भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 4, 10

72 of 114 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मैत्रेय उवाच । (१।१)

maitreya uvāca

1.2१.२

प्रजापतेर्दुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुवः । (१।२)

prajāpaterduhitaraṃ śiśumārasya vai dhruvaḥ |

1.3१.३

उपयेमे भ्रमिं नाम तत्सुतौ कल्पवत्सरौ ॥ (१।३)

upayeme bhramiṃ nāma tatsutau kalpavatsarau ||

2.1२.१

इलायामपि भार्यायां वायोः पुत्र्यां महाबलः । (२।१)

ilāyāmapi bhāryāyāṃ vāyoḥ putryāṃ mahābalaḥ |

2.2२.२

पुत्रमुत्कलनामानं योषिद्रत्नमजीजनत् ॥ (२।२)

putramutkalanāmānaṃ yoṣidratnamajījanat ||

3.1३.१

उत्तमस्त्वकृतोद्वाहो मृगयायां बलीयसा । (३।१)

uttamastvakṛtodvāho mṛgayāyāṃ balīyasā |

3.2३.२

हतः पुण्यजनेनाद्रौ तन्मातास्य गतिं गता ॥ (३।२)

hataḥ puṇyajanenādrau tanmātāsya gatiṃ gatā ||

4.1४.१

ध्रुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोपामर्षशुचार्पितः । (४।१)

dhruvo bhrātṛvadhaṃ śrutvā kopāmarṣaśucārpitaḥ |

4.2४.२

जैत्रं स्यन्दनमास्थाय गतः पुण्यजनालयम् ॥ (४।२)

jaitraṃ syandanamāsthāya gataḥ puṇyajanālayam ||

5.1५.१

गत्वोदीचीं दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम् । (५।१)

gatvodīcīṃ diśaṃ rājā rudrānucarasevitām |

5.2५.२

ददर्श हिमवद्द्रोण्यां पुरीं गुह्यकसङ्कुलाम् ॥ (५।२)

dadarśa himavaddroṇyāṃ purīṃ guhyakasaṅkulām ||

6.1६.१

दध्मौ शङ्खं बृहद्बाहुः खं दिशश्चानुनादयन् । (६।१)

dadhmau śaṅkhaṃ bṛhadbāhuḥ khaṃ diśaścānunādayan |

6.2६.२

येनोद्विग्नदृशः क्षत्तरुपदेव्यो ऽत्रसन्भृशम् ॥ (६।२)

yenodvignadṛśaḥ kṣattarupadevyo 'trasanbhṛśam ||

7.1७.१

ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेवमहाभटाः । (७।१)

tato niṣkramya balina upadevamahābhaṭāḥ |

7.2७.२

असहन्तस्तन्निनादमभिपेतुरुदायुधाः ॥ (७।२)

asahantastanninādamabhipeturudāyudhāḥ ||

8.1८.१

स तानापततो वीर उग्रधन्वा महारथः । (८।१)

sa tānāpatato vīra ugradhanvā mahārathaḥ |

8.2८.२

एकैकं युगपत् सर्वानहन्बाणैस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ (८।२)

ekaikaṃ yugapat sarvānahanbāṇaistribhistribhiḥ ||

9.1९.१

ते वै ललाटलग्नैस्तैरिषुभिः सर्व एव हि । (९।१)

te vai lalāṭalagnaistairiṣubhiḥ sarva eva hi |

9.2९.२

मत्वा निरस्तमात्मानमाशंसन्कर्म तस्य तत् ॥ (९।२)

matvā nirastamātmānamāśaṃsankarma tasya tat ||

10.1१०.१

ते ऽपि चामुममृष्यन्तः पादस्पर्शमिवोरगाः । (१०।१)

te 'pi cāmumamṛṣyantaḥ pādasparśamivoragāḥ |

10.2१०.२

शरैरविध्यन्युगपद्द्विगुणं प्रचिकीर्षवः ॥ (१०।२)

śarairavidhyanyugapaddviguṇaṃ pracikīrṣavaḥ ||

11.1११.१

ततः परिघनिस्त्रिंशैः प्रासशूलपरश्वधैः । (११।१)

tataḥ parighanistriṃśaiḥ prāsaśūlaparaśvadhaiḥ |

11.2११.२

शक्त्यृष्टिभिर्भुशुण्डीभिश्चित्रवाजैः शरैरपि ॥ (११।२)

śaktyṛṣṭibhirbhuśuṇḍībhiścitravājaiḥ śarairapi ||

12.1१२.१

अभ्यवर्षन्प्रकुपिताः सरथं सहसारथिम् । (१२।१)

abhyavarṣanprakupitāḥ sarathaṃ sahasārathim |

12.2१२.२

इच्छन्तस्तत् प्रतीकर्तुमयुतानां त्रयोदश ॥ (१२।२)

icchantastat pratīkartumayutānāṃ trayodaśa ||

13.1१३.१

औत्तानपादिः स तदा शस्त्रवर्षेण भूरिणा । (१३।१)

auttānapādiḥ sa tadā śastravarṣeṇa bhūriṇā |

13.2१३.२

न एवादृश्यताच्छन्न आसारेण यथा गिरिः ॥ (१३।२)

na evādṛśyatācchanna āsāreṇa yathā giriḥ ||

14.1१४.१

हाहाकारस्तदैवासीत् सिद्धानां दिवि पश्यताम् । (१४।१)

hāhākārastadaivāsīt siddhānāṃ divi paśyatām |

14.2१४.२

हतो ऽयं मानवः सूर्यो मग्नः पुण्यजनार्णवे ॥ (१४।२)

hato 'yaṃ mānavaḥ sūryo magnaḥ puṇyajanārṇave ||

15.1१५.१

नदत्सु यातुधानेषु जयकाशिष्वथो मृधे । (१५।१)

nadatsu yātudhāneṣu jayakāśiṣvatho mṛdhe |

15.2१५.२

उदतिष्ठद्रथस्तस्य नीहारादिव भास्करः ॥ (१५।२)

udatiṣṭhadrathastasya nīhārādiva bhāskaraḥ ||

16.1१६.१

धनुर्विस्फूर्जयन्दिव्यं द्विषतां खेदमुद्वहन् । (१६।१)

dhanurvisphūrjayandivyaṃ dviṣatāṃ khedamudvahan |

16.2१६.२

अस्त्रौघं व्यधमद्बाणैर्घनानीकमिवानिलः ॥ (१६।२)

astraughaṃ vyadhamadbāṇairghanānīkamivānilaḥ ||

17.1१७.१

तस्य ते चापनिर्मुक्ता भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम् । (१७।१)

tasya te cāpanirmuktā bhittvā varmāṇi rakṣasām |

17.2१७.२

कायानाविविशुस्तिग्मा गिरीनशनयो यथा ॥ (१७।२)

kāyānāviviśustigmā girīnaśanayo yathā ||

18.1१८.१

भल्लैः संछिद्यमानानां शिरोभिश्चारुकुण्डलैः । (१८।१)

bhallaiḥ saṃchidyamānānāṃ śirobhiścārukuṇḍalaiḥ |

18.2१८.२

ऊरुभिर्हेमतालाभैर् दोर्भिर् वलयवल्गुभिः ॥ (१८।२)

ūrubhirhematālābhair dorbhir valayavalgubhiḥ ||

19.1१९.१

हारकेयूरमुकुटैरुष्णीषैश्च महाधनैः । (१९।१)

hārakeyūramukuṭairuṣṇīṣaiśca mahādhanaiḥ |

19.2१९.२

आस्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहराः ॥ (१९।२)

āstṛtāstā raṇabhuvo rejurvīramanoharāḥ ||

20.1२०.१

हतावशिष्टा इतरे रणाजिराद्रक्षोगणाः क्षत्रियवर्यसायकैः । (२०।१)

hatāvaśiṣṭā itare raṇājirādrakṣogaṇāḥ kṣatriyavaryasāyakaiḥ |

20.2२०.२

प्रायो विवृक्णावयवा विदुद्रुवुर्मृगेन्द्रविक्रीडितयूथपा इव ॥ (२०।२)

prāyo vivṛkṇāvayavā vidudruvurmṛgendravikrīḍitayūthapā iva ||

21.1२१.१

अपश्यमानः स तदाततायिनं महामृधे कंचन मानवोत्तमः । (२१।१)

apaśyamānaḥ sa tadātatāyinaṃ mahāmṛdhe kaṃcana mānavottamaḥ |

21.2२१.२

पुरीं दिदृक्षन्नपि नाविशद्द्विषां न मायिनां वेद चिकीर्षितं जनः ॥ (२१।२)

purīṃ didṛkṣannapi nāviśaddviṣāṃ na māyināṃ veda cikīrṣitaṃ janaḥ ||

22.1२२.१

इति ब्रुवंश्चित्ररथः स्वसारथिं यत्तः परेषां प्रतियोगशङ्कितः । (२२।१)

iti bruvaṃścitrarathaḥ svasārathiṃ yattaḥ pareṣāṃ pratiyogaśaṅkitaḥ |

22.2२२.२

शुश्राव शब्दं जलधेरिवेरितं नभस्वतो दिक्षु रजो ऽन्वदृश्यत ॥ (२२।२)

