḥ |

3.2३.२

पुरं विराजं विरचय्य तस्मिन् । (३।२)

puraṃ virājaṃ viracayya tasmin |

3.3३.३

स्वांशेन विष्टः पुरुषाभिधानम् । (३।३)

svāṃśena viṣṭaḥ puruṣābhidhānam |

3.4३.४

अवाप नारायण आदिदेवः ॥ (३।४)

avāpa nārāyaṇa ādidevaḥ ||

4.1४.१

यत्काय एष भुवनत्रयसंनिवेशो यस्येन्द्रियैस् तनुभृताम् उभयेन्द्रियाणि । (४।१)

yatkāya eṣa bhuvanatrayasaṃniveśo yasyendriyais tanubhṛtām ubhayendriyāṇi |

4.2४.२

ज्ञानं स्वतः श्वसनतो बलम् ओज ईहा सत्त्वादिभिः स्थितिलयोद्भव आदिकर्ता ॥ (४।२)

jñānaṃ svataḥ śvasanato balam oja īhā sattvādibhiḥ sthitilayodbhava ādikartā ||

5.1५.१

आदाव् अभूच् छतधृती रजसास्य सर्गे विष्णुः स्थितौ क्रतुपतिर् द्विजधर्मसेतुः । (५।१)

ādāv abhūc chatadhṛtī rajasāsya sarge viṣṇuḥ sthitau kratupatir dvijadharmasetuḥ |

5.2५.२

रुद्रो ऽप्ययाय तमसा पुरुषः स आद्य इत्य् उद्भवस्थितिलयाः सततं प्रजासु ॥ (५।२)

rudro 'pyayāya tamasā puruṣaḥ sa ādya ity udbhavasthitilayāḥ satataṃ prajāsu ||

6.1६.१

धर्मस्य दक्षदुहितर्य् अजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर ऋषिप्रवरः प्रशान्तः । (६।१)

dharmasya dakṣaduhitary ajaniṣṭa mūrtyāṃ nārāyaṇo nara ṛṣipravaraḥ praśāntaḥ |

6.2६.२

नैष्कर्म्यलक्षणम् उवाच चचार कर्म यो ऽद्यापि चास्त ऋषिवर्यनिषेविताङ्घ्रिः ॥ (६।२)

naiṣkarmyalakṣaṇam uvāca cacāra karma yo 'dyāpi cāsta ṛṣivaryaniṣevitāṅghriḥ ||

7.1७.१

इन्द्रो विशङ्क्य मम धाम जिघृक्षतीति । (७।१)

indro viśaṅkya mama dhāma jighṛkṣatīti |

7.2७.२

कामं न्ययुङ्क्त सगणं स बदर्युपाख्यम् । (७।२)

kāmaṃ nyayuṅkta sagaṇaṃ sa badaryupākhyam |

7.3७.३

गत्वाप्सरोगणवसन्तसुमन्दवातैः । (७।३)

gatvāpsarogaṇavasantasumandavātaiḥ |

7.4७.४

स्त्रीप्रेक्षणेषुभिर् अविध्यद् अतन्महिज्ञः ॥ (७।४)

strīprekṣaṇeṣubhir avidhyad atanmahijñaḥ ||

8.1८.१

विज्ञाय शक्रकृतम् अक्रमम् आदिदेवः । (८।१)

vijñāya śakrakṛtam akramam ādidevaḥ |

8.2८.२

प्राह प्रहस्य गतविस्मय एजमानान् । (८।२)

prāha prahasya gatavismaya ejamānān |

8.3८.३

मा भैर् विभो मदन मारुत देववध्वो गृह्णीत नो बलिम् अशून्यम् इमं कुरुध्वम् ॥ (८।३)

mā bhair vibho madana māruta devavadhvo gṛhṇīta no balim aśūnyam imaṃ kurudhvam ||

9.1९.१

इत्थं ब्रुवत्य् अभयदे नरदेव देवाः सव्रीडनम्रशिरसः सघृणं तम् ऊचुः । (९।१)

itthaṃ bruvaty abhayade naradeva devāḥ savrīḍanamraśirasaḥ saghṛṇaṃ tam ūcuḥ |

9.2९.२

नैतद् विभो त्वयि परे ऽविकृते विचित्रं स्वारामधीरनिकरानतपादपद्मे ॥ (९।२)

naitad vibho tvayi pare 'vikṛte vicitraṃ svārāmadhīranikarānatapādapadme ||

10.1१०.१

त्वां सेवतां सुरकृता बहवो ऽन्तरायाः । (१०।१)

tvāṃ sevatāṃ surakṛtā bahavo 'ntarāyāḥ |

10.2१०.२

स्वौको विलङ्घ्य परमं व्रजतां पदं ते । (१०।२)

svauko vilaṅghya paramaṃ vrajatāṃ padaṃ te |

10.3१०.३

नान्यस्य बर्हिषि बलीन् ददतः स्वभागान् । (१०।३)

nānyasya barhiṣi balīn dadataḥ svabhāgān |

10.4१०.४

धत्ते पदं त्वम् अविता यदि विघ्नमूर्ध्नि ॥ (१०।४)

dhatte padaṃ tvam avitā yadi vighnamūrdhni ||

11.1११.१

क्षुत्तृट्त्रिकालगुणमारुतजैह्वशैष्णान् । (११।१)

kṣuttṛṭtrikālaguṇamārutajaihvaśaiṣṇān |

11.2११.२

अस्मान् अपारजलधीन् अतितीर्य केचित् । (११।२)

asmān apārajaladhīn atitīrya kecit |

11.3११.३

क्रोधस्य यान्ति विफलस्य वशं पदे गोर् मज्जन्ति दुश्चरतपश् च वृथोत्सृजन्ति ॥ (११।३)

krodhasya yānti viphalasya vaśaṃ pade gor majjanti duścaratapaś ca vṛthotsṛjanti ||

12.1१२.१

इति प्रगृणतां तेषां स्त्रियो ऽत्यद्भुतदर्शनाः । (१२।१)

iti pragṛṇatāṃ teṣāṃ striyo 'tyadbhutadarśanāḥ |

12.2१२.२

दर्शयामास शुश्रूषां स्वर्चिताः कुर्वतीर् विभुः ॥ (१२।२)

darśayāmāsa śuśrūṣāṃ svarcitāḥ kurvatīr vibhuḥ ||

13.1१३.१

ते देवानुचरा दृष्ट्वा स्त्रियः श्रीर् इव रूपिणीः । (१३।१)

te devānucarā dṛṣṭvā striyaḥ śrīr iva rūpiṇīḥ |

13.2१३.२

गन्धेन मुमुहुस् तासां रूपौदार्यहतश्रियः ॥ (१३।२)

gandhena mumuhus tāsāṃ rūpaudāryahataśriyaḥ ||

14.1१४.१

तान् आह देवदेवेशः प्रणतान् प्रहसन्न् इव । (१४।१)

tān āha devadeveśaḥ praṇatān prahasann iva |

14.2१४.२

आसाम् एकतमां वृङ्ध्वं सवर्णां स्वर्गभूषणाम् ॥ (१४।२)

āsām ekatamāṃ vṛṅdhvaṃ savarṇāṃ svargabhūṣaṇām ||

15.1१५.१

ॐ इत्य् आदेशम् आदाय नत्वा तं सुरवन्दिनः । (१५।१)

oṃ ity ādeśam ādāya natvā taṃ suravandinaḥ |

15.2१५.२

उर्वशीम् अप्सरःश्रेष्ठां पुरस्कृत्य दिवं ययुः ॥ (१५।२)

urvaśīm apsaraḥśreṣṭhāṃ puraskṛtya divaṃ yayuḥ ||

16.1१६.१

इन्द्रायानम्य सदसि शृण्वतां त्रिदिवौकसाम् । (१६।१)

indrāyānamya sadasi śṛṇvatāṃ tridivaukasām |

16.2१६.२

ऊचुर् नारायणबलं शक्रस् तत्रास विस्मितः ॥ (१६।२)

