भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 3, 16

45 of 114 · 80 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्रह्मोवाच । (१।१)

brahmovāca |

1.2१.२

इति तद् गृणतां तेषां मुनीनां योगधर्मिणाम् । (१।२)

iti tad gṛṇatāṃ teṣāṃ munīnāṃ yogadharmiṇām |

1.3१.३

प्रतिनन्द्य जगादेदं विकुण्ठनिलयो विभुः ॥ (१।३)

pratinandya jagādedaṃ vikuṇṭhanilayo vibhuḥ ||

2.1२.१

श्रीभगवान् उवाच । (२।१)

śrībhagavān uvāca

2.2२.२

एतौ तौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च । (२।२)

etau tau pārṣadau mahyaṃ jayo vijaya eva ca |

2.3२.३

कदर्थीकृत्य मां यद् वो बह्व् अक्राताम् अतिक्रमम् ॥ (२।३)

kadarthīkṛtya māṃ yad vo bahv akrātām atikramam ||

3.1३.१

यस् त्व् एतयोर् धृतो दण्डो भवद्भिर् माम् अनुव्रतैः । (३।१)

yas tv etayor dhṛto daṇḍo bhavadbhir mām anuvrataiḥ |

3.2३.२

स एवानुमतो ऽस्माभिर् मुनयो देवहेलनात् ॥ (३।२)

sa evānumato 'smābhir munayo devahelanāt ||

4.1४.१

तद् वः प्रसादयाम्य् अद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे । (४।१)

tad vaḥ prasādayāmy adya brahma daivaṃ paraṃ hi me |

4.2४.२

तद् धीत्य् आत्मकृतं मन्ये यत् स्वपुंभिर् असत्कृताः ॥ (४।२)

tad dhīty ātmakṛtaṃ manye yat svapuṃbhir asatkṛtāḥ ||

5.1५.१

यन् नामानि च गृह्णाति लोको भृत्ये कृतागसि । (५।१)

yan nāmāni ca gṛhṇāti loko bhṛtye kṛtāgasi |

5.2५.२

सो ऽसाधुवादस् तत्कीर्तिं हन्ति त्वचम् इवामयः ॥ (५।२)

so 'sādhuvādas tatkīrtiṃ hanti tvacam ivāmayaḥ ||

6.1६.१

यस्यामृतामलयशःश्रवणावगाहः सद्यः पुनाति जगद् आश्वपचाद् विकुण्ठः । (६।१)

yasyāmṛtāmalayaśaḥśravaṇāvagāhaḥ sadyaḥ punāti jagad āśvapacād vikuṇṭhaḥ |

6.2६.२

सो ऽहं भवद्भ्य उपलब्धसुतीर्थकीर्तिश् छिन्द्यां स्वबाहुम् अपि वः प्रतिकूलवृत्तिम् ॥ (६।२)

so 'haṃ bhavadbhya upalabdhasutīrthakīrtiś chindyāṃ svabāhum api vaḥ pratikūlavṛttim ||

7.1७.१

यत्सेवया चरणपद्मपवित्ररेणुं सद्यः क्षताखिलमलं प्रतिलब्धशीलम् । (७।१)

yatsevayā caraṇapadmapavitrareṇuṃ sadyaḥ kṣatākhilamalaṃ pratilabdhaśīlam |

7.2७.२

न श्रीर् विरक्तम् अपि मां विजहाति यस्याः प्रेक्षालवार्थ इतरे नियमान् वहन्ति ॥ (७।२)

na śrīr viraktam api māṃ vijahāti yasyāḥ prekṣālavārtha itare niyamān vahanti ||

8.1८.१

नाहं तथाद्मि यजमानहविर् विताने श्च्योतद्घृतप्लुतम् अदन् हुतभुङ्मुखेन । (८।१)

nāhaṃ tathādmi yajamānahavir vitāne ścyotadghṛtaplutam adan hutabhuṅmukhena |

8.2८.२

यद् ब्राह्मणस्य मुखतश् चरतो ऽनुघासं तुष्टस्य मय्य् अवहितैर् निजकर्मपाकैः ॥ (८।२)

yad brāhmaṇasya mukhataś carato 'nughāsaṃ tuṣṭasya mayy avahitair nijakarmapākaiḥ ||

