मैत्रेय उवाच । (१।१)

त एवम् उत्सन्नभया उरुक्रमे कृतावनामाः प्रययुस् त्रिविष्टपम् । (१।२)

सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मता मधोर् वनं भृत्यदिदृक्षया गतः ॥ (१।३)

स वै धिया योगविपाकतीव्रया हृत्पद्मकोशे स्फुरितं तडित्प्रभम् । (२।१)

तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्य बहिःस्थितं तदवस्थं ददर्श ॥ (२।२)

तद्दर्शनेनागतसाध्वसः क्षिताव् अवन्दताङ्गं विनमय्य दण्डवत् । (३।१)

दृग्भ्यां प्रपश्यन् प्रपिबन्न् इवार्भकश् चुम्बन्न् इवास्येन भुजैर् इवाश्लिषन् ॥ (३।२)

स तं विवक्षन्तम् अतद्विदं हरिर् ज्ञात्वास्य सर्वस्य च हृद्य् अवस्थितः । (४।१)

कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुना पस्पर्श बालं कृपया कपोले ॥ (४।२)

स वै तदैव प्रतिपादितां गिरं दैवीं परिज्ञातपरात्मनिर्णयः । (५।१)

तं भक्तिभावो ऽभ्यगृणाद् असत्वरं परिश्रुतोरुश्रवसं ध्रुवक्षितिः ॥ (५।२)

ध्रुव उवाच । (६।१)

यो ऽन्तः प्रविश्य मम वाचम् इमां प्रसुप्तां संजीवयत्य् अखिलशक्तिधरः स्वधाम्ना । (६।२)

अन्यांश् च हस्तचरणश्रवणत्वगादीन्प्राणान् नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम् ॥ (६।३)

एकस् त्वम् एव भगवन्न् इदम् आत्मशक्त्या मायाख्ययोरुगुणया महदाद्यशेषम् । (७।१)

सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस् तदसद्गुणेषु नानेव दारुषु विभावसुवद् विभासि ॥ (७।२)

त्वद्दत्तया वयुनयेदम् अचष्ट विश्वं सुप्तप्रबुद्ध इव नाथ भवत्प्रपन्नः । (८।१)

तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलं विस्मर्यते कृतविदा कथम् आर्तबन्धो ॥ (८।२)

नूनं विमुष्टमतयस् तव मायया ते ये त्वां भवाप्ययविमोक्षणम् अन्यहेतोः । (९।१)

अर्चन्ति कल्पकतरुं कुणपोपभोग्यम् इच्छन्ति यत् स्पर्शजं निरये ऽपि नॄणाम् ॥ (९।२)

या निर्वृतिस् तनुभृतां तव पादपद्मध्यानाद् भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात् । (१०।१)

सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्य् अपि नाथ मा भूत्किंत्वन्तकासिलुलितात् पततां विमानात् ॥ (१०।२)

भक्तिं मुहुः प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो भूयाद् अनन्त महताम् अमलाशयानाम् । (११।१)

येनाञ्जसोल्बणम् उरुव्यसनं भवाब्धिं नेष्ये भवद्गुणकथामृतपानमत्तः ॥ (११।२)

ते न स्मरन्त्य् अतितरां प्रियम् ईश मर्त्यं ये चान्व् अदः सुतसुहृद्गृहवित्तदाराः । (१२।१)

ये त्व् अब्जनाभ भवदीयपदारविन्दसौगन्ध्यलुब्धहृदयेषु कृतप्रसङ्गाः ॥ (१२।२)

तिर्यङ्नगद्विजसरीसृपदेवदैत्यमर्त्यादिभिः परिचितं सदसद्विशेषम् । (१३।१)

रूपं स्थविष्ठम् अज ते महदाद्यनेकं नातः परं परम वेद्मि न यत्र वादः ॥ (१३।२)

कल्पान्त एतद् अखिलं जठरेण गृह्णन् शेते पुमान् स्वदृग् अनन्तसखस् तदङ्के । (१४।१)

यन्नाभिसिन्धुरुहकाञ्चनलोकपद्मगर्भे द्युमान् भगवते प्रणतो ऽस्मि तस्मै ॥ (१४।२)

त्वं नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्ध आत्मा कूटस्थ आदिपुरुषो भगवांस् त्र्यधीशः । (१५।१)

यद्बुद्ध्यवस्थितिम् अखण्डितया स्वदृष्ट्या द्रष्टा स्थिताव् अधिमखो व्यतिरिक्त आस्से ॥ (१५।२)

यस्मिन् विरुद्धगतयो ह्य् अनिशं पतन्ति विद्यादयो विविधशक्तय आनुपूर्व्यात् । (१६।१)

तद् ब्रह्म विश्वभवम् एकम् अनन्तम् आद्यमानन्दमात्रम् अविकारम् अहं प्रपद्ये ॥ (१६।२)

सत्याशिषो हि भगवंस् तव पादपद्ममाशीस् तथानुभजतः पुरुषार्थमूर्तेः । (१७।१)

अप्य् एवम् अर्य भगवान् परिपाति दीनान्वाश्रेव वत्सकम् अनुग्रहकातरो ऽस्मान् ॥ (१७।२)

मैत्रेय उवाच । (१८।१)

अथाभिष्टुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता । (१८।२)

भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्द्येदम् अब्रवीत् ॥ (१८।३)

श्रीभगवान् उवाच । (१९।१)

वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक । (१९।२)

तत् प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापम् अपि सुव्रत ॥ (१९।३)

नान्यैर् अधिष्ठितं भद्र यद् भ्राजिष्णु ध्रुवक्षिति । (२०।१)

यत्र ग्रहर्क्षताराणां ज्योतिषां चक्रम् आहितम् ॥ (२०।२)

मेढ्यां गोचक्रवत् स्थास्नु परस्तात् कल्पवासिनाम् । (२१।१)

धर्मो ऽग्निः कश्यपः शुक्रो मुनयो ये वनौकसः । (२१।२)

चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत् सतारकाः ॥ (२१।३)

प्रस्थिते तु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्मसंश्रयः । (२२।१)

षट्त्रिंशद्वर्षसाहस्रं रक्षिताव्याहतेन्द्रियः ॥ (२२।२)

त्वद्भ्रातर्य् उत्तमे नष्टे मृगयायां तु तन्मनाः । (२३।१)

अन्वेषन्ती वनं माता दावाग्निं सा प्रवेक्ष्यति ॥ (२३।२)

इष्ट्वा मां यज्ञहृदयं यज्ञैः पुष्कलदक्षिणैः । (२४।१)

भुक्त्वा चेहाशिषः सत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि ॥ (२४।२)

ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् । (२५।१)

उपरिष्टाद् ऋषिभ्यस् त्वं यतो नावर्तते गतः ॥ (२५।२)

मैत्रेय उवाच । (२६।१)

इत्य् अर्चितः स भगवान् अतिदिश्यात्मनः पदम् । (२६।२)

बालस्य पश्यतो धाम स्वम् अगाद् गरुडध्वजः ॥ (२६।३)

सो ऽपि सङ्कल्पजं विष्णोः पादसेवोपसादितम् । (२७।१)

प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतो ऽभ्यगात् पुरम् ॥ (२७।२)

विदुर उवाच । (२८।१)

सुदुर्लभं यत् परमं पदं हरेर् मायाविनस् तच्चरणार्चनार्जितम् । (२८।२)

लब्ध्वाप्य् असिद्धार्थम् इवैकजन्मना कथं स्वम् आत्मानम् अमन्यतार्थवित् ॥ (२८।३)

मैत्रेय उवाच । (२९।१)

मातुः सपत्न्या वाग्बाणैर् हृदि विद्धस् तु तान् स्मरन् । (२९।२)

नैच्छन् मुक्तिपतेर् मुक्तिं तस्मात् तापम् उपेयिवान् ॥ (२९।३)

ध्रुव उवाच । (३०।१)

समाधिना नैकभवेन यत् पदं विदुः सनन्दादय ऊर्ध्वरेतसः । (३०।२)

मासैर् अहं षड्भिर् अमुष्य पादयोश् छायाम् उपेत्यापगतः पृथङ्मतिः ॥ (३०।३)

अहो बत ममानात्म्यं मन्दभाग्यस्य पश्यत । (३१।१)

भवच्छिदः पादमूलं गत्वा याचे यद् अन्तवत् ॥ (३१।२)

मतिर् विदूषिता देवैः पतद्भिर् असहिष्णुभिः । (३२।१)

यो नारदवचस् तथ्यं नाग्राहिषम् असत्तमः ॥ (३२।२)

दैवीं मायाम् उपाश्रित्य प्रसुप्त इव भिन्नदृक् । (३३।१)

तप्ये द्वितीये ऽप्य् असति भ्रातृभ्रातृव्यहृद्रुजा ॥ (३३।२)

मयैतत् प्रार्थितं व्यर्थं चिकित्सेव गतायुषि । (३४।१)

प्रसाद्य जगदात्मानं तपसा दुष्प्रसादनम् । (३४।२)

भवच्छिदम् अयाचे ऽहं भवं भाग्यविवर्जितः ॥ (३४।३)

स्वाराज्यं यच्छतो मौढ्यान् मानो मे भिक्षितो बत । (३५।१)

ईश्वरात् क्षीणपुण्येन फलीकारान् इवाधनः ॥ (३५।२)

मैत्रेय उवाच । (३६।१)

न वै मुकुन्दस्य पदारविन्दयो रजोजुषस् तात भवादृशा जनाः । (३६।२)

वाञ्छन्ति तद्दास्यम् ऋते ऽर्थम् आत्मनो यदृच्छया लब्धमनःसमृद्धयः ॥ (३६।३)

आकर्ण्यात्मजम् आयान्तं संपरेत्य यथागतम् । (३७।१)

राजा न श्रद्दधे भद्रम् अभद्रस्य कुतो मम ॥ (३७।२)

श्रद्धाय वाक्यं देवर्षेर् हर्षवेगेन धर्षितः । (३८।१)

वार्ताहर्तुर् अतिप्रीतो हारं प्रादान् महाधनम् ॥ (३८।२)

सदश्वं रथम् आरुह्य कार्तस्वरपरिष्कृतम् । (३९।१)

ब्राह्मणैः कुलवृद्धैश् च पर्यस्तो ऽमात्यबन्धुभिः ॥ (३९।२)

शङ्खदुन्दुभिनादेन ब्रह्मघोषेण वेणुभिः । (४०।१)

निश्चक्राम पुरात् तूर्णम् आत्मजाभीक्षणोत्सुकः ॥ (४०।२)

सुनीतिः सुरुचिश् चास्य महिष्यौ रुक्मभूषिते । (४१।१)

आरुह्य शिबिकां सार्धम् उत्तमेनाभिजग्मतुः ॥ (४१।२)

तं दृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् । (४२।१)

अवरुह्य नृपस् तूर्णम् आसाद्य प्रेमविह्वलः ॥ (४२।२)

परिरेभे ऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठमनाः श्वसन् । (४३।१)

विष्वक्सेनाङ्घ्रिसंस्पर्शहताशेषाघबन्धनम् ॥ (४३।२)

अथाजिघ्रन् मुहुर् मूर्ध्नि शीतैर् नयनवारिभिः । (४४।१)

स्नापयामास तनयं जातोद्दाममनोरथः ॥ (४४।२)

अभिवन्द्य पितुः पादाव् आशीर्भिश् चाभिमन्त्रितः । (४५।१)

ननाम मातरौ शीर्ष्णा सत्कृतः सज्जनाग्रणीः ॥ (४५।२)

सुरुचिस् तं समुत्थाप्य पादावनतम् अर्भकम् । (४६।१)

परिष्वज्याह जीवेति बाष्पगद्गदया गिरा ॥ (४६।२)

यस्य प्रसन्नो भगवान्गुणैर् मैत्र्यादिभिर् हरिः । (४७।१)

तस्मै नमन्ति भूतानि निम्नम् आप इव स्वयम् ॥ (४७।२)

उत्तमश् च ध्रुवश् चोभाव् अन्योन्यं प्रेमविह्वलौ । (४८।१)

