रागादिरोगान् सततानुषक्तान् अशेषकायप्रसृतान् अशेषान् । (१।१)

औत्सुक्यमोहारतिदाञ् जघान यो ऽपूर्ववैद्याय नमो ऽस्तु तस्मै ॥ (१।२)

आयुः कामयमानेन धर्मार्थसुखसाधनम् । (२।१)

आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परम् आदरः ॥ (२।२)

ब्रह्मा स्मृत्वायुषो वेदं प्रजापतिम् अजिग्रहत् । (३।१)

सो ऽश्विनौ तौ सहस्राक्षं सो ऽत्रिपुत्रादिकान् मुनीन् ॥ (३।२)

ते ऽग्निवेशादिकांस् ते तु पृथक् तन्त्राणि तेनिरे । (४।१)

तेभ्यो ऽतिविप्रकीर्णेभ्यः प्रायः सारतरोच्चयः ॥ (४।२)

क्रियते ऽष्टाङ्गहृदयं नातिसंक्षेपविस्तरम् । (५।१)

कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषान् ॥ (५।२)

अष्टाव् अङ्गानि तस्याहुश् चिकित्सा येषु संश्रिता । (६।१)

वायुः पित्तं कफश् चेति त्रयो दोषाः समासतः ॥ (६।२)

विकृताविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्तयन्ति च । (७।१)

ते व्यापिनो ऽपि हृन्नाभ्योर् अधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः ॥ (७।२)

वयोऽहोरात्रिभुक्तानां ते ऽन्तमध्यादिगाः क्रमात् । (८।१)

तैर् भवेद् विषमस् तीक्ष्णो मन्दश् चाग्निः समैः समः ॥ (८।२)

कोष्ठः क्रूरो मृदुर् मध्यो मध्यः स्यात् तैः समैर् अपि । (९।१)

शुक्रार्तवस्थैर् जन्मादौ विषेणेव विषक्रिमेः ॥ (९।२)

तैश् च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक् । (१०।१)

समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः ॥ (१०।२)

तत्र रूक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश् चलो ऽनिलः । (११।१)

पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघु विस्रं सरं द्रवम् ॥ (११।२)

स्निग्धः शीतो गुरुर् मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः । (१२।१)

संसर्गः संनिपातश् च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः ॥ (१२।२)

रसासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्राणि धातवः । (१३।१)

सप्त दूष्या मला मूत्रशकृत्स्वेदादयो ऽपि च ॥ (१३।२)

वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर् विपर्ययः । (१४।१)

रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः ॥ (१४।२)

षड् द्रव्यम् आश्रितास् ते च यथापूर्वं बलावहाः । (१५।१)

तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस् तिक्तादयः कफम् ॥ (१५।२)

कषायतिक्तमधुराः पित्तम् अन्ये तु कुर्वते । (१६।१)

शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यम् इति त्रिधा ॥ (१६।२)

उष्णशीतगुणोत्कर्षात् तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम् । (१७।१)

त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः ॥ (१७।२)

गुरुमन्दहिमस्निग्धश्लक्ष्णसान्द्रमृदुस्थिराः । (१८।१)

गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः ॥ (१८।२)

कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः । (१९।१)

सम्यग्योगश् च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम् ॥ (१९।२)

रोगस् तु दोषवैषम्यं दोषसाम्यम् अरोगता । (२०।१)

निजागन्तुविभागेन तत्र रोगा द्विधा स्मृताः ॥ (२०।२)

क्￶र्पेर्लिछे।गेइस्तिगे क्रन्खेइतेन्तेषां कायमनोभेदाद् अधिष्ठानम् अपि द्विधा । (२१।१)

रजस् तमश् च मनसो द्वौ च दोषाव् उदाहृतौ ॥ (२१।२)

उन्तेर्सुछुन्ग्दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम् । (२२।१)

रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः ॥ (२२।२)

देश-थेओरिएभूमिदेहप्रभेदेन देशम् आहुर् इह द्विधा । (२३।१)

जाङ्गलं वातभूयिष्ठम् अनूपं तु कफोल्बणम् ॥ (२३।२)

साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशम् आदिशेत् । (२४।१)

ज़ेइत् - क्रन्खेइत्क्षणादिर् व्याध्यवस्था च कालो भेषजयोगकृत् ॥ (२४।२)

अर्ज़्नेइमित्तेल्क्लस्सेन्शोधनं शमनं चेति समासाद् औषधं द्विधा । (२५।१)

बेस्ते मेदिकमेन्तेशरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम् ॥ (२५।२)

वस्तिर् विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु । (२६।१)

धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम् ॥ (२६।२)

४ स्￤उलेन् देर् एर्ड़ोल्ग्रेइछेन् बेहन्द्लुन्ग्भिषग् द्रव्याण्य् उपस्थाता रोगी पादचतुष्टयम् । (२७।१)

चिकित्सितस्य निर्दिष्टं प्रत्येकं तच् चतुर्गुणम् ॥ (२७।२)

दक्षस् तीर्थात्तशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा शुचिर् भिषक् । (२८।१)

बहुकल्पं बहुगुणं सम्पन्नं योग्यम् औषधम् ॥ (२८।२)

अनुरक्तः शुचिर् दक्षो बुद्धिमान् परिचारकः । (२९।१)

आढ्यो रोगी भिषग्वश्यो ज्ञापकः सत्त्ववान् अपि ॥ (२९।२)

गुत् ज़ु बेहन्देल्न्दे क्रन्खेइत्सर्वौषधक्षमे देहे यूनः पुंसो जितात्मनः । (३०।१)

अमर्मगो ऽल्पहेत्वग्ररूपरूपो ऽनुपद्रवः ॥ (३०।२)

अतुल्यदूष्यदेशर्तुप्रकृतिः पादसंपदि । (३१।१)

ग्रहेष्व् अनुगुणेष्व् एकदोषमार्गो नवः सुखः ॥ (३१।२)

कृच्छ्रशस्त्रादिसाधनः कृच्छ्रः संकरे च ततो गदः । (३२।१)

याप्यशेषत्वाद् आयुषो याप्यः पथ्याभ्यासाद् विपर्यये ॥ (३२।२)

निछ्त् बेहन्देल्ननुपक्रम एव स्यात् स्थितो ऽत्यन्तविपर्यये । (३३।१)

स्छ्लेछ्तेर् पतिएन्तौत्सुक्यमोहारतिकृद् दृष्टरिष्टो ऽक्षनाशनः ॥ (३३।२)

त्यजेद् आर्तं भिषग्भूपैर् द्विष्टं तेषां द्विषं द्विषम् । (३४।१)

हीनोपकरणं व्यग्रम् अविधेयं गतायुषम् ॥ (३४।२)

चण्डं शोकातुरं भीरुं कृतघ्नं वैद्यमानिनम् । (३५।१)

तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यते ऽध्यायसंग्रहः ॥ (३५।२)

आयुष्कामदिनर्त्वीहारोगानुत्पादनद्रवाः । (३६।१)

दोषादिज्ञानतद्भेदतच्चिकित्साद् व्युपक्रमाः । (३७।१)

शुद्ध्यादिस्नेहनस्वेदरेकास्थापननावनम् ॥ (३७।२)

धूमगण्डूषदृक्सेकतृप्तियन्त्रकशस्त्रकम् । (३८।१)

सिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मिकौ ॥ (३८।२)

सूत्रस्थानम् इमे ऽध्यायास् त्रिंशच्छारीरम् उच्यते । (३९।१)

गर्भावक्रान्तितद्व्यापदङ्गमर्मविभागिकम् ॥ (३९।२)

विकृतिर् दूतजं षष्ठं निदानं सार्वरोगिकम् । (४०।१)

ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादिमदाद्यर्शोऽतिसारिणाम् ॥ (४०।२)

मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च । (४१।१)

पाण्डुकुष्ठानिलार्तानां वातास्रस्य च षोडश ॥ (४१।२)

चिकित्सितं ज्वरे रक्ते कासे श्वासे च यक्ष्मणि । (४२।१)

वमौ मदात्यये ऽर्शःसु विषि द्वौ द्वौ च मूत्रिते ॥ (४२।२)

विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु । (४३।१)

कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम् ॥ (४३।२)

द्वाविंशतिर् इमे ऽध्यायाः कल्पसिद्धिर् अतः परम् । (४४।१)

कल्पो वमेर् विरेकस्य तत्सिद्धिर् वस्तिकल्पना ॥ (४४।२)

सिद्धिर् वस्त्यापदां षष्ठो द्रव्यकल्पो ऽत उत्तरम् । (४५।१)

बालोपचारे तद्व्याधौ तद्ग्रहे द्वौ च भूतगे ॥ (४५।२)

उन्मादे ऽथ स्मृतिभ्रंशे द्वौ द्वौ वर्त्मसु संधिषु । (४६।१)

दृक्तमोलिङ्गनाशेषु त्रयो द्वौ द्वौ च सर्वगे ॥ (४६।२)

कर्णनासामुखशिरोव्रणे भङ्गे भगन्दरे । (४७।१)

ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग् द्वयम् ॥ (४७।२)

विषे भुजङ्गे कीटेषु मूषकेषु रसायने । (४८।१)

चत्वारिंशो ऽनपत्यानाम् अध्यायो बीजपोषणः ॥ (४८।२)