9.1९.१

येषां बिभर्म्य् अहम् अखण्डविकुण्ठयोगमायाविभूतिर् अमलाङ्घ्रिरजः किरीटैः । (९।१)

yeṣāṃ bibharmy aham akhaṇḍavikuṇṭhayogamāyāvibhūtir amalāṅghrirajaḥ kirīṭaiḥ |

9.2९.२

विप्रांस् तु को न विषहेत यदर्हणाम्भः सद्यः पुनाति सहचन्द्रललामलोकान् ॥ (९।२)

viprāṃs tu ko na viṣaheta yadarhaṇāmbhaḥ sadyaḥ punāti sahacandralalāmalokān ||

10.1१०.१

ये मे तनूर् द्विजवरान् दुहतीर् मदीया भूतान्य् अलब्धशरणानि च भेदबुद्ध्या । (१०।१)

ye me tanūr dvijavarān duhatīr madīyā bhūtāny alabdhaśaraṇāni ca bhedabuddhyā |

10.2१०.२

द्रक्ष्यन्त्य् अघक्षतदृशो ह्य् अहिमन्यवस् तान् गृध्रा रुषा मम कुषन्त्य् अधिदण्डनेतुः ॥ (१०।२)

drakṣyanty aghakṣatadṛśo hy ahimanyavas tān gṛdhrā ruṣā mama kuṣanty adhidaṇḍanetuḥ ||

11.1११.१

ये ब्राह्मणान् मयि धिया क्षिपतो ऽर्चयन्तस् तुष्यद्धृदः स्मितसुधोक्षितपद्मवक्त्राः । (११।१)

ye brāhmaṇān mayi dhiyā kṣipato 'rcayantas tuṣyaddhṛdaḥ smitasudhokṣitapadmavaktrāḥ |

11.2११.२

वाण्यानुरागकलयात्मजवद् गृणन्तः संबोधयन्त्य् अहम् इवाहम् उपाहृतस् तैः ॥ (११।२)

vāṇyānurāgakalayātmajavad gṛṇantaḥ saṃbodhayanty aham ivāham upāhṛtas taiḥ ||

12.1१२.१

तन् मे स्वभर्तुर् अवसायम् अलक्षमाणौ युष्मद्व्यतिक्रमगतिं प्रतिपद्य सद्यः । (१२।१)

tan me svabhartur avasāyam alakṣamāṇau yuṣmadvyatikramagatiṃ pratipadya sadyaḥ |

12.2१२.२

भूयो ममान्तिकम् इतां तद् अनुग्रहो मे यत् कल्पताम् अचिरतो भृतयोर् विवासः ॥ (१२।२)

bhūyo mamāntikam itāṃ tad anugraho me yat kalpatām acirato bhṛtayor vivāsaḥ ||

13.1१३.१

ब्रह्मोवाच । (१३।१)

brahmovāca |

13.2१३.२

अथ तस्योशतीं देवीम् ऋषिकुल्यां सरस्वतीम् । (१३।२)

atha tasyośatīṃ devīm ṛṣikulyāṃ sarasvatīm |

13.3१३.३

नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषाम् आत्माप्य् अतृप्यत ॥ (१३।३)

nāsvādya manyudaṣṭānāṃ teṣām ātmāpy atṛpyata ||

14.1१४.१

सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् । (१४।१)

satīṃ vyādāya śṛṇvanto laghvīṃ gurvarthagahvarām |

14.2१४.२

विगाह्यागाधगम्भीरां न विदुस् तच्चिकीर्षितम् ॥ (१४।२)

vigāhyāgādhagambhīrāṃ na vidus taccikīrṣitam ||

15.1१५.१

ते योगमाययारब्धपारमेष्ठ्यमहोदयम् । (१५।१)

te yogamāyayārabdhapārameṣṭhyamahodayam |

15.2१५.२

प्रोचुः प्राञ्जलयो विप्राः प्रहृष्टाः क्षुभितत्वचः ॥ (१५।२)

procuḥ prāñjalayo viprāḥ prahṛṣṭāḥ kṣubhitatvacaḥ ||

16.1१६.१

ऋषय ऊचुः । (१६।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

16.2१६.२

न वयं भगवन् विद्मस् तव देव चिकीर्षितम् । (१६।२)

na vayaṃ bhagavan vidmas tava deva cikīrṣitam |

16.3१६.३

कृतो मे ऽनुग्रहश् चेति यद् अध्यक्षः प्रभाषसे ॥ (१६।३)

kṛto me 'nugrahaś ceti yad adhyakṣaḥ prabhāṣase ||

17.1१७.१

ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणाः किल ते प्रभो । (१७।१)

brahmaṇyasya paraṃ daivaṃ brāhmaṇāḥ kila te prabho |

17.2१७.२

विप्राणां देवदेवानां भगवान् आत्मदैवतम् ॥ (१७।२)

viprāṇāṃ devadevānāṃ bhagavān ātmadaivatam ||

18.1१८.१

त्वत्तः सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस् तव । (१८।१)

tvattaḥ sanātano dharmo rakṣyate tanubhis tava |

18.2१८.२

धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान् मतः ॥ (१८।२)

dharmasya paramo guhyo nirvikāro bhavān mataḥ ||

19.1१९.१

तरन्ति ह्य् अञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यदनुग्रहात् । (१९।१)

taranti hy añjasā mṛtyuṃ nivṛttā yadanugrahāt |

19.2१९.२

योगिनः स भवान् किं स्विद् अनुगृह्येत यत् परैः ॥ (१९।२)

yoginaḥ sa bhavān kiṃ svid anugṛhyeta yat paraiḥ ||

20.1२०.१

यं वै विभूतिर् उपयात्य् अनुवेलम् अन्यैर् अर्थार्थिभिः स्वशिरसा धृतपादरेणुः । (२०।१)

yaṃ vai vibhūtir upayāty anuvelam anyair arthārthibhiḥ svaśirasā dhṛtapādareṇuḥ |

20.2२०.२

धन्यार्पिताङ्घ्रितुलसीनवदामधाम्नो लोकं मधुव्रतपतेर् इव कामयाना ॥ (२०।२)

dhanyārpitāṅghritulasīnavadāmadhāmno lokaṃ madhuvratapater iva kāmayānā ||

21.1२१.१

यस् तां विविक्तचरितैर् अनुवर्तमानां नात्याद्रियत् परमभागवतप्रसङ्गः । (२१।१)

yas tāṃ viviktacaritair anuvartamānāṃ nātyādriyat paramabhāgavataprasaṅgaḥ |

21.2२१.२

स त्वं द्विजानुपथपुण्यरजःपुनीतः श्रीवत्सलक्ष्म किम् अगा भगभाजनस् त्वम् ॥ (२१।२)

sa tvaṃ dvijānupathapuṇyarajaḥpunītaḥ śrīvatsalakṣma kim agā bhagabhājanas tvam ||

22.1२२.१

धर्मस्य ते भगवतस् त्रियुग त्रिभिः स्वैः पद्भिश् चराचरम् इदं द्विजदेवतार्थम् । (२२।१)

dharmasya te bhagavatas triyuga tribhiḥ svaiḥ padbhiś carācaram idaṃ dvijadevatārtham |

