BhāgavPur, 3, 16
Select a line for its word-by-word analysis.
इति तद् गृणतां तेषां मुनीनां योगधर्मिणाम् । (१।२)
iti tad gṛṇatāṃ teṣāṃ munīnāṃ yogadharmiṇām |
कदर्थीकृत्य मां यद् वो बह्व् अक्राताम् अतिक्रमम् ॥ (२।३)
kadarthīkṛtya māṃ yad vo bahv akrātām atikramam ||
यस् त्व् एतयोर् धृतो दण्डो भवद्भिर् माम् अनुव्रतैः । (३।१)
yas tv etayor dhṛto daṇḍo bhavadbhir mām anuvrataiḥ |
तद् वः प्रसादयाम्य् अद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे । (४।१)
tad vaḥ prasādayāmy adya brahma daivaṃ paraṃ hi me |
तद् धीत्य् आत्मकृतं मन्ये यत् स्वपुंभिर् असत्कृताः ॥ (४।२)
tad dhīty ātmakṛtaṃ manye yat svapuṃbhir asatkṛtāḥ ||
सो ऽसाधुवादस् तत्कीर्तिं हन्ति त्वचम् इवामयः ॥ (५।२)
so 'sādhuvādas tatkīrtiṃ hanti tvacam ivāmayaḥ ||
यस्यामृतामलयशःश्रवणावगाहः सद्यः पुनाति जगद् आश्वपचाद् विकुण्ठः । (६।१)
yasyāmṛtāmalayaśaḥśravaṇāvagāhaḥ sadyaḥ punāti jagad āśvapacād vikuṇṭhaḥ |
सो ऽहं भवद्भ्य उपलब्धसुतीर्थकीर्तिश् छिन्द्यां स्वबाहुम् अपि वः प्रतिकूलवृत्तिम् ॥ (६।२)
so 'haṃ bhavadbhya upalabdhasutīrthakīrtiś chindyāṃ svabāhum api vaḥ pratikūlavṛttim ||
यत्सेवया चरणपद्मपवित्ररेणुं सद्यः क्षताखिलमलं प्रतिलब्धशीलम् । (७।१)
yatsevayā caraṇapadmapavitrareṇuṃ sadyaḥ kṣatākhilamalaṃ pratilabdhaśīlam |
न श्रीर् विरक्तम् अपि मां विजहाति यस्याः प्रेक्षालवार्थ इतरे नियमान् वहन्ति ॥ (७।२)
na śrīr viraktam api māṃ vijahāti yasyāḥ prekṣālavārtha itare niyamān vahanti ||
नाहं तथाद्मि यजमानहविर् विताने श्च्योतद्घृतप्लुतम् अदन् हुतभुङ्मुखेन । (८।१)
nāhaṃ tathādmi yajamānahavir vitāne ścyotadghṛtaplutam adan hutabhuṅmukhena |
यद् ब्राह्मणस्य मुखतश् चरतो ऽनुघासं तुष्टस्य मय्य् अवहितैर् निजकर्मपाकैः ॥ (८।२)
yad brāhmaṇasya mukhataś carato 'nughāsaṃ tuṣṭasya mayy avahitair nijakarmapākaiḥ ||
येषां बिभर्म्य् अहम् अखण्डविकुण्ठयोगमायाविभूतिर् अमलाङ्घ्रिरजः किरीटैः । (९।१)
yeṣāṃ bibharmy aham akhaṇḍavikuṇṭhayogamāyāvibhūtir amalāṅghrirajaḥ kirīṭaiḥ |
विप्रांस् तु को न विषहेत यदर्हणाम्भः सद्यः पुनाति सहचन्द्रललामलोकान् ॥ (९।२)
viprāṃs tu ko na viṣaheta yadarhaṇāmbhaḥ sadyaḥ punāti sahacandralalāmalokān ||
ये मे तनूर् द्विजवरान् दुहतीर् मदीया भूतान्य् अलब्धशरणानि च भेदबुद्ध्या । (१०।१)
ye me tanūr dvijavarān duhatīr madīyā bhūtāny alabdhaśaraṇāni ca bhedabuddhyā |
द्रक्ष्यन्त्य् अघक्षतदृशो ह्य् अहिमन्यवस् तान् गृध्रा रुषा मम कुषन्त्य् अधिदण्डनेतुः ॥ (१०।२)
drakṣyanty aghakṣatadṛśo hy ahimanyavas tān gṛdhrā ruṣā mama kuṣanty adhidaṇḍanetuḥ ||
ये ब्राह्मणान् मयि धिया क्षिपतो ऽर्चयन्तस् तुष्यद्धृदः स्मितसुधोक्षितपद्मवक्त्राः । (११।१)
ye brāhmaṇān mayi dhiyā kṣipato 'rcayantas tuṣyaddhṛdaḥ smitasudhokṣitapadmavaktrāḥ |
वाण्यानुरागकलयात्मजवद् गृणन्तः संबोधयन्त्य् अहम् इवाहम् उपाहृतस् तैः ॥ (११।२)
vāṇyānurāgakalayātmajavad gṛṇantaḥ saṃbodhayanty aham ivāham upāhṛtas taiḥ ||
तन् मे स्वभर्तुर् अवसायम् अलक्षमाणौ युष्मद्व्यतिक्रमगतिं प्रतिपद्य सद्यः । (१२।१)
tan me svabhartur avasāyam alakṣamāṇau yuṣmadvyatikramagatiṃ pratipadya sadyaḥ |
भूयो ममान्तिकम् इतां तद् अनुग्रहो मे यत् कल्पताम् अचिरतो भृतयोर् विवासः ॥ (१२।२)
bhūyo mamāntikam itāṃ tad anugraho me yat kalpatām acirato bhṛtayor vivāsaḥ ||
अथ तस्योशतीं देवीम् ऋषिकुल्यां सरस्वतीम् । (१३।२)
atha tasyośatīṃ devīm ṛṣikulyāṃ sarasvatīm |
नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषाम् आत्माप्य् अतृप्यत ॥ (१३।३)
nāsvādya manyudaṣṭānāṃ teṣām ātmāpy atṛpyata ||
सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् । (१४।१)
satīṃ vyādāya śṛṇvanto laghvīṃ gurvarthagahvarām |
विगाह्यागाधगम्भीरां न विदुस् तच्चिकीर्षितम् ॥ (१४।२)
vigāhyāgādhagambhīrāṃ na vidus taccikīrṣitam ||
प्रोचुः प्राञ्जलयो विप्राः प्रहृष्टाः क्षुभितत्वचः ॥ (१५।२)
procuḥ prāñjalayo viprāḥ prahṛṣṭāḥ kṣubhitatvacaḥ ||
न वयं भगवन् विद्मस् तव देव चिकीर्षितम् । (१६।२)
na vayaṃ bhagavan vidmas tava deva cikīrṣitam |
कृतो मे ऽनुग्रहश् चेति यद् अध्यक्षः प्रभाषसे ॥ (१६।३)
kṛto me 'nugrahaś ceti yad adhyakṣaḥ prabhāṣase ||
ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणाः किल ते प्रभो । (१७।१)
brahmaṇyasya paraṃ daivaṃ brāhmaṇāḥ kila te prabho |
विप्राणां देवदेवानां भगवान् आत्मदैवतम् ॥ (१७।२)
viprāṇāṃ devadevānāṃ bhagavān ātmadaivatam ||
त्वत्तः सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस् तव । (१८।१)
tvattaḥ sanātano dharmo rakṣyate tanubhis tava |
धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान् मतः ॥ (१८।२)
dharmasya paramo guhyo nirvikāro bhavān mataḥ ||
तरन्ति ह्य् अञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यदनुग्रहात् । (१९।१)
taranti hy añjasā mṛtyuṃ nivṛttā yadanugrahāt |
योगिनः स भवान् किं स्विद् अनुगृह्येत यत् परैः ॥ (१९।२)
yoginaḥ sa bhavān kiṃ svid anugṛhyeta yat paraiḥ ||
यं वै विभूतिर् उपयात्य् अनुवेलम् अन्यैर् अर्थार्थिभिः स्वशिरसा धृतपादरेणुः । (२०।१)
yaṃ vai vibhūtir upayāty anuvelam anyair arthārthibhiḥ svaśirasā dhṛtapādareṇuḥ |
धन्यार्पिताङ्घ्रितुलसीनवदामधाम्नो लोकं मधुव्रतपतेर् इव कामयाना ॥ (२०।२)
dhanyārpitāṅghritulasīnavadāmadhāmno lokaṃ madhuvratapater iva kāmayānā ||
यस् तां विविक्तचरितैर् अनुवर्तमानां नात्याद्रियत् परमभागवतप्रसङ्गः । (२१।१)
yas tāṃ viviktacaritair anuvartamānāṃ nātyādriyat paramabhāgavataprasaṅgaḥ |
स त्वं द्विजानुपथपुण्यरजःपुनीतः श्रीवत्सलक्ष्म किम् अगा भगभाजनस् त्वम् ॥ (२१।२)
sa tvaṃ dvijānupathapuṇyarajaḥpunītaḥ śrīvatsalakṣma kim agā bhagabhājanas tvam ||
धर्मस्य ते भगवतस् त्रियुग त्रिभिः स्वैः पद्भिश् चराचरम् इदं द्विजदेवतार्थम् । (२२।१)
dharmasya te bhagavatas triyuga tribhiḥ svaiḥ padbhiś carācaram idaṃ dvijadevatārtham |
नूनं भृतं तदभिघाति रजस् तमश् च सत्त्वेन नो वरदया तनुवा निरस्य ॥ (२२।२)
nūnaṃ bhṛtaṃ tadabhighāti rajas tamaś ca sattvena no varadayā tanuvā nirasya ||
न त्वं द्विजोत्तमकुलं यदि हात्मगोपं गोप्ता वृषः स्वर्हणेन ससूनृतेन । (२३।१)
na tvaṃ dvijottamakulaṃ yadi hātmagopaṃ goptā vṛṣaḥ svarhaṇena sasūnṛtena |
तर्ह्य् एव नङ्क्ष्यति शिवस् तव देव पन्था लोको ऽग्रहीष्यद् ऋषभस्य हि तत् प्रमाणम् ॥ (२३।२)
tarhy eva naṅkṣyati śivas tava deva panthā loko 'grahīṣyad ṛṣabhasya hi tat pramāṇam ||
तत् ते ऽनभीष्टम् इव सत्त्वनिधेर् विधित्सोः क्षेमं जनाय निजशक्तिभिर् उद्धृतारेः । (२४।१)
tat te 'nabhīṣṭam iva sattvanidher vidhitsoḥ kṣemaṃ janāya nijaśaktibhir uddhṛtāreḥ |
नैतावता त्र्यधिपतेर् बत विश्वभर्तुस् तेजः क्षतं त्व् अवनतस्य स ते विनोदः ॥ (२४।२)
naitāvatā tryadhipater bata viśvabhartus tejaḥ kṣataṃ tv avanatasya sa te vinodaḥ ||
यं वानयोर् दमम् अधीश भवान् विधत्ते वृत्तिं नु वा तद् अनुमन्महि निर्व्यलीकम् । (२५।१)
yaṃ vānayor damam adhīśa bhavān vidhatte vṛttiṃ nu vā tad anumanmahi nirvyalīkam |
अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो ये ऽनागसौ वयम् अयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण ॥ (२५।२)
asmāsu vā ya ucito dhriyatāṃ sa daṇḍo ye 'nāgasau vayam ayuṅkṣmahi kilbiṣeṇa ||
एतौ सुरेतरगतिं प्रतिपद्य सद्यः संरम्भसम्भृतसमाध्यनुबद्धयोगौ । (२६।२)
etau suretaragatiṃ pratipadya sadyaḥ saṃrambhasambhṛtasamādhyanubaddhayogau |
भूयः सकाशम् उपयास्यत आशु यो वः शापो मयैव निमितस् तद् अवेत विप्राः ॥ (२६।३)
bhūyaḥ sakāśam upayāsyata āśu yo vaḥ śāpo mayaiva nimitas tad aveta viprāḥ ||
वैकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्ठं च स्वयम्प्रभम् ॥ (२७।३)
vaikuṇṭhaṃ tadadhiṣṭhānaṃ vikuṇṭhaṃ ca svayamprabham ||
प्रतिजग्मुः प्रमुदिताः शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम् ॥ (२८।२)
pratijagmuḥ pramuditāḥ śaṃsanto vaiṣṇavīṃ śriyam ||
भगवान् अनुगाव् आह यातं मा भैष्टम् अस्तु शम् । (२९।१)
bhagavān anugāv āha yātaṃ mā bhaiṣṭam astu śam |
ब्रह्मतेजः समर्थो ऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ॥ (२९।२)
brahmatejaḥ samartho 'pi hantuṃ necche mataṃ tu me ||
एतत् पुरैव निर्दिष्टं रमया क्रुद्धया यदा । (३०।१)
etat puraiva nirdiṣṭaṃ ramayā kruddhayā yadā |
मयि संरम्भयोगेन निस्तीर्य ब्रह्महेलनम् । (३१।१)
mayi saṃrambhayogena nistīrya brahmahelanam |
प्रत्येष्यतं निकाशं मे कालेनाल्पीयसा पुनः ॥ (३१।२)
pratyeṣyataṃ nikāśaṃ me kālenālpīyasā punaḥ ||
द्वाःस्थाव् आदिश्य भगवान् विमानश्रेणिभूषणम् । (३२।१)
dvāḥsthāv ādiśya bhagavān vimānaśreṇibhūṣaṇam |
सर्वातिशयया लक्ष्म्या जुष्टं स्वं धिष्ण्यम् आविशत् ॥ (३२।२)
sarvātiśayayā lakṣmyā juṣṭaṃ svaṃ dhiṣṇyam āviśat ||
हतश्रियौ ब्रह्मशापाद् अभूतां विगतस्मयौ ॥ (३३।२)
hataśriyau brahmaśāpād abhūtāṃ vigatasmayau ||
हाहाकारो महान् आसीद् विमानाग्र्येषु पुत्रकाः ॥ (३४।२)
hāhākāro mahān āsīd vimānāgryeṣu putrakāḥ ||
ताव् एव ह्य् अधुना प्राप्तौ पार्षदप्रवरौ हरेः । (३५।१)
tāv eva hy adhunā prāptau pārṣadapravarau hareḥ |
दितेर् जठरनिर्विष्टं काश्यपं तेज उल्बणम् ॥ (३५।२)
diter jaṭharanirviṣṭaṃ kāśyapaṃ teja ulbaṇam ||
आक्षिप्तं तेज एतर्हि भगवांस् तद् विधित्सति ॥ (३६।२)
ākṣiptaṃ teja etarhi bhagavāṃs tad vidhitsati ||
विश्वस्य यः स्थितिलयोद्भवहेतुर् आद्यो योगेश्वरैर् अपि दुरत्यययोगमायः । (३७।१)
viśvasya yaḥ sthitilayodbhavahetur ādyo yogeśvarair api duratyayayogamāyaḥ |
क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस् त्र्यधीशस् तत्रास्मदीयविमृशेन कियान् इहार्थः ॥ (३७।२)
kṣemaṃ vidhāsyati sa no bhagavāṃs tryadhīśas tatrāsmadīyavimṛśena kiyān ihārthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.