सूत उवाच । (१।१)

महीपतिस्त्वथ तत्कर्म गर्ह्यं विचिन्तयन्न् आत्मकृतं सुदुर्मनाः । (१।२)

अहो मया नीचम् अनार्यवत् कृतं निरागसि ब्रह्मणि गूढतेजसि ॥ (१।३)

ध्रुवं ततो मे कृतदेवहेलनाद् दुरत्ययं व्यसनं नातिदीर्घात् । (२।१)

तदस्तु कामं ह्यघनिष्कृताय मे यथा न कुर्यां पुनरेवम् अद्धा ॥ (२।२)

अद्यैव राज्यं बलम् ऋद्धकोशं प्रकोपितब्रह्मकुलानलो मे । (३।१)

दहत्वभद्रस्य पुनर्न मे ऽभूत् पापीयसी धीर्द्विजदेवगोभ्यः ॥ (३।२)

स चिन्तयन्न् इत्थम् अथाशृणोद्यथा मुनेः सुतोक्तो निरृतिस्तक्षकाख्यः । (४।१)

स साधु मेने न चिरेण तक्षका नलं प्रसक्तस्य विरक्तिकारणम् ॥ (४।२)

अथो विहायेमम् अमुं च लोकं विमर्शितौ हेयतया पुरस्तात् । (५।१)

कृष्णाङ्घ्रिसेवाम् अधिमन्यमान उपाविशत् प्रायम् अमर्त्यनद्याम् ॥ (५।२)

या वै लसच्छ्रीतुलसीविमिश्रकृष्णाङ्घ्रिरेण्वभ्यधिकाम्बुनेत्री । (६।१)

पुनाति लोकान् उभयत्र सेशान् कस्तां न सेवेत मरिष्यमाणः ॥ (६।२)

इति व्यवच्छिद्य स पाण्डवेयः प्रायोपवेशं प्रति विष्णुपद्याम् । (७।१)

दधौ मुकुन्दाङ्घ्रिम् अनन्यभावो मुनिव्रतो मुक्तसमस्तसङ्गः ॥ (७।२)

तत्रोपजग्मुर्भुवनं पुनाना महानुभावा मुनयः सशिष्याः । (८।१)

प्रायेण तीर्थाभिगमापदेशैः स्वयं हि तीर्थानि पुनन्ति सन्तः ॥ (८।२)

अत्रिर्वसिष्ठश्च्यवनः शरद्वान् अरिष्टनेमिर्भृगुरङ्गिराश्च । (९।१)

पराशरो गाधिसुतो ऽथ राम उतथ्य इन्द्रप्रमदेध्मवाहौ ॥ (९।२)

मेधातिथिर्देवल आर्ष्टिषेणो भारद्वाजो गौतमः पिप्पलादः । (१०।१)

मैत्रेय और्वः कवषः कुम्भयोनिर् द्वैपायनो भगवान् नारदश्च ॥ (१०।२)

अन्ये च देवर्षिब्रह्मर्षिवर्या राजर्षिवर्या अरुणादयश्च । (११।१)

नानार्षेयप्रवरान् समेतान् अभ्यर्च्य राजा शिरसा ववन्दे ॥ (११।२)

सुखोपविष्टेष्वथ तेषु भूयः कृतप्रणामः स्वचिकीर्षितं यत् । (१२।१)

विज्ञापयामास विविक्तचेता उपस्थितो ऽग्रे ऽभिगृहीतपाणिः ॥ (१२।२)

राजोवाच । (१३।१)

अहो वयं धन्यतमा नृपाणां महत्तमानुग्रहणीयशीलाः । (१३।२)

राज्ञां कुलं ब्राह्मणपादशौचाद् दूराद्विसृष्टं बत गर्ह्यकर्म ॥ (१३।३)

तस्यैव मे ऽघस्य परावरेशो व्यासक्तचित्तस्य गृहेष्वभीक्ष्णम् । (१४।१)

निर्वेदमूलो द्विजशापरूपो यत्र प्रसक्तो भयम् आशु धत्ते ॥ (१४।२)

तं मोपयातं प्रतियन्तु विप्रा गङ्गा च देवी धृतचित्तम् ईशे । (१५।१)

द्विजोपसृष्टः कुहकस्तक्षको वा दशत्वलं गायत विष्णुगाथाः ॥ (१५।२)

पुनश्च भूयाद्भगवत्यनन्ते रतिः प्रसङ्गश्च तदाश्रयेषु । (१६।१)

महत्सु यां याम् उपयामि सृष्टिं मैत्र्यस्तु सर्वत्र नमो द्विजेभ्यः ॥ (१६।२)

इति स्म राजाध्यवसाययुक्तः प्राचीनमूलेषु कुशेषु धीरः । (१७।१)

उदङ्मुखो दक्षिणकूल आस्ते समुद्रपत्न्याः स्वसुतन्यस्तभारः ॥ (१७।२)

एवं च तस्मिन् नरदेवदेवे प्रायोपविष्टे दिवि देवसङ्घाः । (१८।१)

प्रशस्य भूमौ व्यकिरन् प्रसूनैर् मुदा मुहुर्दुन्दुभयश्च नेदुः ॥ (१८।२)

महर्षयो वै समुपागता ये प्रशस्य साध्वित्यनुमोदमानाः । (१९।१)

ऊचुः प्रजानुग्रहशीलसारा यदुत्तमश्लोकगुणाभिरूपम् ॥ (१९।२)

