श्रीभगवान् उवाच । (१।१)

मयोदितेष्व् अवहितः स्वधर्मेषु मदाश्रयः । (१।२)

वर्णाश्रमकुलाचारम् अकामात्मा समाचरेत् ॥ (१।३)

अन्वीक्षेत विशुद्धात्मा देहिनां विषयात्मनाम् । (२।१)

गुणेषु तत्त्वध्यानेन सर्वारम्भविपर्ययम् ॥ (२।२)

सुप्तस्य विषयालोको ध्यायतो वा मनोरथः । (३।१)

नानात्मकत्वाद् विफलस् तथा भेदात्मधीर् गुणैः ॥ (३।२)

निवृत्तं कर्म सेवेत प्रवृत्तं मत्परस् त्यजेत् । (४।१)

जिज्ञासायां सम्प्रवृत्तो नाद्रियेत् कर्मचोदनाम् ॥ (४।२)

यमान् अभीक्ष्णं सेवेत नियमान् मत्परः क्वचित् । (५।१)

मदभिज्ञं गुरुं शान्तम् उपासीत मदात्मकम् ॥ (५।२)

अमान्य् अमत्सरो दक्षो निर्ममो दृढसौहृदः । (६।१)

असत्वरो ऽर्थजिज्ञासुर् अनसूयुर् अमोघवाक् ॥ (६।२)

जायापत्यगृहक्षेत्रस्वजनद्रविणादिषु । (७।१)

उदासीनः समं पश्यन् सर्वेष्व् अर्थम् इवात्मनः ॥ (७।२)

विलक्षणः स्थूलसूक्ष्माद् देहाद् आत्मेक्षिता स्वदृक् । (८।१)

यथाग्निर् दारुणो दाह्याद् दाहको ऽन्यः प्रकाशकः ॥ (८।२)

निरोधोत्पत्त्यणुबृहन्नानात्वं तत्कृतान् गुणान् । (९।१)

अन्तः प्रविष्ट आधत्त एवं देहगुणान् परः ॥ (९।२)

यो ऽसौ गुणैर् विरचितो देहो ऽयं पुरुषस्य हि । (१०।१)

संसारस् तन्निबन्धो ऽयं पुंसो विद्या चिदात्मनः ॥ (१०।२)

तस्माज् जिज्ञासयात्मानम् आत्मस्थं केवलं परम् । (११।१)

संगम्य निरसेद् एतद् वस्तुबुद्धिं यथाक्रमम् ॥ (११।२)

आचार्यो ऽरणिर् आद्यः स्याद् अन्तेवास्य् उत्तरारणिः । (१२।१)

तत्संधानं प्रवचनं विद्यासंधिः सुखावहः ॥ (१२।२)

वैशारदी सातिविशुद्धबुद्धिर् धुनोति मायां गुणसम्प्रसूताम् । (१३।१)

गुणांश् च संदह्य यदात्मम् एतत् स्वयं च शाम्यत्य् असमिद् यथाग्निः ॥ (१३।२)

अथैषाम् कर्मकर्तॄणां भोक्तॄणां सुखदुःखयोः । (१४।१)

नानात्वम् अथ नित्यत्वं लोककालागमात्मनाम् ॥ (१४।२)

मन्यसे सर्वभावानां संस्था ह्य् औत्पत्तिकी यथा । (१५।१)

तत्तदाकृतिभेदेन जायते भिद्यते च धीः ॥ (१५।२)

एवम् अप्य् अङ्ग सर्वेषां देहिनां देहयोगतः । (१६।१)

कालावयवतः सन्ति भावा जन्मादयो ऽसकृत् ॥ (१६।२)

तत्रापि कर्मणां कर्तुर् अस्वातन्त्र्यं च लक्ष्यते । (१७।१)

भोक्तुश् च दुःखसुखयोः को न्व् अर्थो विवशं भजेत् ॥ (१७।२)

न देहिनां सुखं किंचिद् विद्यते विदुषाम् अपि । (१८।१)

तथा च दुःखं मूढानां वृथाहंकरणं परम् ॥ (१८।२)

यदि प्राप्तिं विघातं च जानन्ति सुखदुःखयोः । (१९।१)

