सूत उवाच । (१।१)

तत्र गोमिथुनं राजा हन्यमानम् अनाथवत् । (१।२)

दण्डहस्तं च वृषलं ददृशे नृपलाञ्छनम् ॥ (१।३)

वृषं मृणालधवलं मेहन्तम् इव बिभ्यतम् । (२।१)

वेपमानं पदैकेन सीदन्तं शूद्रताडितम् ॥ (२।२)

गां च धर्मदुघां दीनां भृशं शूद्रपदाहताम् । (३।१)

विवत्साम् अश्रुवदनां क्षामां यवसम् इच्छतीम् ॥ (३।२)

पप्रच्छ रथम् आरूढः कार्तस्वरपरिच्छदम् । (४।१)

मेघगम्भीरया वाचा समारोपितकार्मुकः ॥ (४।२)

कस्त्वं मच्छरणे लोके बलाद्धंस्यबलान् बली । (५।१)

नरदेवो ऽसि वेषेण नटवत् कर्मणाद्विजः ॥ (५।२)

यस्त्वं कृष्णे गते दूरं सहगाण्डीवधन्वना । (६।१)

शोच्यो ऽस्यशोच्यान् रहसि प्रहरन् वधम् अर्हसि ॥ (६।२)

त्वं वा मृणालधवलः पादैर्न्यूनः पदा चरन् । (७।१)

वृषरूपेण किं कश्चिद्देवो नः परिखेदयन् ॥ (७।२)

न जातु कौरवेन्द्राणां दोर्दण्डपरिरम्भिते । (८।१)

भूतले ऽनुपतन्त्यस्मिन् विना ते प्राणिनां शुचः ॥ (८।२)

मा सौरभेयात्र शुचो व्येतु ते वृषलाद्भयम् । (९।१)

मा रोदीर् अम्ब भद्रं ते खलानां मयि शास्तरि ॥ (९।२)

यस्य राष्ट्रे प्रजाः सर्वास्त्रस्यन्ते साध्व्यसाधुभिः । (१०।१)

तस्य मत्तस्य नश्यन्ति कीर्तिरायुर्भगो गतिः ॥ (१०।२)

एष राज्ञां परो धर्मो ह्यार्तानाम् आर्तिनिग्रहः । (११।१)

अत एनं वधिष्यामि भूतद्रुहम् असत्तमम् ॥ (११।२)

को ऽवृश्चत् तव पादांस्त्रीन् सौरभेय चतुष्पद । (१२।१)

मा भूवंस्त्वादृशा राष्ट्रे राज्ञां कृष्णानुवर्तिनाम् ॥ (१२।२)

आख्याहि वृष भद्रं वः साधूनाम् अकृतागसाम् । (१३।१)

आत्मवैरूप्यकर्तारं पार्थानां कीर्तिदूषणम् ॥ (१३।२)

जने ऽनागस्यघं युञ्जन् सर्वतो ऽस्य च मद्भयम् । (१४।१)

साधूनां भद्रम् एव स्यादसाधुदमने कृते ॥ (१४।२)

अनागःस्विह भूतेषु य आगस्कृन् निरङ्कुशः । (१५।१)

आहर्तास्मि भुजं साक्षादमर्त्यस्यापि साङ्गदम् ॥ (१५।२)

राज्ञो हि परमो धर्मः स्वधर्मस्थानुपालनम् । (१६।१)

शासतो ऽन्यान् यथाशास्त्रम् अनापद्युत्पथान् इह ॥ (१६।२)

धर्म उवाच । (१७।१)

एतद्वः पाण्डवेयानां युक्तम् आर्ताभयं वचः । (१७।२)

येषां गुणगणैः कृष्णो दौत्यादौ भगवान् कृतः ॥ (१७।३)

न वयं क्लेशबीजानि यतः स्युः पुरुषर्षभ । (१८।१)

पुरुषं तं विजानीमो वाक्यभेदविमोहिताः ॥ (१८।२)

केचिद्विकल्पवसना आहुरात्मानम् आत्मनः । (१९।१)

दैवम् अन्ये ऽपरे कर्म स्वभावम् अपरे प्रभुम् ॥ (१९।२)

अप्रतर्क्यादनिर्देश्यादिति केष्वपि निश्चयः । (२०।१)

अत्रानुरूपं राजर्षे विमृश स्वमनीषया ॥ (२०।२)

सूत उवाच । (२१।१)

एवं धर्मे प्रवदति स सम्राड्द्विजसत्तमाः । (२१।२)

समाहितेन मनसा विखेदः पर्यचष्ट तम् ॥ (२१।३)

राजोवाच । (२२।१)

धर्मं ब्रवीषि धर्मज्ञ धर्मो ऽसि वृषरूपधृक् । (२२।२)

यदधर्मकृतः स्थानं सूचकस्यापि तद्भवेत् ॥ (२२।३)

अथवा देवमायाया नूनं गतिरगोचरा । (२३।१)

चेतसो वचसश्चापि भूतानाम् इति निश्चयः ॥ (२३।२)

तपः शौचं दया सत्यम् इति पादाः कृते कृताः । (२४।१)

अधर्मांशैस्त्रयो भग्नाः स्मयसङ्गमदैस्तव ॥ (२४।२)

इदानीं धर्म पादस्ते सत्यं निर्वर्तयेद्यतः । (२५।१)

तं जिघृक्षत्यधर्मो ऽयम् अनृतेनैधितः कलिः ॥ (२५।२)

इयं च भूमिर्भगवता न्यासितोरुभरा सती । (२६।१)

श्रीमद्भिस्तत्पदन्यासैः सर्वतः कृतकौतुका ॥ (२६।२)

शोचत्यश्रुकला साध्वी दुर्भगेवोज्झिता सती । (२७।१)

अब्रह्मण्या नृपव्याजाः शूद्रा भोक्ष्यन्ति माम् इति ॥ (२७।२)

इति धर्मं महीं चैव सान्त्वयित्वा महारथः । (२८।१)

निशातम् आददे खड्गं कलये ऽधर्महेतवे ॥ (२८।२)

तं जिघांसुम् अभिप्रेत्य विहाय नृपलाञ्छनम् । (२९।१)

तत्पादमूलं शिरसा समगाद्भयविह्वलः ॥ (२९।२)

पतितं पादयोर्वीरः कृपया दीनवत्सलः । (३०।१)

शरण्यो नावधीच्छ्लोक्य आह चेदं हसन्न् इव ॥ (३०।२)

राजोवाच । (३१।१)

न ते गुडाकेशयशोधराणां बद्धाञ्जलेर्वै भयम् अस्ति किंचित् । (३१।२)

न वर्तितव्यं भवता कथञ्चन क्षेत्रे मदीये त्वम् अधर्मबन्धुः ॥ (३१।३)

त्वां वर्तमानं नरदेवदेहेष्वनुप्रवृत्तो ऽयम् अधर्मपूगः । (३२।१)

लोभो ऽनृतं चौर्यम् अनार्यम् अंहो ज्येष्ठा च माया कलहश्च दम्भः ॥ (३२।२)

न वर्तितव्यं तदधर्मबन्धो धर्मेण सत्येन च वर्तितव्ये । (३३।१)

ब्रह्मावर्ते यत्र यजन्ति यज्ञैर्यज्ञेश्वरं यज्ञवितानविज्ञाः ॥ (३३।२)

यस्मिन् हरिर्भगवान् इज्यमान इज्यात्ममूर्तिर्यजतां शं तनोति । (३४।१)

कामान् अमोघान् स्थिरजङ्गमानाम् अन्तर्बहिर्वायुरिवैष आत्मा ॥ (३४।२)

सूत उवाच । (३५।१)

परीक्षितैवम् आदिष्टः स कलिर्जातवेपथुः । (३५।२)

तम् उद्यतासिम् आहेदं दण्डपाणिम् इवोद्यतम् ॥ (३५।३)

कलिरुवाच । (३६।१)

यत्र क्व वाथ वत्स्यामि सार्वभौम तवाज्ञया । (३६।२)

लक्षये तत्र तत्रापि त्वाम् आत्तेषुशरासनम् ॥ (३६।३)

तन् मे धर्मभृतां श्रेष्ठ स्थानं निर्देष्टुम् अर्हसि । (३७।१)

यत्रैव नियतो वत्स्य आतिष्ठंस्ते ऽनुशासनम् ॥ (३७।२)

सूत उवाच । (३८।१)

अभ्यर्थितस्तदा तस्मै स्थानानि कलये ददौ । (३८।२)

द्यूतं पानं स्त्रियः सूना यत्राधर्मश्चतुर्विधः ॥ (३८।३)

पुनश्च याचमानाय जातरूपम् अदात् प्रभुः । (३९।१)

ततो ऽनृतं मदं कामं रजो वैरं च पञ्चमम् ॥ (३९।२)

अमूनि पञ्च स्थानानि ह्यधर्मप्रभवः कलिः । (४०।१)

औत्तरेयेण दत्तानि न्यवसत् तन्निदेशकृत् ॥ (४०।२)

अथैतानि न सेवेत बुभूषुः पुरुषः क्वचित् । (४१।१)

विशेषतो धर्मशीलो राजा लोकपतिर्गुरुः ॥ (४१।२)

वृषस्य नष्टांस्त्रीन् पादान् तपः शौचं दयाम् इति । (४२।१)

प्रतिसंदध आश्वास्य महीं च समवर्धयत् ॥ (४२।२)

स एष एतर्ह्यध्यास्त आसनं पार्थिवोचितम् । (४३।१)

पितामहेनोपन्यस्तं राज्ञारण्यं विविक्षता ॥ (४३।२)

आस्ते ऽधुना स राजर्षिः कौरवेन्द्रश्रियोल्लसन् । (४४।१)

गजाह्वये महाभागश्चक्रवर्ती बृहच्छ्रवाः ॥ (४४।२)

इत्थम्भूतानुभावो ऽयम् अभिमन्युसुतो नृपः । (४५।१)

यस्य पालयतः क्षौणीं यूयं सत्राय दीक्षिताः ॥ (४५।२)