BhāgavPur, 2, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
नृणां यन् म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम् ॥ (१।३)
nṛṇāṃ yan mriyamāṇānāṃ manuṣyeṣu manīṣiṇām ||
इन्द्रम् इन्द्रियकामस्तु प्रजाकामः प्रजापतीन् ॥ (२।२)
indram indriyakāmastu prajākāmaḥ prajāpatīn ||
देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । (३।१)
devīṃ māyāṃ tu śrīkāmastejaskāmo vibhāvasum |
वसुकामो वसून् रुद्रान् वीर्यकामो ऽथ वीर्यवान् ॥ (३।२)
vasukāmo vasūn rudrān vīryakāmo 'tha vīryavān ||
अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामो ऽदितेः सुतान् । (४।१)
annādyakāmastvaditiṃ svargakāmo 'diteḥ sutān |
विश्वान् देवान् राज्यकामः साध्यान् संसाधको विशाम् ॥ (४।२)
viśvān devān rājyakāmaḥ sādhyān saṃsādhako viśām ||
आयुष्कामो ऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । (५।१)
āyuṣkāmo 'śvinau devau puṣṭikāma ilāṃ yajet |
रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामो ऽप्सर उर्वशीम् । (६।१)
rūpābhikāmo gandharvān strīkāmo 'psara urvaśīm |
विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ (७।२)
vidyākāmastu giriśaṃ dāmpatyārtha umāṃ satīm ||
धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तुः तन्वन् पितॄन् यजेत् । (८।१)
dharmārtha uttamaślokaṃ tantuḥ tanvan pitṝn yajet |
राज्यकामो मनून् देवान् निरृतिं त्वभिचरन् यजेत् । (९।१)
rājyakāmo manūn devān nirṛtiṃ tvabhicaran yajet |
ज्ञानं यद् आप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्रम् आत्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्गः । (१२।१)
jñānaṃ yad āpratinivṛttaguṇormicakram ātmaprasāda uta yatra guṇeṣvasaṅgaḥ |
कैवल्यसंमतपथस्त्वथ भक्तियोगः को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ (१२।२)
kaivalyasaṃmatapathastvatha bhaktiyogaḥ ko nirvṛto harikathāsu ratiṃ na kuryāt ||
किम् अन्यत् पृष्टवान् भूयो वैयासकिम् ऋषिं कविम् ॥ (१३।३)
kim anyat pṛṣṭavān bhūyo vaiyāsakim ṛṣiṃ kavim ||
एतच्छुश्रूषतां विद्वन् सूत नो ऽर्हसि भाषितुम् । (१४।१)
etacchuśrūṣatāṃ vidvan sūta no 'rhasi bhāṣitum |
कथा हरिकथोदर्काः सतां स्युः सदसि ध्रुवम् ॥ (१४।२)
kathā harikathodarkāḥ satāṃ syuḥ sadasi dhruvam ||
बालक्रीडनकैः क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे ॥ (१५।२)
bālakrīḍanakaiḥ krīḍan kṛṣṇakrīḍāṃ ya ādade ||
आयुर्हरति वै पुंसाम् उद्यन्न् अस्तं च यन्न् असौ । (१७।१)
āyurharati vai puṃsām udyann astaṃ ca yann asau |
तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया ॥ (१७।२)
tasyarte yatkṣaṇo nīta uttamaślokavārtayā ||
तरवः किं न जीवन्ति भस्त्राः किं न श्वसन्त्युत । (१८।१)
taravaḥ kiṃ na jīvanti bhastrāḥ kiṃ na śvasantyuta |
न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामे पशवो ऽपरे ॥ (१८।२)
na khādanti na mehanti kiṃ grāme paśavo 'pare ||
श्वविड्वराहोष्ट्रखरैः संस्तुतः पुरुषः पशुः । (१९।१)
śvaviḍvarāhoṣṭrakharaiḥ saṃstutaḥ puruṣaḥ paśuḥ |
बिले बतोरुक्रमविक्रमान् ये न शृण्वतः कर्णपुटे नरस्य । (२०।१)
bile batorukramavikramān ye na śṛṇvataḥ karṇapuṭe narasya |
जिह्वासती दार्दुरिकेव सूत न चोपगायत्युरुगायगाथाः ॥ (२०।२)
jihvāsatī dārdurikeva sūta na copagāyatyurugāyagāthāḥ ||
भारः परं पट्टकिरीटजुष्टम् अप्युत्तमाङ्गं न नमेन् मुकुन्दम् । (२१।१)
bhāraḥ paraṃ paṭṭakirīṭajuṣṭam apyuttamāṅgaṃ na namen mukundam |
शावौ करौ नो कुरुते सपर्यां हरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा ॥ (२१।२)
śāvau karau no kurute saparyāṃ harerlasatkāñcanakaṅkaṇau vā ||
बर्हायिते ते नयने नराणां लिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये । (२२।१)
barhāyite te nayane narāṇāṃ liṅgāni viṣṇorna nirīkṣato ye |
पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौ क्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ ॥ (२२।२)
pādau nṛṇāṃ tau drumajanmabhājau kṣetrāṇi nānuvrajato hareryau ||
जीवञ्छवो भागवताङ्घ्रिरेणुं न जातु मर्त्यो ऽभिलभेत यस्तु । (२३।१)
jīvañchavo bhāgavatāṅghrireṇuṃ na jātu martyo 'bhilabheta yastu |
श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्याः श्वसञ्छवो यस्तु न वेद गन्धम् ॥ (२३।२)
śrīviṣṇupadyā manujastulasyāḥ śvasañchavo yastu na veda gandham ||
तदश्मसारं हृदयं बतेदं यद्गृह्यमाणैर्हरिनामधेयैः । (२४।१)
tadaśmasāraṃ hṛdayaṃ batedaṃ yadgṛhyamāṇairharināmadheyaiḥ |
न विक्रियेताथ यदा विकारो नेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्षः ॥ (२४।२)
na vikriyetātha yadā vikāro netre jalaṃ gātraruheṣu harṣaḥ ||
अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलं प्रभाषसे भागवतप्रधानः । (२५।१)
athābhidhehyaṅga mano'nukūlaṃ prabhāṣase bhāgavatapradhānaḥ |
यदाह वैयासकिरात्मविद्याविशारदो नृपतिं साधु पृष्टः ॥ (२५।२)
yadāha vaiyāsakirātmavidyāviśārado nṛpatiṃ sādhu pṛṣṭaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.