अङ्गसङ्गाद् उत्पुलकावस्रौघं मुहुर् ऊहतुः ॥ (४८।२)

सुनीतिर् अस्य जननी प्राणेभ्यो ऽपि प्रियं सुतम् । (४९।१)

उपगुह्य जहावाधिं तदङ्गस्पर्शनिर्वृता ॥ (४९।२)

पयः स्तनाभ्यां सुस्राव नेत्रजैः सलिलैः शिवैः । (५०।१)

तदाभिषिच्यमानाभ्यां वीर वीरसुवो मुहुः ॥ (५०।२)

तां शशंसुर् जना राज्ञीं दिष्ट्या ते पुत्र आर्तिहा । (५१।१)

प्रतिलब्धश् चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुवः ॥ (५१।२)

अभ्यर्चितस् त्वया नूनं भगवान् प्रणतार्तिहा । (५२।१)

यदनुध्यायिनो धीरा मृत्युं जिग्युः सुदुर्जयम् ॥ (५२।२)

लाल्यमानं जनैर् एवं ध्रुवं सभ्रातरं नृपः । (५३।१)

आरोप्य करिणीं हृष्टः स्तूयमानो ऽविशत् पुरम् ॥ (५३।२)

तत्र तत्रोपसंकॢप्तैर् लसन्मकरतोरणैः । (५४।१)

सवृन्दैः कदलीस्तम्भैः पूगपोतैश् च तद्विधैः ॥ (५४।२)

चूतपल्लववासःस्रङ्मुक्तादामविलम्बिभिः । (५५।१)

उपस्कृतं प्रतिद्वारम् अपां कुम्भैः सदीपकैः ॥ (५५।२)

प्राकारैर् गोपुरागारैः शातकुम्भपरिच्छदैः । (५६।१)

सर्वतो ऽलंकृतं श्रीमद् विमानशिखरद्युभिः ॥ (५६।२)

मृष्टचत्वररथ्याट्टमार्गं चन्दनचर्चितम् । (५७।१)

लाजाक्षतैः पुष्पफलैस् तण्डुलैर् बलिभिर् युतम् ॥ (५७।२)

ध्रुवाय पथि दृष्टाय तत्र तत्र पुरस्त्रियः । (५८।१)

सिद्धार्थाक्षतदध्यम्बुदूर्वापुष्पफलानि च ॥ (५८।२)

उपजह्रुः प्रयुञ्जाना वात्सल्याद् आशिषः सतीः । (५९।१)

शृण्वंस् तद्वल्गुगीतानि प्राविशद् भवनं पितुः ॥ (५९।२)

महामणिव्रातमये स तस्मिन् भवनोत्तमे । (६०।१)

लालितो नितरां पित्रा न्यवसद् दिवि देववत् ॥ (६०।२)

पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः । (६१।१)

आसनानि महार्हाणि यत्र रौक्मा उपस्कराः ॥ (६१।२)

यत्र स्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । (६२।१)

मणिप्रदीपा आभान्ति ललनारत्नसंयुताः ॥ (६२।२)

उद्यानानि च रम्याणि विचित्रैर् अमरद्रुमैः । (६३।१)

कूजद्विहङ्गमिथुनैर् गायन्मत्तमधुव्रतैः ॥ (६३।२)

वाप्यो वैदूर्यसोपानाः पद्मोत्पलकुमुद्वतीः । (६४।१)

हंसकारण्डवकुलैर् जुष्टाश् चक्राह्वसारसैः ॥ (६४।२)

उत्तानपादो राजर्षिः प्रभावं तनयस्य तम् । (६५।१)

श्रुत्वा दृष्ट्वाद्भुततमं प्रपेदे विस्मयं परम् ॥ (६५।२)

वीक्ष्योढवयसं तं च प्रकृतीनां च संमतम् । (६६।१)

अनुरक्तप्रजं राजा ध्रुवं चक्रे भुवः पतिम् ॥ (६६।२)

आत्मानं च प्रवयसम् आकलय्य विशाम्पतिः । (६७।१)

वनं विरक्तः प्रातिष्ठद् विमृशन्न् आत्मनो गतिम् ॥ (६७।२)