ते ऽप्य् अद्धा न विदुर् योगं मृत्युर् न प्रभवेद् यथा ॥ (१९।२)

को ऽन्व् अर्थः सुखयत्य् एनं कामो वा मृत्युर् अन्तिके । (२०।१)

आघातं नीयमानस्य वध्यस्येव न तुष्टिदः ॥ (२०।२)

श्रुतं च दृष्टवद् दुष्टं स्पर्धासूयात्ययव्ययैः । (२१।१)

बह्वन्तरायकामत्वात् कृषिवच् चापि निष्फलम् ॥ (२१।२)

अन्तरायैर् अविहितो यदि धर्मः स्वनुष्ठितः । (२२।१)

तेनापि निर्जितं स्थानं यथा गच्छति तच् छृणु ॥ (२२।२)

इष्ट्वेह देवता यज्ञैः स्वर्लोकं याति याज्ञिकः । (२३।१)

भुञ्जीत देववत् तत्र भोगान् दिव्यान् निजार्जितान् ॥ (२३।२)

स्वपुण्योपचिते शुभ्रे विमान उपगीयते । (२४।१)

गन्धर्वैर् विहरन् मध्ये देवीनां हृद्यवेषधृक् ॥ (२४।२)

स्त्रीभिः कामगायनेन किङ्किणीजालमालिना । (२५।१)

क्रीडन् न वेदात्मपातं सुराक्रीडेषु निर्वृतः ॥ (२५।२)

तावत् स मोदते स्वर्गे यावत् पुण्यं समाप्यते । (२६।१)

क्षीणपुण्यः पतत्य् अर्वाग् अनिच्छन् कालचालितः ॥ (२६।२)

यद्य् अधर्मरतः सङ्गाद् असतां वाजितेन्द्रियः । (२७।१)

कामात्मा कृपणो लुब्धः स्त्रैणो भूतविहिंसकः ॥ (२७।२)

पशून् अविधिनालभ्य प्रेतभूतगणान् यजन् । (२८।१)

नरकान् अवशो जन्तुर् गत्वा यात्य् उल्बणं तमः ॥ (२८।२)

कर्माणि दुःखोदर्काणि कुर्वन् देहेन तैः पुनः । (२९।१)

देहम् आभजते तत्र किं सुखं मर्त्यधर्मिणः ॥ (२९।२)

लोकानां लोकपालानां मद् भयं कल्पजीविनाम् । (३०।१)

ब्रह्मणो ऽपि भयं मत्तो द्विपरार्धपरायुषः ॥ (३०।२)

गुणाः सृजन्ति कर्माणि गुणो ऽनुसृजते गुणान् । (३१।१)

जीवस् तु गुणसंयुक्तो भुङ्क्ते कर्मफलान्य् असौ ॥ (३१।२)

यावत् स्याद् गुणवैषम्यं तावन् नानात्वम् आत्मनः । (३२।१)

नानात्वम् आत्मनो यावत् पारतन्त्र्यं तदैव हि ॥ (३२।२)

यावद् अस्यास्वतन्त्रत्वं तावद् ईश्वरतो भयम् । (३३।१)

य एतत् समुपासीरंस् ते मुह्यन्ति शुचार्पिताः ॥ (३३।२)

काल आत्मागमो लोकः स्वभावो धर्म एव च । (३४।१)

इति मां बहुधा प्राहुर् गुणव्यतिकरे सति ॥ (३४।२)

श्रीउद्धव उवाच । (३५।१)

गुणेषु वर्तमानो ऽपि देहजेष्व् अनपावृतः । (३५।२)

गुणैर् न बध्यते देही बध्यते वा कथं विभो ॥ (३५।३)

कथं वर्तेत विहरेत् कैर् वा ज्ञायेत लक्षणैः । (३६।१)

किं भुञ्जीतोत विसृजेच् छयीतासीत याति वा ॥ (३६।२)

एतद् अच्युत मे ब्रूहि प्रश्नं प्रश्नविदां वर । (३७।१)

नित्यबद्धो नित्यमुक्त एक एवेति मे भ्रमः ॥ (३७।२)