मैत्रेय उवाच । (१।१)

दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । (१।२)

आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्गः प्रजापतिः ॥ (१।३)

जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । (२।१)

निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ (२।२)

आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । (३।१)

प्रजासु विमनःस्वेकः सदारो ऽगात्तपोवनम् ॥ (३।२)

तत्राप्यदाभ्यनियमो वैखानससुसंमते । (४।१)

आरब्ध उग्रतपसि यथा स्वविजये पुरा ॥ (४।२)

कन्दमूलफलाहारः शुष्कपर्णाशनः क्वचित् । (५।१)

अब्भक्षः कतिचित्पक्षान्वायुभक्षस्ततः परम् ॥ (५।२)

ग्रीष्मे पञ्चतपा वीरो वर्षास्वासारषाण् मुनिः । (६।१)

आकण्ठमग्नः शिशिरे उदके स्थण्डिलेशयः ॥ (६।२)

तितिक्षुर्यतवाग्दान्त ऊर्ध्वरेता जितानिलः । (७।१)

आरिराधयिषुः कृष्णमचरत्तप उत्तमम् ॥ (७।२)

तेन क्रमानुसिद्धेन ध्वस्तकर्ममलाशयः । (८।१)

प्राणायामैः संनिरुद्धषड्वर्गश्छिन्नबन्धनः ॥ (८।२)

सनत्कुमारो भगवान्यदाहाध्यात्मिकं परम् । (९।१)

योगं तेनैव पुरुषमभजत्पुरुषर्षभः ॥ (९।२)

भगवद्धर्मिणः साधोः श्रद्धया यततः सदा । (१०।१)

भक्तिर्भगवति ब्रह्मण्यनन्यविषयाभवत् ॥ (१०।२)

तस्यानया भगवतः परिकर्मशुद्धसत्त्वात्मनस्तदनुसंस्मरणानुपूर्त्या । (११।१)

ज्ञानं विरक्तिमदभून्निशितेन येन चिछेद संशयपदं निजजीवकोशम् ॥ (११।२)

छिन्नान्यधीर् अधिगतात्मगतिर्निरीहस्तत्तत्यजे ऽछिनदिदं वयुनेन येन । (१२।१)

तावन्न योगगतिभिर्यतिरप्रमत्तो यावद्गदाग्रजकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ (१२।२)

एवं स वीरप्रवरः संयोज्यात्मानमात्मनि । (१३।१)

ब्रह्मभूतो दृढं काले तत्याज स्वं कलेवरम् ॥ (१३।२)

संपीड्य पायुं पार्ष्णिभ्यां वायुमुत्सारयञ्छनैः । (१४।१)

नाभ्यां कोष्ठेष्ववस्थाप्य हृदुरःकण्ठशीर्षणि ॥ (१४।२)

उत्सर्पयंस्तु तं मूर्ध्नि क्रमेणावेश्य निःस्पृहः । (१५।१)

वायुं वायौ क्षितौ कायं तेजस्तेजस्ययूयुजत् ॥ (१५।२)

खान्याकाशे द्रवं तोये यथास्थानं विभागशः । (१६।१)

क्षितिमम्भसि तत्तेजस्यदो वायौ नभस्यमुम् ॥ (१६।२)

इन्द्रियेषु मनस्तानि तन्मात्रेषु यथोद्भवम् । (१७।१)

भूतादिनामून्युत्कृष्य महत्यात्मनि संदधे ॥ (१७।२)

तं सर्वगुणविन्यासं जीवे मायामये न्यधात् । (१८।१)

तं चानुशयमात्मस्थमसावनुशयी पुमान् । (१८।२)

नानावैराग्यवीर्येण स्वरूपस्थो ऽजहात्प्रभुः ॥ (१८।३)

अर्चिर्नाम महाराज्ञी तत्पत्न्यनुगता वनम् । (१९।१)

सुकुमार्यतदर्हा च यत्पद्भ्यां स्पर्शनं भुवः ॥ (१९।२)

अतीव भर्तुर्व्रतधर्मनिष्ठया शुश्रूषया चार्षदेहयात्रया । (२०।१)

नाविन्दतार्तिं परिकर्शितापि सा प्रेयस्करस्पर्शनमाननिर्वृतिः ॥ (२०।२)

देहं विपन्नाखिलचेतनादिकं पत्युः पृथिव्या दयितस्य चात्मनः । (२१।१)

आलक्ष्य किंचिच्च विलप्य सा सती चितामथारोपयदद्रिसानुनि ॥ (२१।२)

विधाय कृत्यं ह्रदिनीजलाप्लुता दत्त्वोदकं भर्तुरुदारकर्मणः । (२२।१)

नत्वा दिविस्थांस्त्रिदशांस्त्रिः परीत्य विवेश वह्निं ध्यायती भर्तृपादौ ॥ (२२।२)

विलोक्यानुगतां साध्वीं पृथुं वीरवरं पतिम् । (२३।१)

तुष्टुवुर्वरदा देवैर्देवपत्न्यः सहस्रशः ॥ (२३।२)

कुर्वत्यः कुसुमासारं तस्मिन्मन्दरसानुनि । (२४।१)

नदत्स्वमरतूर्येषु गृणन्ति स्म परस्परम् ॥ (२४।२)

देव्य ऊचुः । (२५।१)

अहो इयं वधूर्धन्या या चैवं भूभुजां पतिम् । (२५।२)

सर्वात्मना पतिं भेजे यज्ञेशं श्रीर्वधूरिव ॥ (२५।३)

सैषा नूनं व्रजत्यूर्ध्वमनु वैन्यं पतिं सती । (२६।१)

पश्यतास्मानतीत्यार्चिर्दुर्विभाव्येन कर्मणा ॥ (२६।२)

तेषां दुरापं किं त्वन्यन्मर्त्यानां भगवत्पदम् । (२७।१)

भुवि लोलायुषो ये वै नैष्कर्म्यं साधयन्त्युत ॥ (२७।२)

स वञ्चितो बतात्मध्रुक् कृच्छ्रेण महता भुवि । (२८।१)

लब्ध्वापवर्ग्यं मानुष्यं विषयेषु विषज्जते ॥ (२८।२)

मैत्रेय उवाच । (२९।१)

स्तुवतीष्वमरस्त्रीषु पतिलोकं गता वधूः । (२९।२)

यं वा आत्मविदां धुर्यो वैन्यः प्रापाच्युताश्रयः ॥ (२९।३)

इत्थम्भूतानुभावो ऽसौ पृथुः स भगवत्तमः । (३०।१)

कीर्तितं तस्य चरितमुद्दामचरितस्य ते ॥ (३०।२)

य इदं सुमहत्पुण्यं श्रद्धयावहितः पठेत् । (३१।१)

श्रावयेच्छृणुयाद्वापि स पृथोः पदवीमियात् ॥ (३१।२)

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी राजन्यो जगतीपतिः । (३२।१)

वैश्यः पठन्विट्पतिः स्याच्छूद्रः सत्तमतामियात् ॥ (३२।२)

त्रिः कृत्व इदमाकर्ण्य नरो नार्यथवादृता । (३३।१)

अप्रजः सुप्रजतमो निर्धनो धनवत्तमः ॥ (३३।२)

अस्पष्टकीर्तिः सुयशा मूर्खो भवति पण्डितः । (३४।१)

इदं स्वस्त्ययनं पुंसाममङ्गल्यनिवारणम् ॥ (३४।२)

धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं कलिमलापहम् । (३५।१)

धर्मार्थकाममोक्षाणां सम्यक् सिद्धिमभीप्सुभिः । (३५।२)

श्रद्धयैतदनुश्राव्यं चतुर्णां कारणं परम् ॥ (३५।३)

विजयाभिमुखो राजा श्रुत्वैतदभियाति यान् । (३६।१)

बलिं तस्मै हरन्त्यग्रे राजानः पृथवे यथा ॥ (३६।२)

मुक्तान्यसङ्गो भगवत्यमलां भक्तिमुद्वहन् । (३७।१)

वैन्यस्य चरितं पुण्यं शृणुयाच्छ्रावयेत्पठेत् ॥ (३७।२)

वैचित्रवीर्याभिहितं महन्माहात्म्यसूचकम् । (३८।१)

अस्मिन्कृतमतिमर्त्यं पार्थवीं गतिमाप्नुयात् ॥ (३८।२)

अनुदिनमिदमादरेण शृण्वन्पृथुचरितं प्रथयन्विमुक्तसङ्गः । (३९।१)

भगवति भवसिन्धुपोतपादे स च निपुणां लभते रतिं मनुष्यः ॥ (३९।२)