अथातो विसर्पचिकित्सितं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

आदावेव विसर्पेषु हितं लङ्घनरूक्षणम् । (१।३)

रक्तावसेको वमनं विरेकः स्नेहनं न तु ॥ (१।४)

प्रच्छर्दनं विसर्पघ्नं सयष्टीन्द्रयवं फलम् । (२।१)

पटोलपिप्पलीनिम्बपल्लवैर् वा समन्वितम् ॥ (२।२)

रसेन युक्तं त्रायन्त्या द्राक्षायास् त्रैफलेन वा । (३।१)

विरेचनं त्रिवृच्चूर्णं पयसा सर्पिषाथवा ॥ (३।२)

योज्यं कोष्ठगते दोषे विशेषेण विशोधनम् । (४।१)

अविशोध्यस्य दोषे ऽल्पे शमनं चन्दनोत्पलम् ॥ (४।२)

मुस्तनिम्बपटोलं वा पटोलादिकम् एव वा । (५।१)

शारिवामलकोशीरमुस्तं वा क्वथितं जले ॥ (५।२)

दुरालभां पर्पटकं गुडूचीं विश्वभेषजम् । (६।१)

पाक्यं शीतकषायं वा तृष्णाविसर्पवान् पिबेत् ॥ (६।२)

दार्वीपटोलकटुकामसूरत्रिफलास् तथा । (७।१)

सनिम्बयष्टीत्रायन्तीः क्वथिता घृतमूर्छिताः ॥ (७।२)

शाखादुष्टे तु रुधिरे रक्तम् एवादितो हरेत् । (८।१)

त्वङ्मांसस्नायुसंक्लेदो रक्तक्लेदाद्धि जायते ॥ (८।२)

निरामे श्लेष्मणि क्षीणे वातपित्तोत्तरे हितम् । (९।१)

घृतं तिक्तं महातिक्तं शृतं वा त्रायमाणया ॥ (९।२)

निर्हृते ऽस्रे विशुद्धे ऽन्तर्दोषे त्वङ्मांससंधिगे । (१०।१)

बहिःक्रियाः प्रदेहाद्याः सद्यो विसर्पशान्तये ॥ (१०।२)

शताह्वामुस्तवाराहीवंशार्तगलधान्यकम् । (११।१)

सुराह्वा कृष्णगन्धा च कुष्ठं चालेपनं चले ॥ (११।२)

न्यग्रोधादिगणः पित्ते तथा पद्मोत्पलादिकम् । (१२।१)

न्यग्रोधपादास् तरुणाः कदलीगर्भसंयुताः ॥ (१२।२)

बिसग्रन्थिश्च लेपः स्याच्छतधौतघृताप्लुतः । (१३।१)

पद्मिनीकर्दमः शीतः पिष्टं मौक्तिकम् एव वा ॥ (१३।२)

शङ्खः प्रवालं शुक्तिर् वा गैरिकं वा घृतान्वितम् । (१४।१)

त्रिफलापद्मकोशीरसमङ्गाकरवीरकम् ॥ (१४।२)

नलमूलान्यनन्ता च लेपः श्लेष्मविसर्पहा । (१५।१)

धवसप्ताह्वखदिरदेवदारुकुरण्टकम् ॥ (१५।२)

समुस्तारग्वधं लेपो वर्गो वा वरुणादिकः । (१६।१)

आरग्वधस्य पत्त्राणि त्वचः श्लेष्मातकोद्भवाः ॥ (१६।२)

इन्द्राणिशाकं काकाह्वा शिरीषकुसुमानि च । (१७।१)

सेकव्रणाभ्यङ्गहविर्लेपचूर्णान् यथायथम् ॥ (१७।२)

एतैरेवौषधैः कुर्याद् वायौ लेपा घृताधिकाः । (१८।१)

कफस्थानगते सामे पित्तस्थानगते ऽथवा ॥ (१८।२)

अशीतोष्णा हिता रूक्षा रक्तपित्ते घृतान्विताः । (१९।१)

अत्यर्थशीतास् तनवस् तनुवस्त्रान्तरास्थिताः ॥ (१९।२)

योज्याः क्षणे क्षणे ऽन्ये ऽन्ये मन्दवीर्यास् त एव च । (२०।१)

संसृष्टदोषे संसृष्टम् एतत् कर्म प्रशस्यते ॥ (२०।२)

शतधौतघृतेनाग्निं प्रदिह्यात् केवलेन वा । (२१।१)

सेचयेद् घृतमण्डेन शीतेन मधुकाम्बुना ॥ (२१।२)

सिताम्भसाम्भोदजलैः क्षीरेणेक्षुरसेन वा । (२२।१)

पानलेपनसेकेषु महातिक्तं परं हितम् ॥ (२२।२)

ग्रन्थ्याख्ये रक्तपित्तघ्नं कृत्वा सम्यग् यथोदितम् । (२३।१)

कफानिलघ्नं कर्मेष्टं पिण्डस्वेदोपनाहनम् ॥ (२३।२)

ग्रन्थिविसर्पशूले तु तैलेनोष्णेन सेचयेत् । (२४।१)

दशमूलविपक्वेन तद्वन् मूत्रैर् जलेन वा ॥ (२४।२)

सुखोष्णया प्रदिह्याद् वा पिष्टया कृष्णगन्धया । (२५।१)

नक्तमालत्वचा शुष्कमूलकैः कलिनाथवा ॥ (२५।२)

दन्ती चित्रकमूलत्वक् सौधार्कपयसी गुडः । (२६।१)

भल्लातकास्थि कासीसं लेपो भिन्द्याच्छिलाम् अपि ॥ (२६।२)

बहिर्मार्गाश्रितं ग्रन्थिं किं पुनः कफसंभवम् । (२७।१)

दीर्घकालस्थितं ग्रन्थिम् एभिर् भिन्द्याच्च भेषजैः ॥ (२७।२)

मूलकानां कुलत्थानां यूषैः सक्षारदाडिमैः । (२८।१)

गोधूमान्नैर् यवान्नैर् वा ससीधुमधुशार्करैः ॥ (२८।२)

सक्षौद्रैर् वारुणीमण्डैर् मातुलुङ्गरसान्वितैः । (२९।१)

त्रिफलायाः प्रयोगैश्च पिप्पल्याः क्षौद्रसंयुतैः ॥ (२९।२)

देवदारुगुडूच्योश्च प्रयोगैर् गिरिजस्य च । (३०।१)

मुस्तभल्लातसक्तूनां प्रयोगैर् माक्षिकस्य च ॥ (३०।२)

धूमैर् विरेकैः शिरसः पूर्वोक्तैर् गुल्मभेदनैः । (३१।१)

तप्तायोहेमलवणपाषाणादिप्रपीडनैः ॥ (३१।२)

आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर् विविधाभिर् बले स्थितः । (३२।१)

ग्रन्थिः पाषाणकठिनो यदि नैवोपशाम्यति ॥ (३२।२)

अथास्य दाहः क्षारेण शरैर् हेम्नापि वा हितः । (३३।१)

पाकिभिः पाचयित्वा वा पाटयित्वा तम् उद्धरेत् ॥ (३३।२)

मोक्षयेद् बहुशश्चास्य रक्तम् उत्क्लेशम् आगतम् । (३४।१)

पुनश्चापहृते रक्ते वातश्लेष्मजिद् औषधम् ॥ (३४।२)

प्रक्लिन्ने दाहपाकाभ्यां बाह्यान्तर् व्रणवत् क्रिया । (३५।१)

दार्वीविडङ्गकम्पिल्लैः सिद्धं तैलं व्रणे हितम् ॥ (३५।२)

दूर्वास्वरससिद्धं तु कफपित्तोत्तरे घृतम् । (३६।१)

एकतः सर्वकर्माणि रक्तमोक्षणम् एकतः ॥ (३६।२)

विसर्पो न ह्यसंसृष्टः स ऽस्रपित्तेन जायते । (३७।१)

रक्तम् एवाश्रयश्चास्य बहुशो ऽस्रं हरेद् अतः ॥ (३७।२)

न घृतं बहुदोषाय देयं यन् न विरेचनम् । (३८।१)

तेन दोषो ह्युपस्तब्धस् त्वग्रक्तपिशितं पचेत् ॥ (३८।२)