ūcur nārāyaṇabalaṃ śakras tatrāsa vismitaḥ ||

17.1१७.१

हंसस्वरूप्य् अवदद् अच्युत आत्मयोगं दत्तः कुमार ऋषभो भगवान् पिता नः । (१७।१)

haṃsasvarūpy avadad acyuta ātmayogaṃ dattaḥ kumāra ṛṣabho bhagavān pitā naḥ |

17.2१७.२

विष्णुः शिवाय जगतां कलयावतीर्णस् तेनाहृता मधुभिदा श्रुतयो हयास्ये ॥ (१७।२)

viṣṇuḥ śivāya jagatāṃ kalayāvatīrṇas tenāhṛtā madhubhidā śrutayo hayāsye ||

18.1१८.१

गुप्तो ऽप्यये मनुर् इलौषधयश् च मात्स्ये क्रौडे हतो दितिज उद्धरताम्भसः क्ष्माम् । (१८।१)

gupto 'pyaye manur ilauṣadhayaś ca mātsye krauḍe hato ditija uddharatāmbhasaḥ kṣmām |

18.2१८.२

कौर्मे धृतो ऽद्रिर् अमृतोन्मथने स्वपृष्ठे ग्राहात् प्रपन्नम् इभराजम् अमुञ्चद् आर्तम् ॥ (१८।२)

kaurme dhṛto 'drir amṛtonmathane svapṛṣṭhe grāhāt prapannam ibharājam amuñcad ārtam ||

19.1१९.१

संस्तुन्वतो निपतितान् श्रमणान् ऋषींश् च शक्रं च वृत्रवधतस् तमसि प्रविष्टम् । (१९।१)

saṃstunvato nipatitān śramaṇān ṛṣīṃś ca śakraṃ ca vṛtravadhatas tamasi praviṣṭam |

19.2१९.२

देवस्त्रियो ऽसुरगृहे पिहिता अनाथा जघ्ने ऽसुरेन्द्रम् अभयाय सतां नृसिंहे ॥ (१९।२)

devastriyo 'suragṛhe pihitā anāthā jaghne 'surendram abhayāya satāṃ nṛsiṃhe ||

20.1२०.१

देवासुरे युधि च दैत्यपतीन् सुरार्थे हत्वान्तरेषु भुवनान्य् अदधात् कलाभिः । (२०।१)

devāsure yudhi ca daityapatīn surārthe hatvāntareṣu bhuvanāny adadhāt kalābhiḥ |

20.2२०.२

भूत्वाथ वामन इमाम् अहरद् बलेः क्ष्मां याच्ञाच् छलेन समदाद् अदितेः सुतेभ्यः ॥ (२०।२)

bhūtvātha vāmana imām aharad baleḥ kṣmāṃ yācñāc chalena samadād aditeḥ sutebhyaḥ ||

21.1२१.१

निःक्षत्रियाम् अकृत गां च त्रिःसप्तकृत्वो रामस् तु हैहयकुलाप्ययभार्गवाग्निः । (२१।१)

niḥkṣatriyām akṛta gāṃ ca triḥsaptakṛtvo rāmas tu haihayakulāpyayabhārgavāgniḥ |

21.2२१.२

सो ऽब्धिं बबन्ध दशवक्त्रम् अहन् सलङ्कं सीतापतिर् जयति लोकमलघ्नकीर्तिः ॥ (२१।२)

so 'bdhiṃ babandha daśavaktram ahan salaṅkaṃ sītāpatir jayati lokamalaghnakīrtiḥ ||

22.1२२.१

भूमेर् भरावतरणाय यदुष्व् अजन्मा जातः करिष्यति सुरैर् अपि दुष्कराणि । (२२।१)

bhūmer bharāvataraṇāya yaduṣv ajanmā jātaḥ kariṣyati surair api duṣkarāṇi |

22.2२२.२

वादैर् विमोहयति यज्ञकृतो ऽतदर्हान् शूद्रान् कलौ क्षितिभुजो न्यहनिष्यद् अन्ते ॥ (२२।२)

vādair vimohayati yajñakṛto 'tadarhān śūdrān kalau kṣitibhujo nyahaniṣyad ante ||

23.1२३.१

एवंविधानि जन्मानि कर्माणि च जगत्पतेः । (२३।१)

evaṃvidhāni janmāni karmāṇi ca jagatpateḥ |

23.2२३.२

भूरीणि भूरियशसो वर्णितानि महाभुज ॥ (२३।२)

bhūrīṇi bhūriyaśaso varṇitāni mahābhuja ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 11, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit