भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 2, 3

22 of 114 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीशुक उवाच । (१।१)

śrīśuka uvāca

1.2१.२

एवम् एतन् निगदितं पृष्टवान् यद्भवान् मम । (१।२)

evam etan nigaditaṃ pṛṣṭavān yadbhavān mama |

1.3१.३

नृणां यन् म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम् ॥ (१।३)

nṛṇāṃ yan mriyamāṇānāṃ manuṣyeṣu manīṣiṇām ||

2.1२.१

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मणः पतिम् । (२।१)

brahmavarcasakāmastu yajeta brahmaṇaḥ patim |

2.2२.२

इन्द्रम् इन्द्रियकामस्तु प्रजाकामः प्रजापतीन् ॥ (२।२)

indram indriyakāmastu prajākāmaḥ prajāpatīn ||

3.1३.१

देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । (३।१)

devīṃ māyāṃ tu śrīkāmastejaskāmo vibhāvasum |

3.2३.२

वसुकामो वसून् रुद्रान् वीर्यकामो ऽथ वीर्यवान् ॥ (३।२)

vasukāmo vasūn rudrān vīryakāmo 'tha vīryavān ||

4.1४.१

अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामो ऽदितेः सुतान् । (४।१)

annādyakāmastvaditiṃ svargakāmo 'diteḥ sutān |

4.2४.२

विश्वान् देवान् राज्यकामः साध्यान् संसाधको विशाम् ॥ (४।२)

viśvān devān rājyakāmaḥ sādhyān saṃsādhako viśām ||

5.1५.१

आयुष्कामो ऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । (५।१)

āyuṣkāmo 'śvinau devau puṣṭikāma ilāṃ yajet |

5.2५.२

प्रतिष्ठाकामः पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ (५।२)

pratiṣṭhākāmaḥ puruṣo rodasī lokamātarau ||

6.1६.१

रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामो ऽप्सर उर्वशीम् । (६।१)

rūpābhikāmo gandharvān strīkāmo 'psara urvaśīm |

6.2६.२

आधिपत्यकामः सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ (६।२)

ādhipatyakāmaḥ sarveṣāṃ yajeta parameṣṭhinam ||

7.1७.१

यज्ञं यजेद्यशस्कामः कोशकामः प्रचेतसम् । (७।१)

yajñaṃ yajedyaśaskāmaḥ kośakāmaḥ pracetasam |

7.2७.२

विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ (७।२)

vidyākāmastu giriśaṃ dāmpatyārtha umāṃ satīm ||

8.1८.१

धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तुः तन्वन् पितॄन् यजेत् । (८।१)

dharmārtha uttamaślokaṃ tantuḥ tanvan pitṝn yajet |

8.2८.२

रक्षाकामः पुण्यजनान् ओजस्कामो मरुद्गणान् ॥ (८।२)

rakṣākāmaḥ puṇyajanān ojaskāmo marudgaṇān ||

9.1९.१

राज्यकामो मनून् देवान् निरृतिं त्वभिचरन् यजेत् । (९।१)

rājyakāmo manūn devān nirṛtiṃ tvabhicaran yajet |

9.2९.२

कामकामो यजेत् सोमम् अकामः पुरुषं परम् ॥ (९।२)

kāmakāmo yajet somam akāmaḥ puruṣaṃ param ||

10.1१०.१

अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः । (१०।१)

akāmaḥ sarvakāmo vā mokṣakāma udāradhīḥ |

10.2१०.२

तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ (१०।२)

tīvreṇa bhaktiyogena yajeta puruṣaṃ param ||

11.1११.१

एतावान् एव यजताम् इह निःश्रेयसोदयः । (११।१)

etāvān eva yajatām iha niḥśreyasodayaḥ |

11.2११.२

भगवत्यचलो भावो यद्भागवतसङ्गतः ॥ (११।२)

bhagavatyacalo bhāvo yadbhāgavatasaṅgataḥ ||

12.1१२.१

ज्ञानं यद् आप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्रम् आत्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्गः । (१२।१)

jñānaṃ yad āpratinivṛttaguṇormicakram ātmaprasāda uta yatra guṇeṣvasaṅgaḥ |

12.2१२.२

कैवल्यसंमतपथस्त्वथ भक्तियोगः को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ (१२।२)

kaivalyasaṃmatapathastvatha bhaktiyogaḥ ko nirvṛto harikathāsu ratiṃ na kuryāt ||

13.1१३.१

शौनक उवाच । (१३।१)

śaunaka uvāca

13.2१३.२

इत्यभिव्याहृतं राजा निशम्य भरतर्षभः । (१३।२)

ityabhivyāhṛtaṃ rājā niśamya bharatarṣabhaḥ |

13.3१३.३

किम् अन्यत् पृष्टवान् भूयो वैयासकिम् ऋषिं कविम् ॥ (१३।३)

kim anyat pṛṣṭavān bhūyo vaiyāsakim ṛṣiṃ kavim ||

14.1१४.१

एतच्छुश्रूषतां विद्वन् सूत नो ऽर्हसि भाषितुम् । (१४।१)

etacchuśrūṣatāṃ vidvan sūta no 'rhasi bhāṣitum |

14.2१४.२

कथा हरिकथोदर्काः सतां स्युः सदसि ध्रुवम् ॥ (१४।२)

kathā harikathodarkāḥ satāṃ syuḥ sadasi dhruvam ||

15.1१५.१

स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथः । (१५।१)

sa vai bhāgavato rājā pāṇḍaveyo mahārathaḥ |

15.2१५.२

बालक्रीडनकैः क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे ॥ (१५।२)

bālakrīḍanakaiḥ krīḍan kṛṣṇakrīḍāṃ ya ādade ||

16.1१६.१

वैयासकिश्च भगवान् वासुदेवपरायणः । (१६।१)

vaiyāsakiśca bhagavān vāsudevaparāyaṇaḥ |

16.2१६.२

उरुगायगुणोदाराः सतां स्युर्हि समागमे ॥ (१६।२)

urugāyaguṇodārāḥ satāṃ syurhi samāgame ||

17.1१७.१

आयुर्हरति वै पुंसाम् उद्यन्न् अस्तं च यन्न् असौ । (१७।१)

āyurharati vai puṃsām udyann astaṃ ca yann asau |

17.2१७.२

तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया ॥ (१७।२)

tasyarte yatkṣaṇo nīta uttamaślokavārtayā ||

18.1१८.१

तरवः किं न जीवन्ति भस्त्राः किं न श्वसन्त्युत । (१८।१)

taravaḥ kiṃ na jīvanti bhastrāḥ kiṃ na śvasantyuta |

18.2१८.२

न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामे पशवो ऽपरे ॥ (१८।२)

na khādanti na mehanti kiṃ grāme paśavo 'pare ||

19.1१९.१

श्वविड्वराहोष्ट्रखरैः संस्तुतः पुरुषः पशुः । (१९।१)

śvaviḍvarāhoṣṭrakharaiḥ saṃstutaḥ puruṣaḥ paśuḥ |

19.2१९.२

न यत्कर्णपथोपेतो जातु नाम गदाग्रजः ॥ (१९।२)

na yatkarṇapathopeto jātu nāma gadāgrajaḥ ||

20.1२०.१

बिले बतोरुक्रमविक्रमान् ये न शृण्वतः कर्णपुटे नरस्य । (२०।१)

bile batorukramavikramān ye na śṛṇvataḥ karṇapuṭe narasya |

20.2२०.२

जिह्वासती दार्दुरिकेव सूत न चोपगायत्युरुगायगाथाः ॥ (२०।२)

jihvāsatī dārdurikeva sūta na copagāyatyurugāyagāthāḥ ||

21.1२१.१

भारः परं पट्टकिरीटजुष्टम् अप्युत्तमाङ्गं न नमेन् मुकुन्दम् । (२१।१)

bhāraḥ paraṃ paṭṭakirīṭajuṣṭam apyuttamāṅgaṃ na namen mukundam |

21.2२१.२

शावौ करौ नो कुरुते सपर्यां हरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा ॥ (२१।२)

śāvau karau no kurute saparyāṃ harerlasatkāñcanakaṅkaṇau vā ||

22.1२२.१

बर्हायिते ते नयने नराणां लिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये । (२२।१)

barhāyite te nayane narāṇāṃ liṅgāni viṣṇorna nirīkṣato ye |

22.2२२.२

पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौ क्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ ॥ (२२।२)

pādau nṛṇāṃ tau drumajanmabhājau kṣetrāṇi nānuvrajato hareryau ||

23.1२३.१

जीवञ्छवो भागवताङ्घ्रिरेणुं न जातु मर्त्यो ऽभिलभेत यस्तु । (२३।१)

jīvañchavo bhāgavatāṅghrireṇuṃ na jātu martyo 'bhilabheta yastu |

23.2२३.२

श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्याः श्वसञ्छवो यस्तु न वेद गन्धम् ॥ (२३।२)

śrīviṣṇupadyā manujastulasyāḥ śvasañchavo yastu na veda gandham ||

24.1२४.१

तदश्मसारं हृदयं बतेदं यद्गृह्यमाणैर्हरिनामधेयैः । (२४।१)

tadaśmasāraṃ hṛdayaṃ batedaṃ yadgṛhyamāṇairharināmadheyaiḥ |

24.2२४.२

न विक्रियेताथ यदा विकारो नेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्षः ॥ (२४।२)

na vikriyetātha yadā vikāro netre jalaṃ gātraruheṣu harṣaḥ ||

25.1२५.१

अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलं प्रभाषसे भागवतप्रधानः । (२५।१)

athābhidhehyaṅga mano'nukūlaṃ prabhāṣase bhāgavatapradhānaḥ |

25.2२५.२

यदाह वैयासकिरात्मविद्याविशारदो नृपतिं साधु पृष्टः ॥ (२५।२)

yadāha vaiyāsakirātmavidyāviśārado nṛpatiṃ sādhu pṛṣṭaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 2, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit