अथातो ऽर्शसां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

काले साधारणे व्यभ्रे नातिदुर्बलम् अर्शसम् । (१।३)

विशुद्धकोष्ठं लघ्वल्पम् अनुलोमनम् आशितम् ॥ (१।४)

शुचिं कृतस्वस्त्ययनं मुक्तविण्मूत्रम् अव्यथम् । (२।१)

शयने फलके वान्यनरोत्सङ्गे व्यपाश्रितम् ॥ (२।२)

पूर्वेण कायेनोत्तानं प्रत्यादित्यगुदं समम् । (३।१)

समुन्नतकटीदेशम् अथ यन्त्रणवाससा ॥ (३।२)

सक्थ्नोः शिरोधरायां च परिक्षिप्तम् ऋजु स्थितम् । (४।१)

आलम्बितं परिचरैः सर्पिषाभ्यक्तपायवे ॥ (४।२)

ततो ऽस्मै सर्पिषाभ्यक्तं निदध्याद् ऋजु यन्त्रकम् । (५।१)

शनैरनुसुखं पायौ ततो दृष्ट्वा प्रवाहणात् ॥ (५।२)

यन्त्रे प्रविष्टं दुर्नाम प्लोतगुण्ठितयानु च । (६।१)

शलाकयोत्पीड्य भिषग् यथोक्तविधिना दहेत् ॥ (६।२)

क्षारेणैवार्द्रम् इतरत् क्षारेण ज्वलनेन वा । (७।१)

महद् वा बलिनश्छित्त्वा वीतयन्त्रम् अथातुरम् ॥ (७।२)

स्वभ्यक्तपायुजघनम् अवगाहे निधापयेत् । (८।१)

निर्वातमन्दिरस्थस्य ततो ऽस्याचारम् आदिशेत् ॥ (८।२)

एकैकम् इति सप्ताहात् सप्ताहात् समुपाचरेत् । (९।१)

प्राग् दक्षिणं ततो वामम् अर्शः पृष्ठाग्रजं ततः ॥ (९।२)

बह्वर्शसः सुदग्धस्य स्याद् वायोरनुलोमता । (१०।१)

रुचिरन्ने ऽग्निपटुता स्वास्थ्यं वर्णबलोदयः ॥ (१०।२)

वस्तिशूले त्वधो नाभेर् लेपयेच्छ्लक्ष्णकल्कितैः । (११।१)

वर्षाभूकुष्ठसुरभिमिशिलोहामराह्वयैः ॥ (११।२)

शकृन्मूत्रप्रतीघाते परिषेकावगाहयोः । (१२।१)

वरणालम्बुषैरण्डगोकण्टकपुनर्नवैः ॥ (१२।२)

सुषवीसुरभीभ्यां च क्वाथम् उष्णं प्रयोजयेत् । (१३।१)

सस्नेहम् अथवा क्षीरं तैलं वा वातनाशनम् ॥ (१३।२)

युञ्जीतान्नं शकृद्भेदि स्नेहान् वातघ्नदीपनान् । (१४।१)

अथाप्रयोज्यदाहस्य निर्गतान् कफवातजान् ॥ (१४।२)

सस्तम्भकण्डूरुक्शोफान् अभ्यज्य गुदकीलकान् । (१५।१)

बिल्वमूलाग्निकक्षारकुष्ठैः सिद्धेन सेचयेत् ॥ (१५।२)

तैलेनाहिबिडालोष्ट्रवराहवसयाथवा । (१६।१)

स्वेदयेद् अनु पिण्डेन द्रवस्वेदेन वा पुनः ॥ (१६।२)

सक्तूनां पिण्डिकाभिर् वा स्निग्धानां तैलसर्पिषा । (१७।१)

रास्नाया हपुषाया वा पिण्डैर् वा कार्ष्ण्यगन्धिकैः ॥ (१७।२)

अर्कमूलं शमीपत्त्रम् नृकेशः सर्पकञ्चुकम् । (१८।१)

मार्जारचर्म सर्पिश्च धूपनं हितम् अर्शसाम् ॥ (१८।२)

तथाश्वगन्धा सुरसा बृहती पिप्पली घृतम् । (१९।१)

धान्याम्लपिष्टैर् जीमूतबीजैस् तज्जालकं मृदु ॥ (१९।२)

लेपितं छायया शुष्कं वर्तिर् गुदजशातनी । (२०।१)

सजालमूलजीमूतलेहे वा क्षारसंयुते ॥ (२०।२)

गुञ्जासूरणकूष्माण्डबीजैर् वर्तिस् तथागुणा । (२१।१)

स्नुक्क्षीरार्द्रनिशालेपस् तथा गोमूत्रकल्कितैः ॥ (२१।२)

कृकवाकुशकृत्कृष्णानिशागुञ्जाफलैस् तथा । (२२।१)

स्नुक्क्षीरपिष्टैः षड्ग्रन्थाहलिनीवारणास्थिभिः ॥ (२२।२)

कुलीरशृङ्गीविजयाकुष्ठारुष्करतुत्थकैः । (२३।१)

शिग्रुमूलकजैर् बीजैः पत्त्रैरश्वघ्ननिम्बजैः ॥ (२३।२)

पीलुमूलेन बिल्वेन हिङ्गुना च समन्वितैः । (२४।१)

कुष्ठं शिरीषबीजानि पिप्पल्यः सैन्धवं गुडः ॥ (२४।२)

अर्कक्षीरं सुधाक्षीरं त्रिफला च प्रलेपनम् । (२५।१)

आर्कं पयः सुधाकाण्डं कटुकालाबुपल्लवाः ॥ (२५।२)

करञ्जो बस्तमूत्रं च लेपनं श्रेष्ठम् अर्शसाम् । (२६।१)

आनुवासनिकैर् लेपः पिप्पल्याद्यैश्च पूजितः ॥ (२६।२)

एभिरेवौषधैः कुर्यात् तैलान्यभ्यञ्जनाय च । (२७।१)

धूपनालेपनाभ्यङ्गैः प्रस्रवन्ति गुदाङ्कुराः ॥ (२७।२)

संचितं दुष्टरुधिरं ततः सम्पद्यते सुखी । (२८।१)

अवर्तमानम् उच्छूनकठिनेभ्यो हरेद् असृक् ॥ (२८।२)

अर्शोभ्यो जलजाशस्त्रसूचीकूर्चैः पुनः पुनः । (२९।१)

शीतोष्णस्निग्धरूक्षैर् हि न व्याधिरुपशाम्यति ॥ (२९।२)

रक्ते दुष्टे भिषक् तस्माद् रक्तम् एवावसेचयेत् । (३०।१)

यो जातो गोरसः क्षीराद् वह्निचूर्णावचूर्णितात् ॥ (३०।२)

पिबंस् तम् एव तेनैव भुञ्जानो गुदजान् जयेत् । (३१।१)

कोविदारस्य मूलानां मथितेन रजः पिबन् ॥ (३१।२)

अश्नन् जीर्णे च पथ्यानि मुच्यते हतनामभिः । (३२।१)

गुदश्वयथुशूलार्तो मन्दाग्निर् गौल्मिकान् पिबेत् ॥ (३२।२)

हिङ्ग्वादीन् अनुतक्रं वा खादेद् गुडहरीतकीम् । (३३।१)

तक्रेण वा पिबेत् पथ्यावेल्लाग्निकुटजत्वचः ॥ (३३।२)

कलिङ्गमगधाज्योतिःसूरणान् वांशवर्धितान् । (३४।१)

कोष्णाम्बुना वा त्रिपटुव्योषहिङ्ग्वम्लवेतसम् ॥ (३४।२)

युक्तं बिल्वकपित्थाभ्यां महौषधविडेन वा । (३५।१)

अरुष्करैर् यवान्या वा प्रदद्यात् तक्रतर्पणम् ॥ (३५।२)

दद्याद् वा हपुषाहिङ्गुचित्रकं तक्रसंयुतम् । (३६।१)

मासं तक्रानुपानानि खादेत् पीलुफलानि वा ॥ (३६।२)

पिबेद् अहरहस् तक्रं निरन्नो वा प्रकामतः । (३७।१)

अत्यर्थं मन्दकायाग्नेस् तक्रम् एवावचारयेत् ॥ (३७।२)

सप्ताहं वा दशाहं वा मासार्धं मासम् एव च । (३८।१)

बलकालविकारज्ञो भिषक् तक्रं प्रयोजयेत् ॥ (३८।२)

सायं वा लाजसक्तूनां दद्यात् तक्रावलेहिकाम् । (३९।१)

जीर्णे तक्रे प्रदद्याद् वा तक्रपेयां ससैन्धवाम् ॥ (३९।२)

तक्रानुपानं सस्नेहं तक्रौदनम् अतः परम् । (४०।१)

यूषै रसैर् वा तक्राढ्यैः शालीन् भुञ्जीत मात्रया ॥ (४०।२)

रूक्षम् अर्धोद्धृतस्नेहं यतश्चानुद्धृतं घृतम् । (४१।१)

तक्रं दोषाग्निबलवित् त्रिविधं तत् प्रयोजयेत् ॥ (४१।२)

न विरोहन्ति गुदजाः पुनस् तक्रसमाहताः । (४२।१)

निषिक्तं तद्धि दहति भूमावपि तृणोलुपम् ॥ (४२।२)

स्रोतःसु तक्रशुद्धेषु रसो धातून् उपैति यः । (४३।१)

तेन पुष्टिर् बलं वर्णः परं तुष्टिश्च जायते ॥ (४३।२)

वातश्लेष्मविकाराणां शतं च विनिवर्तते । (४४।१)

मथितं भाजने क्षुद्रबृहतीफललेपिते ॥ (४४।२)

निशां पर्युषितं पेयम् इच्छद्भिर् गुदजक्षयम् । (४५।१)

धान्योपकुञ्चिकाजाजीहपुषापिप्पलीद्वयैः ॥ (४५।२)

कारवीग्रन्थिकशठीयवान्यग्नियवानकैः । (४६।१)

चूर्णितैर् घृतपात्रस्थं नात्यम्लं तक्रम् आसुतम् ॥ (४६।२)

तक्रारिष्टं पिबेज्जातं व्यक्ताम्लकटु कामतः । (४७।१)

दीपनं रोचनं वर्ण्यं कफवातानुलोमनम् ॥ (४७।२)

गुदश्वयथुकण्ड्वर्तिनाशनं बलवर्धनम् । (४८।१)

त्वचं चित्रकमूलस्य पिष्ट्वा कुम्भं प्रलेपयेत् ॥ (४८।२)

तक्रं वा दधि वा तत्र जातम् अर्शोहरं पिबेत् । (४९।१)

भार्ग्यास्फोतामृतापञ्चकोलेष्वप्येष संविधिः ॥ (४९।२)

पिष्टैर् गजकणापाठाकारवीपञ्चकोलकैः । (५०।१)

तुम्बुर्वजाजीधनिकाबिल्वमध्यैश्च कल्पयेत् ॥ (५०।२)

फलाम्लान् यमकस्नेहान् पेयायूषरसादिकान् । (५१।१)

एभिरेवौषधैः साध्यं वारि सर्पिश्च दीपनम् ॥ (५१।२)

क्रमो ऽयं भिन्नशकृतां वक्ष्यते गाढवर्चसाम् । (५२।१)

स्नेहाढ्यैः सक्तुभिर् युक्तां लवणां वारुणीं पिबेत् ॥ (५२।२)

लवणा एव वा तक्रसीधुधान्याम्लवारुणीः । (५३।१)

प्राग्भक्तान् यमके भृष्टान् सक्तुभिश्चावचूर्णितान् ॥ (५३।२)

करञ्जपल्लवान् खादेद् वातवर्चोऽनुलोमनान् । (५४।१)

सगुडं नागरं पाठां गुडक्षारघृतानि वा ॥ (५४।२)

गोमूत्राध्युषिताम् अद्यात् सगुडां वा हरीतकीम् । (५५।१)

पथ्याशतद्वयान् मूत्रद्रोणेनामूत्रसंक्षयात् ॥ (५५।२)

पक्वात् खादेत् समधुनी द्वे द्वे हन्ति कफोद्भवान् । (५६।१)

दुर्नामकुष्ठश्वयथुगुल्ममेहोदरकृमीन् ॥ (५६।२)

ग्रन्थ्यर्बुदापचीस्थौल्यपाण्डुरोगाढ्यमारुतान् । (५७।१)

अजशृङ्गीजटाकल्कम् अजामूत्रेण यः पिबेत् ॥ (५७।२)

गुडवार्ताकभुक् तस्य नश्यन्त्याशु गुदाङ्कुराः । (५८।१)

श्रेष्ठारसेन त्रिवृतां पथ्यां तक्रेण वा सह ॥ (५८।२)

पथ्यां वा पिप्पलीयुक्तां घृतभृष्टां गुडान्विताम् । (५९।१)

अथवा सत्रिवृद्दन्तीं भक्षयेद् अनुलोमनीम् ॥ (५९।२)

हते गुदाश्रये दोषे गुदजा यान्ति संक्षयम् । (६०।१)

दाडिमस्वरसाजाजीयवानीगुडनागरैः ॥ (६०।२)

पाठया वा युतं तक्रं वातवर्चोऽनुलोमनम् । (६१।१)

सीधुं वा गौडम् अथवा सचित्रकमहौषधम् ॥ (६१।२)

पिबेत् सुरां वा हपुषापाठासौवर्चलान्विताम् । (६२।१)

दशादिदशकैर् वृद्धाः पिप्पलीर् द्विपिचुं तिलान् ॥ (६२।२)

पीत्वा क्षीरेण लभते बलं देहहुताशयोः । (६३।१)

दुःस्पर्शकेन बिल्वेन यवान्या नागरेण वा ॥ (६३।२)

एकैकेनापि संयुक्ता पाठा हन्त्यर्शसां रुजम् । (६४।१)

सलिलस्य वहे पक्त्वा प्रस्थार्धम् अभयात्वचाम् ॥ (६४।२)

प्रस्थं धात्र्या दशपलं कपित्थानां ततो ऽर्धतः । (६५।१)

विशालां लोध्रमरिचकृष्णावेल्लैलवालुकम् ॥ (६५।२)

द्विपलांशं पृथक् पादशेषे पूते गुडात् तुले । (६६।१)

दत्त्वा प्रस्थं च धातक्याः स्थापयेद् घृतभाजने ॥ (६६।२)

पक्षात् स शीलितो ऽरिष्टः करोत्यग्निं निहन्ति च । (६७।१)

गुदजग्रहणीपाण्डुकुष्ठोदरगरज्वरान् ॥ (६७।२)

श्वयथुप्लीहहृद्रोगगुल्मयक्ष्मवमिकृमीन् । (६८।१)

जलद्रोणे पचेद् दन्तीदशमूलवराग्निकान् ॥ (६८।२)

पालिकान् पादशेषे तु क्षिपेद् गुडतुलां परम् । (६९।१)

पूर्ववत् सर्वम् अस्य स्याद् आनुलोमितरस् त्वयम् ॥ (६९।२)

पचेद् दुरालभाप्रस्थं द्रोणे ऽपां प्रासृतैः सह । (७०।१)

दन्तीपाठाग्निविजयावासामलकनागरैः ॥ (७०।२)

तस्मिन् सिताशतं दद्यात् पादस्थे ऽन्यच्च पूर्ववत् । (७१।१)

लिम्पेत् कुम्भं तु फलिनीकृष्णाचव्याज्यमाक्षिकैः ॥ (७१।२)

प्राग्भक्तम् आनुलोम्याय फलाम्लं वा पिबेद् घृतम् । (७२।१)

चव्यचित्रकसिद्धं वा यवक्षारगुडान्वितम् ॥ (७२।२)

पिप्पलीमूलसिद्धं वा सगुडक्षारनागरम् । (७३।१)

पिप्पलीपिप्पलीमूलधानकादाडिमैर् घृतम् ॥ (७३।२)

दध्ना च साधितं वातशकृन्मूत्रविबन्धनुत् । (७४।१)

पलाशक्षारतोयेन त्रिगुणेन पचेद् घृतम् ॥ (७४।२)

वत्सकादिप्रतीवापम् अर्शोघ्नं दीपनं परम् । (७५।१)

पञ्चकोलाभयाक्षारयवानीविडसैन्धवैः ॥ (७५।२)

सपाठाधान्यमरिचैः सबिल्वैर् दधिमत् घृतम् । (७६।१)

साधयेत् तज् जयत्याशु गुदवङ्क्षणवेदनाम् ॥ (७६।२)

प्रवाहिकां गुदभ्रंशं मूत्रकृच्छ्रं परिस्रवम् । (७७।१)

पाठाजमोदधनिकाश्वदंष्ट्रापञ्चकोलकैः ॥ (७७।२)

सबिल्वैर् दध्नि चाङ्गेरीस्वरसे च चतुर्गुणे । (७८।१)

हन्त्याज्यं सिद्धम् आनाहं मूत्रकृच्छ्रं प्रवाहिकाम् ॥ (७८।२)

गुदभ्रंशार्तिगुदजग्रहणीगदमारुतान् । (७९।१)

शिखितित्तिरिलावानां रसान् अम्लान् सुसंस्कृतान् ॥ (७९।२)

दक्षाणां वर्तकानां वा दद्याद् विड्वातसंग्रहे । (८०।१)

वास्तुकाग्नित्रिवृद्दन्तीपाठाम्लीकादिपल्लवान् ॥ (८०।२)

अन्यच्च कफवातघ्नं शाकं च लघु भेदि च । (८१।१)

सहिङ्गु यमके भृष्टं सिद्धं दधिसरैः सह ॥ (८१।२)

धनिकापञ्चकोलाभ्यां पिष्टाभ्यां दाडिमाम्बुना । (८२।१)

आर्द्रिकायाः किसलयैः शकलैरार्द्रकस्य च ॥ (८२।२)

युक्तम् अङ्गारधूपेन हृद्येन सुरभीकृतम् । (८३।१)

सजीरकं समरिचं विडसौवर्चलोत्कटम् ॥ (८३।२)

वातोत्तरस्य रूक्षस्य मन्दाग्नेर् बद्धवर्चसः । (८४।१)

कल्पयेद् रक्तशाल्यन्नव्यञ्जनं शाकवद् रसान् ॥ (८४।२)

गोगोधाछगलोष्ट्राणां विशेषात् क्रव्यभोजिनाम् । (८५।१)

मदिरां शार्करं गौडं सीधुं तक्रं तुषोदकम् ॥ (८५।२)

अरिष्टं मस्तु पानीयं पानीयं वाल्पकं शृतम् । (८६।१)

धान्येन धान्यशुण्ठीभ्यां कण्टकारिकयाथवा ॥ (८६।२)

अन्ते भक्तस्य मध्ये वा वातवर्चोऽनुलोमनम् । (८७।१)

विड्वातकफपित्तानाम् आनुलोम्ये हि निर्मले ॥ (८७।२)

गुदे शाम्यन्ति गुदजाः पावकश्चाभिवर्धते । (८८।१)

उदावर्तपरीता ये ये चात्यर्थं विरूक्षिताः ॥ (८८।२)

विलोमवाताः शूलार्तास् तेष्विष्टम् अनुवासनम् । (८९।१)

पिप्पलीं मदनं बिल्वं शताह्वां मधुकं वचाम् ॥ (८९।२)

कुष्ठं शठीं पुष्कराख्यं चित्रकं देवदारु च । (९०।१)

पिष्ट्वा तैलं विपक्तव्यं द्विगुणक्षीरसंयुतम् ॥ (९०।२)

अर्शसां मूढवातानां तच्छ्रेष्ठम् अनुवासनम् । (९१।१)

गुदनिःसरणं शूलं मूत्रकृच्छ्रं प्रवाहिकाम् ॥ (९१।२)

कट्यूरुपृष्ठदौर्बल्यम् आनाहं वङ्क्षणाश्रयम् । (९२।१)

पिच्छास्रावं गुदे शोफं वातवर्चोविनिग्रहम् ॥ (९२।२)

उत्थानं बहुशो यच्च जयेत् तच्चानुवासनात् । (९३।१)

निरूहं वा प्रयुञ्जीत सक्षीरं पाञ्चमूलिकम् ॥ (९३।२)

समूत्रस्नेहलवणं कल्कैर् युक्तं फलादिभिः । (९४।१)

अथ रक्तार्शसां वीक्ष्य मारुतस्य कफस्य वा ॥ (९४।२)

अनुबन्धं ततः स्निग्धं रूक्षं वा योजयेद्धिमम् । (९५।१)

शकृच्छ्यावं खरं रूक्षम् अधो निर्याति नानिलः ॥ (९५।२)

कट्यूरुगुदशूलं च हेतुर् यदि च रूक्षणम् । (९६।१)

तत्रानुबन्धो वातस्य श्लेष्मणो यदि विट् श्लथा ॥ (९६।२)

श्वेता पीता गुरुः स्निग्धा सपिच्छः स्तिमितो गुदः । (९७।१)

हेतुः स्निग्धगुरुर् विद्याद् यथास्वं चास्रलक्षणात् ॥ (९७।२)

दुष्टे ऽस्रे शोधनं कार्यं लङ्घनं च यथाबलम् । (९८।१)

यावच्च दोषैः कालुष्यं स्रुतेस् तावद् उपेक्षणम् ॥ (९८।२)

दोषाणां पाचनार्थं च वह्निसंधुक्षणाय च । (९९।१)

संग्रहाय च रक्तस्य परं तिक्तैरुपाचरेत् ॥ (९९।२)

यत् तु प्रक्षीणदोषस्य रक्तं वातोल्बणस्य वा । (१००।१)

स्नेहैस् तत् साधयेत् युक्तैः पानाभ्यञ्जनवस्तिषु ॥ (१००।२)

यत् तु पित्तोल्बणं रक्तं घर्मकाले प्रवर्तते । (१०१।१)

स्तम्भनीयं तद् एकान्तान् न चेद् वातकफानुगम् ॥ (१०१।२)

सकफे ऽस्रे पिबेत् पाक्यं शुण्ठीकुटजवल्कलम् । (१०२।१)

किराततिक्तकं शुण्ठीं धन्वयासं कुचन्दनम् ॥ (१०२।२)

दार्वीत्वङ्निम्बसेव्यानि त्वचं वा दाडिमोद्भवाम् । (१०३।१)

कुटजत्वक्फलं तार्क्ष्यं माक्षिकं घुणवल्लभाम् ॥ (१०३।२)

पिबेत् तण्डुलतोयेन कल्कितं वा मयूरकम् । (१०४।१)

तुलां दिव्याम्भसि पचेद् आर्द्रायाः कुटजत्वचः ॥ (१०४।२)

नीरसायां त्वचि क्वाथे दद्यात् सूक्ष्मरजीकृतान् । (१०५।१)

समङ्गाफलिनीमोचरसान् मुष्ट्यंशकान् समान् ॥ (१०५।२)

तैश्च शक्रयवान् पूते ततो दर्वीप्रलेपनम् । (१०६।१)

पक्त्वावलेहं लीढ्वा च तं यथाग्निबलं पिबेत् ॥ (१०६।२)

पेयां मण्डं पयश्छागं गव्यं वा छागदुग्धभुक् । (१०७।१)

लेहो ऽयं शमयत्याशु रक्तातीसारपायुजान् ॥ (१०७।२)

बलवद् रक्तपित्तं च स्रवद् ऊर्ध्वम् अधो ऽपि वा । (१०८।१)

कुटजत्वक्तुलां द्रोणे पचेद् अष्टांशशेषितम् ॥ (१०८।२)

कल्कीकृत्य क्षिपेत् तत्र तार्क्ष्यशैलं कटुत्रयम् । (१०९।१)

लोध्रद्वयं मोचरसं बलां दाडिमजां त्वचम् ॥ (१०९।२)

बिल्वकर्कटिकां मुस्तं समङ्गां धातकीफलम् । (११०।१)

पलोन्मितं दशपलं कुटजस्यैव च त्वचः ॥ (११०।२)

त्रिंशत् पलानि गुडतो घृतात् पूते च विंशतिः । (१११।१)

तत् पक्वं लेहतां यातं धान्ये पक्षस्थितं लिहन् ॥ (१११।२)

सर्वार्शोग्रहणीदोषश्वासकासान् नियच्छति । (११२।१)

लोध्रं तिलान् मोचरसं समङ्गां चन्दनोत्पलम् ॥ (११२।२)

पाययित्वाजदुग्धेन शालींस् तेनैव भोजयेत् । (११३।१)

यष्ट्याह्वपद्मकानन्तापयस्याक्षीरमोरटम् ॥ (११३।२)

ससितामधु पातव्यं शीततोयेन तेन वा । (११४।१)

लोध्रकट्वङ्गकुटजसमङ्गाशाल्मलीत्वचम् ॥ (११४।२)

हिमकेसरयष्ट्याह्वसेव्यं वा तण्डुलाम्बुना । (११५।१)

यवानीन्द्रयवाः पाठा बिल्वं शुण्ठी रसाञ्जनम् ॥ (११५।२)

चूर्णश्चले हितः शूले प्रवृत्ते चातिशोणिते । (११६।१)

दुग्धिकाकण्टकारीभ्यां सिद्धं सर्पिः प्रशस्यते ॥ (११६।२)

अथवा धातकीलोध्रकुटजत्वक्फलोत्पलैः । (११७।१)

सकेसरैर् यवक्षारदाडिमस्वरसेन वा ॥ (११७।२)

शर्कराम्भोजकिञ्जल्कसहितं सह वा तिलैः । (११८।१)

अभ्यस्तं रक्तगुदजान् नवनीतं नियच्छति ॥ (११८।२)

छागानि नवनीताज्यक्षीरमांसानि जाङ्गलः । (११९।१)

अनम्लो वा कदम्लो वा सवास्तुकरसो रसः ॥ (११९।२)

रक्तशालिः सरो दध्नः षष्टिकस् तरुणी सुरा । (१२०।१)

तरुणश्च सुरामण्डः शोणितस्यौषधं परम् ॥ (१२०।२)

पेयायूषरसाद्येषु पलाण्डुः केवलो ऽपि वा । (१२१।१)

स जयत्युल्बणं रक्तं मारुतं च प्रयोजितः ॥ (१२१।२)

वातोल्बणानि प्रायेण भवन्त्यस्रे ऽतिनिःसृते । (१२२।१)

अर्शांसि तस्माद् अधिकं तज्जये यत्नम् आचरेत् ॥ (१२२।२)

दृष्ट्वास्रपित्तं प्रबलम् अबलौ च कफानिलौ । (१२३।१)

शीतोपचारः कर्तव्यः सर्वथा तत्प्रशान्तये ॥ (१२३।२)

न चेद् एवं शमस् तस्य स्निग्धोष्णैस् तर्पयेत् ततः । (१२४।१)

रसैः कोष्णैश्च सर्पिर्भिरवपीडकयोजितैः ॥ (१२४।२)

सेचयेत् तं कवोष्णैश्च कामं तैलपयोघृतैः । (१२५।१)

यवासकुशकाशानां मूलं पुष्पं च शाल्मलेः ॥ (१२५।२)

न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गाश्च द्विपलोन्मिताः । (१२६।१)

त्रिप्रस्थे सलिलस्यैतत् क्षीरप्रस्थे च साधयेत् ॥ (१२६।२)

क्षीरशेषे कषाये च तस्मिन् पूते विमिश्रयेत् । (१२७।१)

कल्कीकृतं मोचरसं समङ्गां चन्दनोत्पलम् ॥ (१२७।२)

प्रियङ्गुं कौटजं बीजं कमलस्य च केसरम् । (१२८।१)

पिच्छावस्तिरयं सिद्धः सघृतक्षौद्रशर्करः ॥ (१२८।२)

प्रवाहिकागुदभ्रंशरक्तस्रावज्वरापहः । (१२९।१)

यष्ट्याह्वपुण्डरीकेण तथा मोचरसादिभिः ॥ (१२९।२)

क्षीरद्विगुणितः पक्वो देयः स्नेहो ऽनुवासनम् । (१३०।१)

मधुकोत्पललोध्राम्बु समङ्गा बिल्वचन्दनम् ॥ (१३०।२)

चविकातिविषा मुस्तं पाठा क्षारो यवाग्रजः । (१३१।१)

दार्वीत्वङ् नागरं मांसी चित्रको देवदारु च ॥ (१३१।२)

चाङ्गेरीस्वरसे सर्पिः साधितं तैस् त्रिदोषजित् । (१३२।१)

अर्शोऽतीसारग्रहणीपाण्डुरोगज्वरारुचौ ॥ (१३२।२)

मूत्रकृच्छ्रे गुदभ्रंशे वस्त्यानाहे प्रवाहणे । (१३३।१)

पिच्छास्रावे ऽर्शसां शूले देयं तत् परमौषधम् ॥ (१३३।२)

व्यत्यासान् मधुराम्लानि शीतोष्णानि च योजयेत् । (१३४।१)

नित्यम् अग्निबलापेक्षी जयत्यर्शःकृतान् गदान् ॥ (१३४।२)

उदावर्तार्तम् अभ्यज्य तैलैः शीतज्वरापहैः । (१३५।१)

सुस्निग्धैः स्वेदयेत् पिण्डैर् वर्तिम् अस्मै गुदे ततः ॥ (१३५।२)

अभ्यक्तां तत्कराङ्गुष्ठसंनिभाम् अनुलोमनीम् । (१३६।१)

दद्याच्छ्यामात्रिवृद्दन्तीपिप्पलीनीलिनीफलैः ॥ (१३६।२)

विचूर्णितैर् द्विलवणैर् गुडगोमूत्रसंयुतैः । (१३७।१)

तद्वन् मागधिकाराठगृहधूमैः ससर्षपैः ॥ (१३७।२)

एतेषाम् एव वा चूर्णं गुदे नाड्या विनिर्धमेत् । (१३८।१)

तद्विघाते सुतीक्ष्णं तु वस्तिं स्निग्धं प्रपीडयेत् ॥ (१३८।२)

ऋजूकुर्याद् गुदसिराविण्मूत्रमरुतो ऽस्य सः । (१३९।१)

भूयो ऽनुबन्धे वातघ्नैर् विरेच्यः स्नेहरेचनैः ॥ (१३९।२)

अनुवास्यश्च रौक्ष्याद्धि सङ्गो मारुतवर्चसोः । (१४०।१)

त्रिपटुत्रिकटुश्रेष्ठादन्त्यरुष्करचित्रकम् ॥ (१४०।२)

जर्जरं स्नेहमूत्राक्तम् अन्तर्धूमं विपाचयेत् । (१४१।१)

शरावसंधौ मृल्लिप्ते क्षारः कल्याणकाह्वयः ॥ (१४१।२)

स पीतः सर्पिषा युक्तो भक्ते वा स्निग्धभोजिना । (१४२।१)

उदावर्तविबन्धार्शोगुल्मपाण्डूदरकृमीन् ॥ (१४२।२)

मूत्रसङ्गाश्मरीशोफहृद्रोगग्रहणीगदान् । (१४३।१)

मेहप्लीहरुजानाहश्वासकासांश्च नाशयेत् ॥ (१४३।२)

सर्वं च कुर्याद् यत् प्रोक्तम् अर्शसां गाढवर्चसाम् । (१४४।१)

द्रोणे ऽपां पूतिवल्कद्वितुलम् अथ पचेत् पादशेषे च तस्मिन् । (१४४।२)

देयाशीतिर् गुडस्य प्रतनुकरजसो व्योषतो ऽष्टौ पलानि । (१४४।३)

एतन् मासेन जातं जनयति परमाम् ऊष्मणः पक्तिशक्तिं । (१४४।४)

शुक्तं कृत्वानुलोम्यं प्रजयति गुदजप्लीहगुल्मोदराणि ॥ (१४४।५)

पचेत् तुलां पूतिकरञ्जवल्काद् द्वे मूलतश्चित्रककण्टकार्योः । (१४५।१)

द्रोणत्रये ऽपि चरणावशेषे पूते शतं तत्र गुडस्य दद्यात् ॥ (१४५।२)

पलिकं च सुचूर्णितं त्रिजातत्रिकटुग्रन्थिकदाडिमाश्मभेदम् । (१४६।१)

पुरपुष्करमूलधान्यचव्यं हपुषाम् आर्द्रकम् अम्लवेतसं च ॥ (१४६।२)

शीतीभूतं क्षौद्रविंशत्युपेतम् आर्द्रद्राक्षाबीजपूरार्द्रकैश्च । (१४७।१)

युक्तं कामं गण्डिकाभिस् तथेक्षोः सर्पिःपात्रे मासमात्रेण जातम् ॥ (१४७।२)

चुक्रं क्रकचम् इवेदं दुर्नाम्नां वह्निदीपनं परमम् । (१४८।१)

पाण्डुगरोदरगुल्मप्लीहानाहाश्मकृच्छ्रघ्नम् ॥ (१४८।२)

रेज़ेप्त्द्रोणं पीलुरसस्य वस्त्रगलितं न्यस्तं हविर्भाजने । (१४९।१)

युञ्जीत द्विपलैर् मदामधुफलाखर्जूरधात्रीफलैः । (१४९।२)

स्पृक्काकोललवङ्गवेल्लचपलामूलाग्निकैः पालिकैः ॥ (१४९।४)

गुडपलशतयोजितं निवाते निहितम् इदं प्रपिबंश्च पक्षमात्रात् । (१५०।१)

निशमयति गुदाङ्कुरान् सगुल्मान् अनलबलं प्रबलं करोति चाशु ॥ (१५०।२)

एकैकशो दशपले दशमूलकुम्भपाठाद्वयार्कघुणवल्लभकट्फलानाम् । (१५१।१)

दग्धे स्रुते ऽनु कलशेन जलेन पक्वे पादस्थिते गुडतुलां पलपञ्चकं च ॥ (१५१।२)

दद्यात् प्रत्येकं व्योषचव्याभयानां वह्नेर् मुष्टी द्वे यवक्षारतश्च । (१५२।१)

दर्वीम् आलिम्पन् हन्ति लीढो गुडो ऽयं गुल्मप्लीहार्शःकुष्ठमेहाग्निसादान् ॥ (१५२।२)

तोयद्रोणे चित्रकमूलतुलार्धं साध्यं यावत् पाददलस्थम् अथेदम् । (१५३।१)

अष्टौ दत्त्वा जीर्णगुडस्य पलानि क्वाथ्यं भूयः सान्द्रतया समम् एतत् ॥ (१५३।२)

त्रिकटुकमिशिपथ्याकुष्ठमुस्तावराङ्गकृमिरिपुदहनैलाचूर्णकीर्णो ऽवलेहः । (१५४।१)

जयति गुदजकुष्ठप्लीहगुल्मोदराणि प्रबलयति हुताशं शश्वद् अभ्यस्यमानः ॥ (१५४।२)

रेज़ेप्त्गुडव्योषवरावेल्लतिलारुष्करचित्रकैः । (१५५।१)

अर्शांसि हन्ति गुटिका त्वग्विकारं च शीलिता ॥ (१५५।२)

मृल्लिप्तं सौरणं कन्दं पक्त्वाग्नौ पुटपाकवत् । (१५६।१)

अद्यात् सतैललवणं दुर्नामविनिवृत्तये ॥ (१५६।२)

मरिचपिप्पलिनागरचित्रकान् क्रमविवर्धितभागसमाहृतान् । (१५७।१)

शिखिचतुर्गुणसूरणयोजितान् कुरु गुडेन गुडान् गुदजच्छिदः ॥ (१५७।२)

चूर्णीकृताः षोडश सूरणस्य भागास् ततो ऽर्धेन च चित्रकस्य । (१५८।१)

महौषधाद् द्वौ मरिचस्य चैको गुडेन दुर्नामजयाय पिण्डी ॥ (१५८।२)

पथ्यानागरकृष्णाकरञ्जवेल्लाग्निभिः सितातुल्यैः । (१५९।१)

वडबामुख इव जरयति बहुगुर्वपि भोजनं चूर्णः ॥ (१५९।२)

कलिङ्गलाङ्गलीकृष्णावह्न्यपामार्गतण्डुलैः । (१६०।१)

भूनिम्बसैन्धवगुडैर् गुडा गुदजनाशनाः ॥ (१६०।२)

लवणोत्तमवह्निकलिङ्गयवांश्चिरिबिल्वमहापिचुमन्दयुतान् । (१६१।१)

पिब सप्तदिनं मथितालुडितान् यदि मर्दितुम् इच्छसि पायुरुहान् ॥ (१६१।२)

शुष्केषु भल्लातकम् अग्र्यम् उक्तं भैषज्यम् आर्द्रेषु तु वत्सकत्वक् । (१६२।१)

सर्वेषु सर्वर्तुषु कालशेयम् अर्शःसु बल्यं च मलापहं च ॥ (१६२।२)

भित्त्वा विबन्धान् अनुलोमनाय यन् मारुतस्याग्निबलाय यच्च । (१६३।१)

तद् अन्नपानौषधम् अर्शसेन सेव्यं विवर्ज्यं विपरीतम् अस्मात् ॥ (१६३।२)

अर्शोऽतिसारग्रहणीविकाराः प्रायेण चान्योन्यनिदानभूताः । (१६४।१)

सन्ने ऽनले सन्ति न सन्ति दीप्ते रक्षेद् अतस् तेषु विशेषतो ऽग्निम् ॥ (१६४।२)