Ṛgveda · Maṇḍala 8 · Sūkta 66

Ṛk 8.66.10

Indra · Kali Prāgātha

The whole sūkta Link

Saṃhitā

कदू॑ म॒हीरधृ॑ष्टा अस्य॒ तवि॑षीः॒ कदु॑ वृत्र॒घ्नो अस्तृ॑तं ।
इंद्रो॒ विश्वा॑न्बेक॒नाटाँ॑ अह॒र्दृश॑ उ॒त क्रत्वा॑ प॒णीँर॒भि ॥

कद् ऊ महीर् अधृष्टा अस्य तविषीः कद् उ वृत्रघ्नो अस्तृतम् |
इन्द्रो विश्वान् बेकनाटां अहर्दृश उत क्रत्वा पणींर् अभि ||

kádū mahī́rádhṛṣṭā asya táviṣīḥ kádu vṛtraghnó ástṛtam ǀ
índro víśvānbekanā́ṭām̐ ahardṛ́śa utá krátvā paṇī́m̐rabhí ǁ

kad ū mahīr adhṛṣṭā asya taviṣīḥ kad u vṛtraghno astṛtam |
indro viśvān bekanāṭāṃ ahardṛśa uta kratvā paṇīṃr abhi ||

Padapāṭha

कत् । ऊं॒ इति॑ । म॒हीः । अधृ॑ष्टाः । अ॒स्य॒ । तवि॑षीः । कत् । ऊं॒ इति॑ । वृ॒त्र॒ऽघ्नः । अस्तृ॑तम् ।
इन्द्रः॑ । विश्वा॑न् । बे॒क॒ऽनाटा॑न् । अ॒हः॒ऽदृशः॑ । उ॒त । क्रत्वा॑ । प॒णीन् । अ॒भि ॥

कत् । ऊं इति । महीः । अधृष्टाः । अस्य । तविषीः । कत् । ऊं इति । वृत्रऽघ्नः । अस्तृतम् ।
इन्द्रः । विश्वान् । बेकऽनाटान् । अहःऽदृशः । उत । क्रत्वा । पणीन् । अभि ॥

kát ǀ ūṃ íti ǀ mahī́ḥ ǀ ádhṛṣṭāḥ ǀ asya ǀ táviṣīḥ ǀ kát ǀ ūṃ íti ǀ vṛtra-ghnáḥ ǀ ástṛtam ǀ
índraḥ ǀ víśvān ǀ beka-nā́ṭān ǀ ahaḥ-dṛ́śaḥ ǀ utá ǀ krátvā ǀ paṇī́n ǀ abhí ǁ

kat ǀ ūṃ iti ǀ mahīḥ ǀ adhṛṣṭāḥ ǀ asya ǀ taviṣīḥ ǀ kat ǀ ūṃ iti ǀ vṛtra-ghnaḥ ǀ astṛtam ǀ
indraḥ ǀ viśvān ǀ beka-nāṭān ǀ ahaḥ-dṛśaḥ ǀ uta ǀ kratvā ǀ paṇīn ǀ abhi ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk
08.066.10
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk
6.4.49.05
Maṇḍala · Anuvāka · Ṛk
08.07.096
Devatā देवता
Indra
Ṛṣi ऋषि
Kali Prāgātha
Chandas छन्दस्
Bṛhatī, Satobṛhatī, Anuṣṭubh
Svara स्वरः
पञ्चमः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 8.66.10

Interpretations

Sāyaṇa

कदु कदाखल्वस्येन्द्रस्य तविषीर्बलानि महीः महान्ति अधृष्टाः अधृष्टान्यधर्षकान्यासन् कदु कदानु खलु वृत्रघ्नो वृत्रहन्तुरिन्द्रस्य हन्तव्यमस्तृतं अहिंसितं अभवत् नकदाचिदित्यर्थः । अथवास्य महान्ति बलानि सेनालक्षणानि कदाप्यधृष्टानि अन्यबलैरहिंसितानि तथा वृत्रघ्नः शारीरं बलं अस्तृतमन्यैरहिंस्यं ईदृशेन द्विविधेन बलेनेन्द्रोविश्वान् सर्वान् बेकनाटान् अनेन कुसीदिनोवृद्धिजीविनो वार्धुषिकाउच्यन्ते कथंतद्मुत्पत्तिः वेइति अपभ्रंशोद्विशब्दार्थे एकं कार्षापणमृणिकायप्रयच्छन् द्वौमह्यंदातव्यौ नयेनदर्शयति ततोद्विशब्देनैकशब्देनच नाटयन्तीति बेकनाटाः तान- हर्दृशः अहःशब्देन तदुत्पादक आदित्योभिधेयोभवति तंपश्यन्तीत्यहर्दृशः । ननु सर्वे सूर्यं पश्यन्ति कोत्रातिशयइति उच्यते इहैवजन्मनि सूर्यं पश्य- न्ति नजन्मान्तरे लुब्धका अयष्टारोन्धे तमसि मज्जन्ति । अथवा लौकिकान्येवाहानि पश्यन्ति पारलौकिकान्यदृष्टानि दृष्टप्रधानाहिनास्तिकाः अतः- ईदृशान् पणीन् पणिसदृशान् शूद्रकल्पान् उतशब्दएवार्थे क्रत्वोत कर्मणैव ताडनादिव्यापारेणैवाभिभवतीतिशेषः । यद्वा पणीनुत पणीनेवाभिभव- ति न यष्टारं । पणीनां निन्दास्मर्यते-गोरक्षकानापणिकांस्तथाचकारुशीलकान् । प्रेष्यान्वार्धुषिकांश्चैव विप्रान् शूद्रवदाचरेत् इति ॥ १० ॥