न वा इदं राजर्षिवर्य चित्रं भवत्सु कृष्णं समनुव्रतेषु । (२०।१)

ये ऽध्यासनं राजकिरीटजुष्टं सद्यो जहुर्भगवत्पार्श्वकामाः ॥ (२०।२)

सर्वे वयं तावदिहास्महे ऽथ कलेवरं यावदसौ विहाय । (२१।१)

लोकं परं विरजस्कं विशोकं यास्यत्ययं भागवतप्रधानः ॥ (२१।२)

आश्रुत्य तदृषिगणवचः परीक्षित् समं मधुच्युद्गुरु चाव्यलीकम् । (२२।१)

आभाषतैनान् अभिनन्द्य युक्तान् शुश्रूषमाणश्चरितानि विष्णोः ॥ (२२।२)

समागताः सर्वत एव सर्वे वेदा यथा मूर्तिधरास्त्रिपृष्ठे । (२३।१)

नेहाथ नामुत्र च कश्चनार्थ ऋते परानुग्रहम् आत्मशीलम् ॥ (२३।२)

ततश्च वः पृच्छ्यम् इमं विपृच्छे विश्रभ्य विप्रा इति कृत्यतायाम् । (२४।१)

सर्वात्मना म्रियमाणैश्च कृत्यं शुद्धं च तत्रामृशताभियुक्ताः ॥ (२४।२)

तत्राभवद्भगवान् व्यासपुत्रो यदृच्छया गाम् अटमानो ऽनपेक्षः । (२५।१)

अलक्ष्यलिङ्गो निजलाभतुष्टो वृतश्च बालैरवधूतवेषः ॥ (२५।२)

तं द्व्यष्टवर्षं सुकुमारपादकरोरुबाह्वंसकपोलगात्रम् । (२६।१)

चार्वायताक्षोन्नसतुल्यकर्णसुभ्र्वाननं कम्बुसुजातकण्ठम् ॥ (२६।२)

निगूढजत्रुं पृथुतुङ्गवक्षसम् आवर्तनाभिं वलिवल्गूदरं च । (२७।१)

दिगम्बरं वक्त्रविकीर्णकेशं प्रलम्बबाहुं स्वमरोत्तमाभम् ॥ (२७।२)

श्यामं सदापीव्यवयोऽङ्गलक्ष्म्या स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिरस्मितेन । (२८।१)

प्रत्युत्थितास्ते मुनयः स्वासनेभ्यस् तल्लक्षणज्ञा अपि गूढवर्चसम् ॥ (२८।२)

स विष्णुरातो ऽतिथय आगताय तस्मै सपर्यां शिरसाजहार । (२९।१)

ततो निवृत्ता ह्यबुधाः स्त्रियो ऽर्भका महासने सोपविवेश पूजितः ॥ (२९।२)

स संवृतस्तत्र महान् महीयसां ब्रह्मर्षिराजर्षिदेवर्षिसङ्घैः । (३०।१)

व्यरोचतालं भगवान् यथेन्दुर् ग्रहर्क्षतारानिकरैः परीतः ॥ (३०।२)

प्रशान्तम् आसीनम् अकुण्ठमेधसं मुनिं नृपो भागवतो ऽभ्युपेत्य । (३१।१)

प्रणम्य मूर्ध्नावहितः कृताञ्जलिर् नत्वा गिरा सूनृतयान्वपृच्छत् ॥ (३१।२)

परीक्षिदुवाच । (३२।१)

अहो अद्य वयं ब्रह्मन् सत्सेव्याः क्षत्रबन्धवः । (३२।२)

कृपयातिथिरूपेण भवद्भिस्तीर्थकाः कृताः ॥ (३२।३)

येषां संस्मरणात् पुंसां सद्यः शुध्यन्ति वै गृहाः । (३३।१)

किं पुनर्दर्शनस्पर्शपादशौचासनादिभिः ॥ (३३।२)

सान्निध्यात् ते महायोगिन् पातकानि महान्त्यपि । (३४।१)

सद्यो नश्यन्ति वै पुंसां विष्णोरिव सुरेतराः ॥ (३४।२)

अपि मे भगवान् प्रीतः कृष्णः पाण्डुसुतप्रियः । (३५।१)

पैतृष्वसेयप्रीत्यर्थं तद्गोत्रस्यात्तबान्धवः ॥ (३५।२)

अन्यथा ते ऽव्यक्तगतेर्दर्शनं नः कथं नृणाम् । (३६।१)

नितरां म्रियमाणानां संसिद्धस्य वनीयसः ॥ (३६।२)

अतः पृच्छामि संसिद्धिं योगिनां परमं गुरुम् । (३७।१)

पुरुषस्येह यत् कार्यं म्रियमाणस्य सर्वथा ॥ (३७।२)

यच्छ्रोतव्यम् अथो जप्यं यत् कर्तव्यं नृभिः प्रभो । (३८।१)

स्मर्तव्यं भजनीयं वा ब्रूहि यद्वा विपर्ययम् ॥ (३८।२)

नूनं भगवतो ब्रह्मन् गृहेषु गृहमेधिनाम् । (३९।१)

न लक्ष्यते ह्यवस्थानम् अपि गोदोहनं क्वचित् ॥ (३९।२)

सूत उवाच । (४०।१)

एवम् आभाषितः पृष्टः स राज्ञा श्लक्ष्णया गिरा । (४०।२)

प्रत्यभाषत धर्मज्ञो भगवान् बादरायणिः ॥ (४०।३)