śuśrāva śabdaṃ jaladheriveritaṃ nabhasvato dikṣu rajo 'nvadṛśyata ||

23.1२३.१

क्षणेनाच्छादितं व्योम घनानीकेन सर्वतः । (२३।१)

kṣaṇenācchāditaṃ vyoma ghanānīkena sarvataḥ |

23.2२३.२

विस्फुरत्तडिता दिक्षु त्रासयत्स्तनयित्नुना ॥ (२३।२)

visphurattaḍitā dikṣu trāsayatstanayitnunā ||

24.1२४.१

ववृषू रुधिरौघासृक्पूयविण्मूत्रमेदसः । (२४।१)

vavṛṣū rudhiraughāsṛkpūyaviṇmūtramedasaḥ |

24.2२४.२

निपेतुर्गगनादस्य कबन्धान्य् अग्रतो ऽनघ ॥ (२४।२)

nipeturgaganādasya kabandhāny agrato 'nagha ||

25.1२५.१

ततः खे ऽदृश्यत गिरिर्निपेतुः सर्वतोदिशम् । (२५।१)

tataḥ khe 'dṛśyata girirnipetuḥ sarvatodiśam |

25.2२५.२

गदापरिघनिस्त्रिंशमुसलाः साश्मवर्षिणः ॥ (२५।२)

gadāparighanistriṃśamusalāḥ sāśmavarṣiṇaḥ ||

26.1२६.१

अहयो ऽशनिनिःश्वासा वमन्तो ऽग्निं रुषाक्षिभिः । (२६।१)

ahayo 'śaniniḥśvāsā vamanto 'gniṃ ruṣākṣibhiḥ |

26.2२६.२

अभ्यधावन्गजा मत्ताः सिंहव्याघ्राश्च यूथशः ॥ (२६।२)

abhyadhāvangajā mattāḥ siṃhavyāghrāśca yūthaśaḥ ||

27.1२७.१

समुद्र ऊर्मिभिर्भीमः प्लावयन्सर्वतो भुवम् । (२७।१)

samudra ūrmibhirbhīmaḥ plāvayansarvato bhuvam |

27.2२७.२

आससाद महाह्रादः कल्पान्त इव भीषणः ॥ (२७।२)

āsasāda mahāhrādaḥ kalpānta iva bhīṣaṇaḥ ||

28.1२८.१

एवंविधान्य् अनेकानि त्रासनान्य् अमनस्विनाम् । (२८।१)

evaṃvidhāny anekāni trāsanāny amanasvinām |

28.2२८.२

ससृजुस्तिग्मगतय आसुर्या माययासुराः ॥ (२८।२)

sasṛjustigmagataya āsuryā māyayāsurāḥ ||

29.1२९.१

ध्रुवे प्रयुक्तामसुरैस्तां मायामतिदुस्तराम् । (२९।१)

dhruve prayuktāmasuraistāṃ māyāmatidustarām |

29.2२९.२

निशम्य तस्य मुनयः शम् आशंसन्समागताः ॥ (२९।२)

niśamya tasya munayaḥ śam āśaṃsansamāgatāḥ ||

30.1३०.१

मुनय ऊचुः । (३०।१)

munaya ūcuḥ |

30.2३०.२

औत्तानपाद भगवांस्तव शार्ङ्गधन्वा देवः क्षिणोत्ववनतार्तिहरो विपक्षान् । (३०।२)

auttānapāda bhagavāṃstava śārṅgadhanvā devaḥ kṣiṇotvavanatārtiharo vipakṣān |

30.3३०.३

यन्नामधेयमभिधाय निशम्य चाद्धा लोको ऽञ्जसा तरति दुस्तरमङ्ग मृत्युम् ॥ (३०।३)

yannāmadheyamabhidhāya niśamya cāddhā loko 'ñjasā tarati dustaramaṅga mṛtyum ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 4, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit