मैत्रेय उवाच । (१।१)

इति संदिश्य भगवान्बार्हिषदैरभिपूजितः । (१।२)

पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तर्दधे हरः ॥ (१।३)

रुद्रगीतं भगवतः स्तोत्रं सर्वे प्रचेतसः । (२।१)

जपन्तस्ते तपस्तेपुर्वर्षाणामयुतं जले ॥ (२।२)

प्राचीनबर्हिषं क्षत्तः कर्मस्वासक्तमानसम् । (३।१)

नारदो ऽध्यात्मतत्त्वज्ञः कृपालुः प्रत्यबोधयत् ॥ (३।२)

श्रेयस्त्वं कतमद्राजन्कर्मणात्मन ईहसे । (४।१)

दुःखहानिः सुखावाप्तिः श्रेयस्तन्नेह चेष्यते ॥ (४।२)

राजोवाच । (५।१)

न जानामि महाभाग परं कर्मापविद्धधीः । (५।२)

ब्रूहि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभिः ॥ (५।३)

गृहेषु कूटधर्मेषु पुत्रदारधनार्थधीः । (६।१)

न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन्संसारवर्त्मसु ॥ (६।२)

नारद उवाच । (७।१)

भो भोः प्रजापते राजन्पशून्पश्य त्वयाध्वरे । (७।२)

संज्ञापिताञ् जीवसङ्घान्निर्घृणेन सहस्रशः ॥ (७।३)

एते त्वां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव । (८।१)

संपरेतमयःकूटैश्छिन्दन्त्युत्थितमन्यवः ॥ (८।२)

अत्र ते कथयिष्ये ऽमुमितिहासं पुरातनम् । (९।१)

पुरञ्जनस्य चरितं निबोध गदतो मम ॥ (९।२)

आसीत्पुरञ्जनो नाम राजा राजन्बृहच्छ्रवाः । (१०।१)

तस्याविज्ञातनामासीत् सखाविज्ञातचेष्टितः ॥ (१०।२)

सो ऽन्वेषमाणः शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभुः । (११।१)

नानुरूपं यदाविन्ददभूत्स विमना इव ॥ (११।२)

न साधु मेने ताः सर्वा भूतले यावतीः पुरः । (१२।१)

कामान्कामयमानो ऽसौ तस्य तस्योपपत्तये ॥ (१२।२)

स एकदा हिमवतो दक्षिणेष्वथ सानुषु । (१३।१)

ददर्श नवभिर्द्वार्भिः पुरं लक्षितलक्षणाम् ॥ (१३।२)

प्राकारोपवनाट्टालपरिखैरक्षतोरणैः । (१४।१)

स्वर्णरौप्यायसैः शृङ्गैः सङ्कुलां सर्वतो गृहैः ॥ (१४।२)

नीलस्फटिकवैदूर्यमुक्तामरकतारुणैः । (१५।१)

कॢप्तहर्म्यस्थलीं दीप्तां श्रिया भोगवतीमिव ॥ (१५।२)

सभाचत्वररथ्याभिराक्रीडायतनापणैः । (१६।१)

चैत्यध्वजपताकाभिर्युक्तां विद्रुमवेदिभिः ॥ (१६।२)

पुर्यास्तु बाह्योपवने दिव्यद्रुमलताकुले । (१७।१)

नदद्विहङ्गालिकुलकोलाहलजलाशये ॥ (१७।२)

हिमनिर्झरविप्रुष्मत्कुसुमाकरवायुना । (१८।१)

चलत्प्रवालविटपनलिनीतटसम्पदि ॥ (१८।२)

नानारण्यमृगव्रातैरनाबाधे मुनिव्रतैः । (१९।१)

आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितैः ॥ (१९।२)

यदृच्छयागतां तत्र ददर्श प्रमदोत्तमाम् । (२०।१)

भृत्यैर्दशभिरायान्तीमेकैकशतनायकैः ॥ (२०।२)

अञ्चशीर्षाहिना गुप्तां प्रतीहारेण सर्वतः । (२१।१)

अन्वेषमाणामृषभमप्रौढां कामरूपिणीम् ॥ (२१।२)

सुनासां सुदतीं बालां सुकपोलां वराननाम् । (२२।१)

समविन्यस्तकर्णाभ्यां बिभ्रतीं कुण्डलश्रियम् ॥ (२२।२)

पिशङ्गनीवीं सुश्रोणीं श्यामां कनकमेखलाम् । (२३।१)

पद्भ्यां क्वणद्भ्यां चलन्तीं नूपुरैर्देवतामिव ॥ (२३।२)

स्तनौ व्यञ्जितकैशोरौ समवृत्तौ निरन्तरौ । (२४।१)

वस्त्रान्तेन निगूहन्तीं व्रीडया गजगामिनीम् ॥ (२४।२)

तामाह ललितं वीरः सव्रीडस्मितशोभनाम् । (२५।१)

स्निग्धेनापाङ्गपुङ्खेन स्पृष्टः प्रेमोद्भ्रमद्भ्रुवा ॥ (२५।२)

का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कस्यासीह कुतः सति । (२६।१)

इमामुप पुरीं भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे ॥ (२६।२)

क एते ऽनुपथा ये त एकादश महाभटाः । (२७।१)

एता वा ललनाः सुभ्रु को ऽयं ते ऽहिः पुरःसरः ॥ (२७।२)

त्वं ह्रीर्भवान्यस्यथ वाग्रमा पतिं विचिन्वती किं मुनिवद्रहो वने । (२८।१)

त्वदङ्घ्रिकामाप्तसमस्तकामं क्व पद्मकोशः पतितः कराग्रात् ॥ (२८।२)

नासां वरोर्वन्यतमा भुविस्पृक् पुरीमिमां वीरवरेण साकम् । (२९।१)

अर्हस्यलंकर्तुमदभ्रकर्मणा लोकं परं श्रीरिव यज्ञपुंसा ॥ (२९।२)

यदेष मापाङ्गविखण्डितेन्द्रियं सव्रीडभावस्मितविभ्रमद्भ्रुवा । (३०।१)

त्वयोपसृष्टो भगवान्मनोभवः प्रबाधते ऽथानुगृहाण शोभने ॥ (३०।२)

त्वदाननं सुभ्रु सुतारलोचनं व्यालम्बिनीलालकवृन्दसंवृतम् । (३१।१)

उन्नीय मे दर्शय वल्गुवाचकं यद्व्रीडया नाभिमुखं शुचिस्मिते ॥ (३१।२)

नारद उवाच । (३२।१)

इत्थं पुरञ्जनं नारी याचमानमधीरवत् । (३२।२)

अभ्यनन्दत तं वीरं हसन्ती वीर मोहिता ॥ (३२।३)

न विदाम वयं सम्यक् कर्तारं पुरुषर्षभ । (३३।१)

आत्मनश्च परस्यापि गोत्रं नाम च यत्कृतम् ॥ (३३।२)

इहाद्य सन्तमात्मानं विदाम न ततः परम् । (३४।१)

येनेयं निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मनः ॥ (३४।२)

एते सखायः सख्यो मे नरा नार्यश्च मानद । (३५।१)

सुप्तायां मयि जागर्ति नागो ऽयं पालयन्पुरीम् ॥ (३५।२)

दिष्ट्यागतो ऽसि भद्रं ते ग्राम्यान्कामानभीप्ससे । (३६।१)

उद्वहिष्यामि तांस्ते ऽहं स्वबन्धुभिररिन्दम ॥ (३६।२)

इमां त्वमधितिष्ठस्व पुरीं नवमुखीं विभो । (३७।१)

मयोपनीतान्गृह्णानः कामभोगान्शतं समाः ॥ (३७।२)

कं नु त्वदन्यं रमये ह्यरतिज्ञमकोविदम् । (३८।१)

असम्परायाभिमुखम् अश्वस्तनविदं पशुम् ॥ (३८।२)

धर्मो ह्यत्रार्थकामौ च प्रजानन्दो ऽमृतं यशः । (३९।१)

लोका विशोका विरजा यान्न केवलिनो विदुः ॥ (३९।२)

पितृदेवर्षिमर्त्यानां भूतानामात्मनश्च ह । (४०।१)

क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवे ऽस्मिन्यद्गृहाश्रमः ॥ (४०।२)

का नाम वीर विख्यातं वदान्यं प्रियदर्शनम् । (४१।१)

न वृणीत प्रियं प्राप्तं मादृशी त्वादृशं पतिम् ॥ (४१।२)

कस्या मनस्ते भुवि भोगिभोगयोः स्त्रिया न सजेद्भुजयोर्महाभुज । (४२।१)

यो ऽनाथवर्गाधिमलं घृणोद्धत स्मितावलोकेन चरत्यपोहितुम् ॥ (४२।२)

नारद उवाच । (४३।१)

इति तौ दम्पती तत्र समुद्य समयं मिथः । (४३।२)

तां प्रविश्य पुरीं राजन्मुमुदाते शतं समाः ॥ (४३।३)

उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकैः । (४४।१)

क्रीडन्परिवृतः स्त्रीभिर्ह्रदिनीमाविशच्छुचौ ॥ (४४।२)

सप्तोपरि कृता द्वारः पुरस्तस्यास्तु द्वे अधः । (४५।१)

पृथग्विषयगत्यर्थं तस्यां यः कश्चनेश्वरः ॥ (४५।२)

पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा । (४६।१)

पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये ॥ (४६।२)

खद्योताविर्मुखी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । (४७।१)

विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत्सखः ॥ (४७।२)

नलिनी नालिनी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । (४८।१)

अवधूतसखस्ताभ्यां विषयं याति सौरभम् ॥ (४८।२)

मुख्या नाम पुरस्ताद्द्वास्तयापणबहूदनौ । (४९।१)

विषयौ याति पुरराड् रसज्ञविपणान्वितः ॥ (४९।२)

पितृहूर्नृप पुर्या द्वार्दक्षिणेन पुरञ्जनः । (५०।१)

राष्ट्रं दक्षिणपञ्चालं याति श्रुतधरान्वितः ॥ (५०।२)

देवहूर्नाम पुर्या द्वा उत्तरेण पुरञ्जनः । (५१।१)

राष्ट्रमुत्तरपञ्चालं याति श्रुतधरान्वितः ॥ (५१।२)

आसुरी नाम पश्चाद्द्वास्तया याति पुरञ्जनः । (५२।१)

ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वितः ॥ (५२।२)

निरृतिर्नाम पश्चाद्द्वास्तया याति पुरञ्जनः । (५३।१)

वैशसं नाम विषयं लुब्धकेन समन्वितः ॥ (५३।२)

अन्धावमीषां पौराणां निर्वाक्पेशस्कृतावुभौ । (५४।१)

अक्षण्वतामधिपतिस्ताभ्यां याति करोति च ॥ (५४।२)

स यर्ह्यन्तःपुरगतो विषूचीनसमन्वितः । (५५।१)

मोहं प्रसादं हर्षं वा याति जायात्मजोद्भवम् ॥ (५५।२)

एवं कर्मसु संसक्तः कामात्मा वञ्चितो ऽबुधः । (५६।१)

महिषी यद्यदीहेत तत्तदेवान्ववर्तत ॥ (५६।२)

क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वलः । (५७।१)

अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ (५७।२)

क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । (५८।१)

क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ (५८।२)

क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । (५९।१)

अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ (५९।२)

क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । (६०।१)

क्वचिज् जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ (६०।२)

क्वचिच्च शोचतीं जायामनु शोचति दीनवत् । (६१।१)

अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ (६१।२)

विप्रलब्धो महिष्यैवं सर्वप्रकृतिवञ्चितः । (६२।१)

नेच्छन्ननुकरोत्यज्ञः क्लैब्यात्क्रीडामृगो यथा ॥ (६२।२)