22.2२२.२

नूनं भृतं तदभिघाति रजस् तमश् च सत्त्वेन नो वरदया तनुवा निरस्य ॥ (२२।२)

nūnaṃ bhṛtaṃ tadabhighāti rajas tamaś ca sattvena no varadayā tanuvā nirasya ||

23.1२३.१

न त्वं द्विजोत्तमकुलं यदि हात्मगोपं गोप्ता वृषः स्वर्हणेन ससूनृतेन । (२३।१)

na tvaṃ dvijottamakulaṃ yadi hātmagopaṃ goptā vṛṣaḥ svarhaṇena sasūnṛtena |

23.2२३.२

तर्ह्य् एव नङ्क्ष्यति शिवस् तव देव पन्था लोको ऽग्रहीष्यद् ऋषभस्य हि तत् प्रमाणम् ॥ (२३।२)

tarhy eva naṅkṣyati śivas tava deva panthā loko 'grahīṣyad ṛṣabhasya hi tat pramāṇam ||

24.1२४.१

तत् ते ऽनभीष्टम् इव सत्त्वनिधेर् विधित्सोः क्षेमं जनाय निजशक्तिभिर् उद्धृतारेः । (२४।१)

tat te 'nabhīṣṭam iva sattvanidher vidhitsoḥ kṣemaṃ janāya nijaśaktibhir uddhṛtāreḥ |

24.2२४.२

नैतावता त्र्यधिपतेर् बत विश्वभर्तुस् तेजः क्षतं त्व् अवनतस्य स ते विनोदः ॥ (२४।२)

naitāvatā tryadhipater bata viśvabhartus tejaḥ kṣataṃ tv avanatasya sa te vinodaḥ ||

25.1२५.१

यं वानयोर् दमम् अधीश भवान् विधत्ते वृत्तिं नु वा तद् अनुमन्महि निर्व्यलीकम् । (२५।१)

yaṃ vānayor damam adhīśa bhavān vidhatte vṛttiṃ nu vā tad anumanmahi nirvyalīkam |

25.2२५.२

अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो ये ऽनागसौ वयम् अयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण ॥ (२५।२)

asmāsu vā ya ucito dhriyatāṃ sa daṇḍo ye 'nāgasau vayam ayuṅkṣmahi kilbiṣeṇa ||

26.1२६.१

श्रीभगवान् उवाच । (२६।१)

śrībhagavān uvāca

26.2२६.२

एतौ सुरेतरगतिं प्रतिपद्य सद्यः संरम्भसम्भृतसमाध्यनुबद्धयोगौ । (२६।२)

etau suretaragatiṃ pratipadya sadyaḥ saṃrambhasambhṛtasamādhyanubaddhayogau |

26.3२६.३

भूयः सकाशम् उपयास्यत आशु यो वः शापो मयैव निमितस् तद् अवेत विप्राः ॥ (२६।३)

bhūyaḥ sakāśam upayāsyata āśu yo vaḥ śāpo mayaiva nimitas tad aveta viprāḥ ||

27.1२७.१

ब्रह्मोवाच । (२७।१)

brahmovāca |

27.2२७.२

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा नयनानन्दभाजनम् । (२७।२)

atha te munayo dṛṣṭvā nayanānandabhājanam |

27.3२७.३

वैकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्ठं च स्वयम्प्रभम् ॥ (२७।३)

vaikuṇṭhaṃ tadadhiṣṭhānaṃ vikuṇṭhaṃ ca svayamprabham ||

28.1२८.१

भगवन्तं परिक्रम्य प्रणिपत्यानुमान्य च । (२८।१)

bhagavantaṃ parikramya praṇipatyānumānya ca |

28.2२८.२

प्रतिजग्मुः प्रमुदिताः शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम् ॥ (२८।२)

pratijagmuḥ pramuditāḥ śaṃsanto vaiṣṇavīṃ śriyam ||

29.1२९.१

भगवान् अनुगाव् आह यातं मा भैष्टम् अस्तु शम् । (२९।१)

bhagavān anugāv āha yātaṃ mā bhaiṣṭam astu śam |

29.2२९.२

ब्रह्मतेजः समर्थो ऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ॥ (२९।२)

brahmatejaḥ samartho 'pi hantuṃ necche mataṃ tu me ||

30.1३०.१

एतत् पुरैव निर्दिष्टं रमया क्रुद्धया यदा । (३०।१)

etat puraiva nirdiṣṭaṃ ramayā kruddhayā yadā |

30.2३०.२

पुरापवारिता द्वारि विशन्ती मय्य् उपारते ॥ (३०।२)

purāpavāritā dvāri viśantī mayy upārate ||

31.1३१.१

मयि संरम्भयोगेन निस्तीर्य ब्रह्महेलनम् । (३१।१)

mayi saṃrambhayogena nistīrya brahmahelanam |

31.2३१.२

प्रत्येष्यतं निकाशं मे कालेनाल्पीयसा पुनः ॥ (३१।२)

pratyeṣyataṃ nikāśaṃ me kālenālpīyasā punaḥ ||

32.1३२.१

द्वाःस्थाव् आदिश्य भगवान् विमानश्रेणिभूषणम् । (३२।१)

dvāḥsthāv ādiśya bhagavān vimānaśreṇibhūṣaṇam |

32.2३२.२

सर्वातिशयया लक्ष्म्या जुष्टं स्वं धिष्ण्यम् आविशत् ॥ (३२।२)

sarvātiśayayā lakṣmyā juṣṭaṃ svaṃ dhiṣṇyam āviśat ||

33.1३३.१

तौ तु गीर्वाणऋषभौ दुस्तराद्धरिलोकतः । (३३।१)

tau tu gīrvāṇaṛṣabhau dustarāddharilokataḥ |

33.2३३.२

हतश्रियौ ब्रह्मशापाद् अभूतां विगतस्मयौ ॥ (३३।२)

hataśriyau brahmaśāpād abhūtāṃ vigatasmayau ||

34.1३४.१

तदा विकुण्ठधिषणात् तयोर् निपतमानयोः । (३४।१)

tadā vikuṇṭhadhiṣaṇāt tayor nipatamānayoḥ |

34.2३४.२

हाहाकारो महान् आसीद् विमानाग्र्येषु पुत्रकाः ॥ (३४।२)

hāhākāro mahān āsīd vimānāgryeṣu putrakāḥ ||

35.1३५.१

ताव् एव ह्य् अधुना प्राप्तौ पार्षदप्रवरौ हरेः । (३५।१)

tāv eva hy adhunā prāptau pārṣadapravarau hareḥ |

35.2३५.२

दितेर् जठरनिर्विष्टं काश्यपं तेज उल्बणम् ॥ (३५।२)

diter jaṭharanirviṣṭaṃ kāśyapaṃ teja ulbaṇam ||

36.1३६.१

तयोर् असुरयोर् अद्य तेजसा यमयोर् हि वः । (३६।१)

tayor asurayor adya tejasā yamayor hi vaḥ |

36.2३६.२

आक्षिप्तं तेज एतर्हि भगवांस् तद् विधित्सति ॥ (३६।२)

ākṣiptaṃ teja etarhi bhagavāṃs tad vidhitsati ||

37.1३७.१

विश्वस्य यः स्थितिलयोद्भवहेतुर् आद्यो योगेश्वरैर् अपि दुरत्यययोगमायः । (३७।१)

viśvasya yaḥ sthitilayodbhavahetur ādyo yogeśvarair api duratyayayogamāyaḥ |

37.2३७.२

क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस् त्र्यधीशस् तत्रास्मदीयविमृशेन कियान् इहार्थः ॥ (३७।२)

kṣemaṃ vidhāsyati sa no bhagavāṃs tryadhīśas tatrāsmadīyavimṛśena kiyān ihārthaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 3, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit