श्रीशुक उवाच । (१।१)

एवं ब्रुवाणं मैत्रेयं द्वैपायनसुतो बुधः । (१।२)

प्रीणयन्न् इव भारत्या विदुरः प्रत्यभाषत ॥ (१।३)

विदुर उवाच । (२।१)

ब्रह्मन् कथं भगवतश् चिन्मात्रस्याविकारिणः । (२।२)

लीलया चापि युज्येरन् निर्गुणस्य गुणाः क्रियाः ॥ (२।३)

क्रीडायाम् उद्यमो ऽर्भस्य कामश् चिक्रीडिषान्यतः । (३।१)

स्वतस्तृप्तस्य च कथं निवृत्तस्य सदान्यतः ॥ (३।२)

अस्राक्षीद् भगवान् विश्वं गुणमयात्ममायया । (४।१)

तया संस्थापयत्य् एतद् भूयः प्रत्यपिधास्यति ॥ (४।२)

देशतः कालतो यो ऽसाव् अवस्थातः स्वतो ऽन्यतः । (५।१)

अविलुप्तावबोधात्मा स युज्येताजया कथम् ॥ (५।२)

भगवान् एक एवैष सर्वक्षेत्रेष्व् अवस्थितः । (६।१)

अमुष्य दुर्भगत्वं वा क्लेशो वा कर्मभिः कुतः ॥ (६।२)

एतस्मिन् मे मनो विद्वन् खिद्यते ऽज्ञानसंकटे । (७।१)

तन् नः पराणुद विभो कश्मलं मानसं महत् ॥ (७।२)

श्रीशुक उवाच । (८।१)

स इत्थं चोदितः क्षत्त्रा तत्त्वजिज्ञासुना मुनिः । (८।२)

प्रत्याह भगवच्चित्तः स्मयन्न् इव गतस्मयः ॥ (८।३)

मैत्रेय उवाच । (९।१)

सेयं भगवतो माया यन् नयेन विरुध्यते । (९।२)

ईश्वरस्य विमुक्तस्य कार्पण्यम् उत बन्धनम् ॥ (९।३)

यद् अर्थेन विनामुष्य पुंस आत्मविपर्ययः । (१०।१)

प्रतीयत उपद्रष्टुः स्वशिरश् छेदनादिकः ॥ (१०।२)

यथा जले चन्द्रमसः कम्पादिस् तत्कृतो गुणः । (११।१)

दृश्यते ऽसन्न् अपि द्रष्टुर् आत्मनो ऽनात्मनो गुणः ॥ (११।२)

स वै निवृत्तिधर्मेण वासुदेवानुकम्पया । (१२।१)

भगवद्भक्तियोगेन तिरोधत्ते शनैर् इह ॥ (१२।२)

यदेन्द्रियोपरामो ऽथ द्रष्ट्रात्मनि परे हरौ । (१३।१)

विलीयन्ते तदा क्लेशाः संसुप्तस्येव कृत्स्नशः ॥ (१३।२)

अशेषसंक्लेशशमं विधत्ते गुणानुवादश्रवणं मुरारेः । (१४।१)

किं वा पुनस् तच्चरणारविन्दपरागसेवारतिर् आत्मलब्धा ॥ (१४।२)

विदुर उवाच । (१५।१)

संछिन्नः संशयो मह्यं तव सूक्तासिना विभो । (१५।२)

उभयत्रापि भगवन् मनो मे संप्रधावति ॥ (१५।३)

साध्व् एतद् व्याहृतं विद्वन् नात्ममायायनं हरेः । (१६।१)

आभात्य् अपार्थं निर्मूलं विश्वमूलं न यद् बहिः ॥ (१६।२)

यश् च मूढतमो लोके यश् च बुद्धेः परं गतः । (१७।१)

ताव् उभौ सुखम् एधेते क्लिश्यत्य् अन्तरितो जनः ॥ (१७।२)

अर्थाभावं विनिश्चित्य प्रतीतस्यापि नात्मनः । (१८।१)

तां चापि युष्मच्चरणसेवयाहं पराणुदे ॥ (१८।२)

यत्सेवया भगवतः कूटस्थस्य मधुद्विषः । (१९।१)

रतिरासो भवेत् तीव्रः पादयोर् व्यसनार्दनः ॥ (१९।२)

दुरापा ह्य् अल्पतपसः सेवा वैकुण्ठवर्त्मसु । (२०।१)

यत्रोपगीयते नित्यं देवदेवो जनार्दनः ॥ (२०।२)

सृष्ट्वाग्रे महदादीनि सविकाराण्य् अनुक्रमात् । (२१।१)

तेभ्यो विराजम् उद्धृत्य तम् अनु प्राविशद् विभुः ॥ (२१।२)

यम् आहुर् आद्यं पुरुषं सहस्राङ्घ्र्यूरुबाहुकम् । (२२।१)

यत्र विश्व इमे लोकाः सविकाशं त आसते ॥ (२२।२)

यस्मिन् दशविधः प्राणः सेन्द्रियार्थेन्द्रियस् त्रिवृत् । (२३।१)

त्वयेरितो यतो वर्णास् तद्विभूतीर् वदस्व नः ॥ (२३।२)

यत्र पुत्रैश् च पौत्रैश् च नप्तृभिः सह गोत्रजैः । (२४।१)

प्रजा विचित्राकृतय आसन् याभिर् इदं ततम् ॥ (२४।२)

प्रजापतीनां स पतिश् चकॢपे कान् प्रजापतीन् । (२५।१)

सर्गांश् चैवानुसर्गांश् च मनून् मन्वन्तराधिपान् ॥ (२५।२)

एतेषाम् अपि वेदांश् च वंशानुचरितानि च । (२६।१)

उपर्य् अधश् च ये लोका भूमेर् मित्रात्मजासते ॥ (२६।२)

तेषां संस्थां प्रमाणं च भूर्लोकस्य च वर्णय । (२७।१)

तिर्यङ्मानुषदेवानां सरीसृपपतत्रिणाम् । (२७।२)

वद नः सर्गसंव्यूहं गार्भस्वेदद्विजोद्भिदाम् ॥ (२७।३)

गुणावतारैर् विश्वस्य सर्गस्थित्यप्ययाश्रयम् । (२८।१)

सृजतः श्रीनिवासस्य व्याचक्ष्वोदारविक्रमम् ॥ (२८।२)

वर्णाश्रमविभागांश् च रूपशीलस्वभावतः । (२९।१)

ऋषीणां जन्मकर्माणि वेदस्य च विकर्षणम् ॥ (२९।२)

यज्ञस्य च वितानानि योगस्य च पथः प्रभो । (३०।१)

नैष्कर्म्यस्य च सांख्यस्य तन्त्रं वा भगवत्स्मृतम् ॥ (३०।२)

पाषण्डपथवैषम्यं प्रतिलोमनिवेशनम् । (३१।१)

जीवस्य गतयो याश् च यावतीर् गुणकर्मजाः ॥ (३१।२)

धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्य् अविरोधतः । (३२।१)

वार्त्ताया दण्डनीतेश् च श्रुतस्य च विधिं पृथक् ॥ (३२।२)

श्राद्धस्य च विधिं ब्रह्मन् पितॄणां सर्गम् एव च । (३३।१)

ग्रहनक्षत्रताराणां कालावयवसंस्थितिम् ॥ (३३।२)

दानस्य तपसो वापि यच् चेष्टापूर्तयोः फलम् । (३४।१)

प्रवासस्थस्य यो धर्मो यश् च पुंस उतापदि ॥ (३४।२)

येन वा भगवांस् तुष्येद् धर्मयोनिर् जनार्दनः । (३५।१)

सम्प्रसीदति वा येषाम् एतद् आख्याहि मे ऽनघ ॥ (३५।२)

अनुव्रतानां शिष्याणां पुत्राणां च द्विजोत्तम । (३६।१)

अनापृष्टम् अपि ब्रूयुर् गुरवो दीनवत्सलाः ॥ (३६।२)

तत्त्वानां भगवंस् तेषां कतिधा प्रतिसंक्रमः । (३७।१)

तत्रेमं क उपासीरन् क उ स्विद् अनुशेरते ॥ (३७।२)

पुरुषस्य च संस्थानं स्वरूपं वा परस्य च । (३८।१)

ज्ञानं च नैगमं यत् तद् गुरुशिष्यप्रयोजनम् ॥ (३८।२)

निमित्तानि च तस्येह प्रोक्तान्य् अनघसूरिभिः । (३९।१)

स्वतो ज्ञानं कुतः पुंसां भक्तिर् वैराग्यम् एव वा ॥ (३९।२)

एतान् मे पृच्छतः प्रश्नान् हरेः कर्मविवित्सया । (४०।१)

ब्रूहि मे ऽज्ञस्य मित्रत्वाद् अजया नष्टचक्षुषः ॥ (४०।२)

सर्वे वेदाश् च यज्ञाश् च तपो दानानि चानघ । (४१।१)

जीवाभयप्रदानस्य न कुर्वीरन् कलाम् अपि ॥ (४१।२)

श्रीशुक उवाच । (४२।१)

स इत्थम् आपृष्टपुराणकल्पः कुरुप्रधानेन मुनिप्रधानः । (४२।२)

प्रवृद्धहर्षो भगवत्कथायां संचोदितस् तं प्रहसन्न् इवाह ॥ (४२।३)