भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 3, 8

37 of 114 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मैत्रेय उवाच । (१।१)

maitreya uvāca

1.2१.२

सत्सेवनीयो बत पूरुवंशो यल् लोकपालो भगवत्प्रधानः । (१।२)

satsevanīyo bata pūruvaṃśo yal lokapālo bhagavatpradhānaḥ |

1.3१.३

बभूविथेहाजितकीर्तिमालां पदे पदे नूतनयस्य् अभीक्ष्णम् ॥ (१।३)

babhūvithehājitakīrtimālāṃ pade pade nūtanayasy abhīkṣṇam ||

2.1२.१

सो ऽहं नृणां क्षुल्लसुखाय दुःखं महद् गतानां विरमाय तस्य । (२।१)

so 'haṃ nṛṇāṃ kṣullasukhāya duḥkhaṃ mahad gatānāṃ viramāya tasya |

2.2२.२

प्रवर्तये भागवतं पुराणं यद् आह साक्षाद् भगवान् ऋषिभ्यः ॥ (२।२)

pravartaye bhāgavataṃ purāṇaṃ yad āha sākṣād bhagavān ṛṣibhyaḥ ||

3.1३.१

आसीनम् उर्व्यां भगवन्तम् आद्यं संकर्षणं देवम् अकुण्ठसत्त्वम् । (३।१)

āsīnam urvyāṃ bhagavantam ādyaṃ saṃkarṣaṇaṃ devam akuṇṭhasattvam |

3.2३.२

विवित्सवस् तत्त्वम् अतः परस्य कुमारमुख्या मुनयो ऽन्वपृच्छन् ॥ (३।२)

vivitsavas tattvam ataḥ parasya kumāramukhyā munayo 'nvapṛcchan ||

4.1४.१

स्वम् एव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं यद् वासुदेवाभिधम् आमनन्ति । (४।१)

svam eva dhiṣṇyaṃ bahu mānayantaṃ yad vāsudevābhidham āmananti |

4.2४.२

प्रत्यग्धृताक्षाम्बुजकोशम् ईषद् उन्मीलयन्तं विबुधोदयाय ॥ (४।२)

pratyagdhṛtākṣāmbujakośam īṣad unmīlayantaṃ vibudhodayāya ||

5.1५.१

स्वर्धुन्युदार्द्रैः स्वजटाकलापैर् उपस्पृशन्तश् चरणोपधानम् । (५।१)

svardhunyudārdraiḥ svajaṭākalāpair upaspṛśantaś caraṇopadhānam |

5.2५.२

पद्मं यद् अर्चन्त्य् अहिराजकन्याः सप्रेम नानाबलिभिर् वरार्थाः ॥ (५।२)

padmaṃ yad arcanty ahirājakanyāḥ saprema nānābalibhir varārthāḥ ||

6.1६.१

मुहुर् गृणन्तो वचसानुरागस्खलत्पदेनास्य कृतानि तज्ज्ञाः । (६।१)

muhur gṛṇanto vacasānurāgaskhalatpadenāsya kṛtāni tajjñāḥ |

7.1७.१

प्रोक्तं किलैतद् भगवत्तमेन निवृत्तिधर्माभिरताय तेन । (७।१)

proktaṃ kilaitad bhagavattamena nivṛttidharmābhiratāya tena |

7.2७.२

सनत्कुमाराय स चाह पृष्टः सांख्यायनायाङ्ग धृतव्रताय ॥ (७।२)

sanatkumārāya sa cāha pṛṣṭaḥ sāṃkhyāyanāyāṅga dhṛtavratāya ||

8.1८.१

सांख्यायनः पारमहंस्यमुख्यो विवक्षमाणो भगवद्विभूतीः । (८।१)

sāṃkhyāyanaḥ pāramahaṃsyamukhyo vivakṣamāṇo bhagavadvibhūtīḥ |

8.2८.२

जगाद सो ऽस्मद्गुरवे ऽन्विताय पराशरायाथ बृहस्पतेश् च ॥ (८।२)

jagāda so 'smadgurave 'nvitāya parāśarāyātha bṛhaspateś ca ||

9.1९.१

प्रोवाच मह्यं स दयालुर् उक्तो मुनिः पुलस्त्येन पुराणम् आद्यम् । (९।१)

provāca mahyaṃ sa dayālur ukto muniḥ pulastyena purāṇam ādyam |

9.2९.२

सो ऽहं तवैतत् कथयामि वत्स श्रद्धालवे नित्यम् अनुव्रताय ॥ (९।२)

so 'haṃ tavaitat kathayāmi vatsa śraddhālave nityam anuvratāya ||

10.1१०.१

उदाप्लुतं विश्वम् इदं तदासीद् यन् निद्रयामीलितदृङ् न्यमीलयत् । (१०।१)

udāplutaṃ viśvam idaṃ tadāsīd yan nidrayāmīlitadṛṅ nyamīlayat |

10.2१०.२

अहीन्द्रतल्पे ऽधिशयान एकः कृतक्षणः स्वात्मरतौ निरीहः ॥ (१०।२)

ahīndratalpe 'dhiśayāna ekaḥ kṛtakṣaṇaḥ svātmaratau nirīhaḥ ||

11.1११.१

सो ऽन्तः शरीरे ऽर्पितभूतसूक्ष्मः कालात्मिकां शक्तिम् उदीरयाणः । (११।१)

so 'ntaḥ śarīre 'rpitabhūtasūkṣmaḥ kālātmikāṃ śaktim udīrayāṇaḥ |

11.2११.२

उवास तस्मिन् सलिले पदे स्वे यथानलो दारुणि रुद्धवीर्यः ॥ (११।२)

uvāsa tasmin salile pade sve yathānalo dāruṇi ruddhavīryaḥ ||

12.1१२.१

चतुर्युगानां च सहस्रम् अप्सु स्वपन् स्वयोदीरितया स्वशक्त्या । (१२।१)

caturyugānāṃ ca sahasram apsu svapan svayodīritayā svaśaktyā |

12.2१२.२

कालाख्ययासादितकर्मतन्त्रो लोकान् अपीतान् ददृशे स्वदेहे ॥ (१२।२)

kālākhyayāsāditakarmatantro lokān apītān dadṛśe svadehe ||

13.1१३.१

तस्यार्थसूक्ष्माभिनिविष्टदृष्टेर् अन्तर्गतो ऽर्थो रजसा तनीयान् । (१३।१)

tasyārthasūkṣmābhiniviṣṭadṛṣṭer antargato 'rtho rajasā tanīyān |

13.2१३.२

गुणेन कालानुगतेन विद्धः सूष्यंस् तदाभिद्यत नाभिदेशात् ॥ (१३।२)

guṇena kālānugatena viddhaḥ sūṣyaṃs tadābhidyata nābhideśāt ||

14.1१४.१

स पद्मकोशः सहसोदतिष्ठत् कालेन कर्मप्रतिबोधनेन । (१४।१)

sa padmakośaḥ sahasodatiṣṭhat kālena karmapratibodhanena |

14.2१४.२

स्वरोचिषा तत् सलिलं विशालं विद्योतयन्न् अर्क इवात्मयोनिः ॥ (१४।२)

svarociṣā tat salilaṃ viśālaṃ vidyotayann arka ivātmayoniḥ ||

15.1१५.१

तल् लोकपद्मं स उ एव विष्णुः प्रावीविशत् सर्वगुणावभासम् । (१५।१)

tal lokapadmaṃ sa u eva viṣṇuḥ prāvīviśat sarvaguṇāvabhāsam |

15.2१५.२

तस्मिन् स्वयं वेदमयो विधाता स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सो ऽभूत् ॥ (१५।२)

tasmin svayaṃ vedamayo vidhātā svayambhuvaṃ yaṃ sma vadanti so 'bhūt ||

16.1१६.१

तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकायाम् अवस्थितो लोकम् अपश्यमानः । (१६।१)

tasyāṃ sa cāmbhoruhakarṇikāyām avasthito lokam apaśyamānaḥ |

16.2१६.२

परिक्रमन् व्योम्नि विवृत्तनेत्रश् चत्वारि लेभे ऽनुदिशं मुखानि ॥ (१६।२)

parikraman vyomni vivṛttanetraś catvāri lebhe 'nudiśaṃ mukhāni ||

17.1१७.१

तस्माद् युगान्तश्वसनावघूर्णजलोर्मिचक्रात् सलिलाद् विरूढम् । (१७।१)

tasmād yugāntaśvasanāvaghūrṇajalormicakrāt salilād virūḍham |

17.2१७.२

उपाश्रितः कञ्जम् उ लोकतत्त्वं नात्मानम् अद्धाविदद् आदिदेवः ॥ (१७।२)

upāśritaḥ kañjam u lokatattvaṃ nātmānam addhāvidad ādidevaḥ ||

18.1१८.१

क एष यो ऽसाव् अहम् अब्जपृष्ठ एतत् कुतो वाब्जम् अनन्यद् अप्सु । (१८।१)

ka eṣa yo 'sāv aham abjapṛṣṭha etat kuto vābjam ananyad apsu |

18.2१८.२

अस्ति ह्य् अधस्ताद् इह किंचनैतद् अधिष्ठितं यत्र सता नु भाव्यम् ॥ (१८।२)

asti hy adhastād iha kiṃcanaitad adhiṣṭhitaṃ yatra satā nu bhāvyam ||

19.1१९.१

स इत्थम् उद्वीक्ष्य तदब्जनालनाडीभिर् अन्तर्जलम् आविवेश । (१९।१)

sa ittham udvīkṣya tadabjanālanāḍībhir antarjalam āviveśa |

19.2१९.२

नार्वाग्गतस् तत्खरनालनालनाभिं विचिन्वंस् तद् अविन्दताजः ॥ (१९।२)

nārvāggatas tatkharanālanālanābhiṃ vicinvaṃs tad avindatājaḥ ||

20.1२०.१

तमस्य् अपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतो ऽभूत् सुमहांस् त्रिणेमिः । (२०।१)

tamasy apāre vidurātmasargaṃ vicinvato 'bhūt sumahāṃs triṇemiḥ |

20.2२०.२

यो देहभाजां भयम् ईरयाणः परिक्षिणोत्य् आयुर् अजस्य हेतिः ॥ (२०।२)

yo dehabhājāṃ bhayam īrayāṇaḥ parikṣiṇoty āyur ajasya hetiḥ ||

21.1२१.१

ततो निवृत्तो ऽप्रतिलब्धकामः स्वधिष्ण्यम् आसाद्य पुनः स देवः । (२१।१)

tato nivṛtto 'pratilabdhakāmaḥ svadhiṣṇyam āsādya punaḥ sa devaḥ |

21.2२१.२

शनैर् जितश्वासनिवृत्तचित्तो न्यषीदद् आरूढसमाधियोगः ॥ (२१।२)

śanair jitaśvāsanivṛttacitto nyaṣīdad ārūḍhasamādhiyogaḥ ||

22.1२२.१

कालेन सो ऽजः पुरुषायुषाभिप्रवृत्तयोगेन विरूढबोधः । (२२।१)

kālena so 'jaḥ puruṣāyuṣābhipravṛttayogena virūḍhabodhaḥ |

22.2२२.२

स्वयं तद् अन्तर्हृदये ऽवभातम् अपश्यतापश्यत यन् न पूर्वम् ॥ (२२।२)

svayaṃ tad antarhṛdaye 'vabhātam apaśyatāpaśyata yan na pūrvam ||

23.1२३.१

मृणालगौरायतशेषभोगपर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम् । (२३।१)

mṛṇālagaurāyataśeṣabhogaparyaṅka ekaṃ puruṣaṃ śayānam |

23.2२३.२

फणातपत्रायुतमूर्धरत्नद्युभिर् हतध्वान्तयुगान्ततोये ॥ (२३।२)

phaṇātapatrāyutamūrdharatnadyubhir hatadhvāntayugāntatoye ||

24.1२४.१

प्रेक्षां क्षिपन्तं हरितोपलाद्रेः संध्याभ्रनीवेर् उरुरुक्ममूर्ध्नः । (२४।१)

prekṣāṃ kṣipantaṃ haritopalādreḥ saṃdhyābhranīver ururukmamūrdhnaḥ |

24.2२४.२

रत्नोदधारौषधिसौमनस्य वनस्रजो वेणुभुजाङ्घ्रिपाङ्घ्रेः ॥ (२४।२)

ratnodadhārauṣadhisaumanasya vanasrajo veṇubhujāṅghripāṅghreḥ ||

25.1२५.१

आयामतो विस्तरतः स्वमानदेहेन लोकत्रयसंग्रहेण । (२५।१)

āyāmato vistarataḥ svamānadehena lokatrayasaṃgraheṇa |

25.2२५.२

विचित्रदिव्याभरणांशुकानां कृतश्रियापाश्रितवेषदेहम् ॥ (२५।२)

vicitradivyābharaṇāṃśukānāṃ kṛtaśriyāpāśritaveṣadeham ||

26.1२६.१

पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गैर् अभ्यर्चतां कामदुघाङ्घ्रिपद्मम् । (२६।१)

puṃsāṃ svakāmāya viviktamārgair abhyarcatāṃ kāmadughāṅghripadmam |

26.2२६.२

प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दुमयूखभिन्नाङ्गुलिचारुपत्त्रम् ॥ (२६।२)

pradarśayantaṃ kṛpayā nakhendumayūkhabhinnāṅgulicārupattram ||

27.1२७.१

मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन । (२७।१)

mukhena lokārtiharasmitena parisphuratkuṇḍalamaṇḍitena |

27.2२७.२

शोणायितेनाधरबिम्बभासा प्रत्यर्हयन्तं सुनसेन सुभ्र्वा ॥ (२७।२)

śoṇāyitenādharabimbabhāsā pratyarhayantaṃ sunasena subhrvā ||

28.1२८.१

कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससा स्वलंकृतं मेखलया नितम्बे । (२८।१)

kadambakiñjalkapiśaṅgavāsasā svalaṃkṛtaṃ mekhalayā nitambe |

28.2२८.२

हारेण चानन्तधनेन वत्स श्रीवत्सवक्षःस्थलवल्लभेन ॥ (२८।२)

hāreṇa cānantadhanena vatsa śrīvatsavakṣaḥsthalavallabhena ||

29.1२९.१

परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेकपर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् । (२९।१)

parārdhyakeyūramaṇipravekaparyastadordaṇḍasahasraśākham |

29.2२९.२

अव्यक्तमूलं भुवनाङ्घ्रिपेन्द्रम् अहीन्द्रभोगैर् अधिवीतवल्शम् ॥ (२९।२)

avyaktamūlaṃ bhuvanāṅghripendram ahīndrabhogair adhivītavalśam ||

30.1३०.१

चराचरौको भगवन्महीध्रम् अहीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम् । (३०।१)

carācarauko bhagavanmahīdhram ahīndrabandhuṃ salilopagūḍham |

30.2३०.२

किरीटसाहस्रहिरण्यशृङ्गम् आविर्भवत् कौस्तुभरत्नगर्भम् ॥ (३०।२)

kirīṭasāhasrahiraṇyaśṛṅgam āvirbhavat kaustubharatnagarbham ||

31.1३१.१

निवीतम् आम्नायमधुव्रतश्रिया स्वकीर्तिमय्या वनमालया हरिम् । (३१।१)

nivītam āmnāyamadhuvrataśriyā svakīrtimayyā vanamālayā harim |

31.2३१.२

सूर्येन्दुवाय्वग्न्यगमं त्रिधामभिः परिक्रमत्प्राधनिकैर् दुरासदम् ॥ (३१।२)

sūryenduvāyvagnyagamaṃ tridhāmabhiḥ parikramatprādhanikair durāsadam ||

32.1३२.१

तर्ह्य् एव तन्नाभिसरःसरोजम् आत्मानम् अम्भः श्वसनं वियच् च । (३२।१)

tarhy eva tannābhisaraḥsarojam ātmānam ambhaḥ śvasanaṃ viyac ca |

32.2३२.२

ददर्श देवो जगतो विधाता नातः परं लोकविसर्गदृष्टिः ॥ (३२।२)

dadarśa devo jagato vidhātā nātaḥ paraṃ lokavisargadṛṣṭiḥ ||

33.1३३.१

स कर्मबीजं रजसोपरक्तः प्रजाः सिसृक्षन्न् इयद् एव दृष्ट्वा । (३३।१)

sa karmabījaṃ rajasoparaktaḥ prajāḥ sisṛkṣann iyad eva dṛṣṭvā |

33.2३३.२

अस्तौद् विसर्गाभिमुखस् तम् ईड्यम् अव्यक्तवर्त्मन्य् अभिवेशितात्मा ॥ (३३।२)

astaud visargābhimukhas tam īḍyam avyaktavartmany abhiveśitātmā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 3, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit