अथातः सर्पविषप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

दर्वीकरा मण्डलिनो राजीमन्तश्च पन्नगाः । (१।३)

त्रिधा समासतो भौमा भिद्यन्ते ते त्वनेकधा ॥ (१।४)

व्यासतो योनिभेदेन नोच्यन्ते ऽनुपयोगिनः । (२।१)

विशेषाद् रूक्षकटुकम् अम्लोष्णं स्वादुशीतलम् ॥ (२।२)

विषं दर्वीकरादीनां क्रमाद् वातादिकोपनम् । (३।१)

तारुण्यमध्यवृद्धत्वे वृष्टिशीतातपेषु च ॥ (३।२)

विषोल्बणा भवन्त्येते व्यन्तरा ऋतुसंधिषु । (४।१)

रथाङ्गलाङ्गलच्छत्त्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः ॥ (४।२)

फणिनः शीघ्रगतयः सर्पा दर्वीकराः स्मृताः । (५।१)

ज्ञेया मण्डलिनो ऽभोगा मण्डलैर् विविधैश्चिताः ॥ (५।२)

प्रांशवो मन्दगमना राजीमन्तस्तु राजिभिः । (६।१)

स्निग्धा विचित्रवर्णाभिस्तिर्यग् ऊर्ध्वं च चित्रिताः ॥ (६।२)

गोधासुतस्तु गौधेरो विषे दर्वीकरैः समः । (७।१)

चतुष्पाद् व्यन्तरान् विद्याद् एतेषाम् एव संकरात् ॥ (७।२)

व्यामिश्रलक्षणास्ते हि संनिपातप्रकोपणाः । (८।१)

आहारार्थं भयात् पादस्पर्शाद् अतिविषात् क्रुधः ॥ (८।२)

पापवृत्तितया वैराद् देवर्षियमचोदनात् । (९।१)

दशन्ति सर्पास्तेषूक्तं विषाधिक्यं यथोत्तरम् ॥ (९।२)

आदिष्टात् कारणं ज्ञात्वा प्रतिकुर्याद् यथायथम् । (१०।१)

व्यन्तरः पापशीलत्वान् मार्गम् आश्रित्य तिष्ठति ॥ (१०।२)

यत्र लालापरिक्लेदमात्रं गात्रे प्रदृश्यते । (११।१)

न तु दंष्ट्राकृतं दंशं तत् तुण्डाहतम् आदिशेत् ॥ (११।२)

एकं दंष्ट्रापदं द्वे वा व्यालीढाख्यम् अशोणितम् । (१२।१)

दंष्ट्रापदे सरक्ते द्वे व्यालुप्तं त्रीणि तानि तु ॥ (१२।२)

मांसच्छेदाद् अविच्छिन्नरक्तवाहीनि दष्टकम् । (१३।१)

दंष्ट्रापदानि चत्वारि तद्वद् दष्टनिपीडितम् ॥ (१३।२)

निर्विषं द्वयम् अत्राद्यम् असाध्यं पश्चिमं वदेत् । (१४।१)

विषं नाहेयम् अप्राप्य रक्तं दूषयते वपुः ॥ (१४।२)

रक्तम् अण्वपि तु प्राप्तं वर्धते तैलम् अम्बुवत् । (१५।१)

भीरोस्तु सर्पसंस्पर्शाद् भयेन कुपितो ऽनिलः ॥ (१५।२)

कदाचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत् । (१६।१)

दुर्गान्धकारे विद्धस्य केनचिद् दष्टशङ्कया ॥ (१६।२)

विषोद्वेगो ज्वरश्छर्दिर् मूर्छा दाहो ऽपि वा भवेत् । (१७।१)

ग्लानिर् मोहो ऽतिसारो वा तच्छङ्काविषम् उच्यते ॥ (१७।२)

तुद्यते सविषो दंशः कण्डूशोफरुजान्वितः । (१८।१)

दह्यते ग्रथितः किंचिद् विपरीतस्तु निर्विषः ॥ (१८।२)

पूर्वे दर्वीकृतां वेगे दुष्टं श्यावीभवत्यसृक् । (१९।१)

श्यावता तेन वक्त्रादौ सर्पन्तीव च कीटकाः ॥ (१९।२)

द्वितीये ग्रन्थयो वेगे तृतीये मूर्ध्नि गौरवम् । (२०।१)

दृग्रोधो दंशविक्लेदश्चतुर्थे ष्ठीवनं वमिः ॥ (२०।२)

संधिविश्लेषणं तन्द्रा पञ्चमे पर्वभेदनम् । (२१।१)

दाहो हिध्मा च षष्ठे तु हृत्पीडा गात्रगौरवम् ॥ (२१।२)

मूर्छाविपाको ऽतीसारः प्राप्य शुक्रं तु सप्तमे । (२२।१)

स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सर्वचेष्टानिवर्तनम् ॥ (२२।२)

अथ मण्डलिदष्टस्य दुष्टं पीतीभवत्यसृक् । (२३।१)

तेन पीताङ्गता दाहो द्वितीये श्वयथूद्भवः ॥ (२३।२)

तृतीये दंशविक्लेदः स्वेदस्तृष्णा च जायते । (२४।१)

चतुर्थे ज्वर्यते दाहः पञ्चमे सर्वगात्रगः ॥ (२४।२)

दष्टस्य राजिलैर् दुष्टं पाण्डुतां याति शोणितम् । (२५।१)

पाण्डुता तेन गात्राणां द्वितीये गुरुताति च ॥ (२५।२)

तृतीये दंशविक्लेदो नासिकाक्षिमुखस्रवाः । (२६।१)

चतुर्थे गरिमा मूर्ध्नो मन्यास्तम्भश्च पञ्चमे ॥ (२६।२)

गात्रभङ्गो ज्वरः शीतः शेषयोः पूर्ववद् वदेत् । (२७।१)

कुर्यात् पञ्चसु वेगेषु चिकित्सां न ततः परम् ॥ (२७।२)

जलाप्लुता रतिक्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः । (२८।१)

शीतवातातपव्याधिक्षुत्तृष्णाश्रमपीडिताः ॥ (२८।२)

तूर्णं देशान्तरायाता विमुक्तविषकञ्चुकाः । (२९।१)

कुशौषधिकण्टकवद् ये चरन्ति च काननम् ॥ (२९।२)

देशं च दिव्याध्युषितं सर्पास्ते ऽल्पविषा मताः । (३०।१)

श्मशानचितिचैत्यादौ पञ्चमीपक्षसंधिषु ॥ (३०।२)

अष्टमीनवमीसंध्यामध्यरात्रिदिनेषु च । (३१।१)

याम्याग्नेयमघाश्लेषाविशाखापूर्वनैरृते ॥ (३१।२)

नैरृताख्ये मुहूर्ते च दष्टं मर्मसु च त्यजेत् । (३२।१)

दष्टमात्रः सितास्याक्षः शीर्यमाणशिरोरुहः ॥ (३२।२)

स्तब्धजिह्वो मुहुर् मूर्छन् शीतोच्छ्वासो न जीवति । (३३।१)

हिध्मा श्वासो वमिः कासो दष्टमात्रस्य देहिनः ॥ (३३।२)

जायन्ते युगपद् यस्य स हृच्छूली न जीवति । (३४।१)

फेनं वमति निःसंज्ञः श्यावपादकराननः ॥ (३४।२)

नासावसादो भङ्गो ऽङ्गे विड्भेदः श्लथसंधिता । (३५।१)

विषपीतस्य दष्टस्य दिग्धेनाभिहतस्य च ॥ (३५।२)

भवन्त्येतानि रूपाणि सम्प्राप्ते जीवितक्षये । (३६।१)

न नस्यैश्चेतना तीक्ष्णैर् न क्षतात् क्षतजागमः ॥ (३६।२)

दण्डाहतस्य नो राजी प्रयातस्य यमान्तिकम् । (३७।१)

अतो ऽन्यथा तु त्वरया प्रदीप्तागारवद् भिषक् ॥ (३७।२)

रक्षन् कण्ठगतान् प्राणान् विषम् आशु शमं नयेत् । (३८।१)

मात्राशतं विषं स्थित्वा दंशे दष्टस्य देहिनः ॥ (३८।२)

देहं प्रक्रमते धातून् रुधिरादीन् प्रदूषयन् । (३९।१)

एतस्मिन्न् अन्तरे कर्म दंशस्योत्कर्तनादिकम् ॥ (३९।२)

कुर्याच्छीघ्रं यथा देहे विषवल्ली न रोहति । (४०।१)

दष्टमात्रो दशेद् आशु तम् एव पवनाशिनम् ॥ (४०।२)

लोष्टं महीं वा दशनैश्छित्त्वा चानु ससंभ्रमम् । (४१।१)

निष्ठीवेन समालिम्पेद् दंशं कर्णमलेन वा ॥ (४१।२)

दंशस्योपरि बध्नीयाद् अरिष्टां चतुरङ्गुले । (४२।१)

क्षौमादिभिर् वेणिकया सिद्धैर् मन्त्रैश्च मन्त्रवित् ॥ (४२।२)

अम्बुवत् सेतुबन्धेन बन्धेन स्तभ्यते विषम् । (४३।१)

न वहन्ति सिराश्चास्य विषं बन्धाभिपीडिताः ॥ (४३।२)

निष्पीड्यानूद्धरेद् दंशं मर्मसंध्यगतं तथा । (४४।१)

न जायते विषाद् वेगो बीजनाशाद् इवाङ्कुरः ॥ (४४।२)

दंशं मण्डलिनां मुक्त्वा पित्तलत्वाद् अथापरम् । (४५।१)

प्रतप्तैर् हेमलोहाद्यैर् दहेद् आशूल्मुकेन वा ॥ (४५।२)

करोति भस्मसात् सद्यो वह्निः किं नाम तु क्षतम् । (४६।१)

आचूषेत् पूर्णवक्त्रो वा मृद्भस्मागदगोमयैः ॥ (४६।२)

प्रच्छायान्तररिष्टायां मांसलं तु विशेषतः । (४७।१)

अङ्गं सहैव दंशेन लेपयेद् अगदैर् मुहुः ॥ (४७।२)

चन्दनोशीरयुक्तेन सलिलेन च सेचयेत् । (४८।१)

विषे प्रविसृते विध्येत् सिरां सा परमा क्रिया ॥ (४८।२)

रक्ते निर्ह्रियमाणे हि कृत्स्नं निर्ह्रियते विषम् । (४९।१)

दुर्गन्धं सविषं रक्तम् अग्नौ चटचटायते ॥ (४९।२)

यथादोषं विशुद्धं च पूर्ववल्लक्षयेद् असृक् । (५०।१)

सिरास्वदृश्यमानासु योज्याः शृङ्गजलौकसः ॥ (५०।२)

शोणितं स्रुतशेषं च प्रविलीनं विषोष्मणा । (५१।१)

लेपसेकैः सुबहुशः स्तम्भयेद् भृशशीतलैः ॥ (५१।२)

अस्कन्ने विषवेगाद्धि मूर्छायमदहृद्द्रवाः । (५२।१)

भवन्ति तान् जयेच्छीतैर् वीजेच्चारोमहर्षतः ॥ (५२।२)

स्कन्ने तु रुधिरे सद्यो विषवेगः प्रशाम्यति । (५३।१)

विषं कर्षति तीक्ष्णत्वाद्धृदयं तस्य गुप्तये ॥ (५३।२)

पिबेद् घृतं घृतक्षौद्रम् अगदं वा घृताप्लुतम् । (५४।१)

हृदयावरणे चास्य श्लेष्मा हृद्युपचीयते ॥ (५४।२)

प्रवृत्तगौरवोत्क्लेशहृल्लासं वामयेत् ततः । (५५।१)

द्रवैः काञ्जिककौलत्थतैलमद्यादिवर्जितैः ॥ (५५।२)

वमनैर् विषहृद्भिश्च नैवं व्याप्नोति तद् वपुः । (५६।१)

भुजङ्गदोषप्रकृतिस्थानवेगविशेषतः ॥ (५६।२)

सुसूक्ष्मं सम्यग् आलोच्य विशिष्टां चाचरेत् क्रियाम् । (५७।१)

सिन्धुवारितमूलानि श्वेता च गिरिकर्णिका ॥ (५७।२)

पानं दर्वीकरैर् दष्टे नस्यं मधु सपाकलम् । (५८।१)

कृष्णसर्पेण दष्टस्य लिम्पेद् दंशं हृते ऽसृजि ॥ (५८।२)

चारटीनाकुलीभ्यां वा तीक्ष्णमूलविषेण वा । (५९।१)

पानं च क्षौद्रमञ्जिष्ठागृहधूमयुतं घृतम् ॥ (५९।२)

तण्डुलीयककाश्मर्यकिणिहीगिरिकर्णिकाः । (६०।१)

मातुलुङ्गी सिता शेलुः पाननस्याञ्जनैर् हितः ॥ (६०।२)

अगदः फणिनां घोरे विषे राजीमताम् अपि । (६१।१)

समाः सुगन्धामृद्वीकाश्वेताख्यागजदन्तिकाः ॥ (६१।२)

अर्धांशं सौरसं पत्त्रं कपित्थं बिल्वदाडिमम् । (६२।१)

सक्षौद्रो मण्डलिविषे विशेषाद् अगदो हितः ॥ (६२।२)

पञ्चवल्कवरायष्टीनागपुष्पैलवालुकम् । (६३।१)

जीवकर्षभकौ शीतं सिता पद्मकम् उत्पलम् ॥ (६३।२)

सक्षौद्रो हिमवान् नाम हन्ति मण्डलिनां विषम् । (६४।१)

लेपाच्छ्वयथुवीसर्पविस्फोटज्वरदाहहा ॥ (६४।२)

काश्मर्यं वटशुङ्गानि जीवकर्षभकौ सिता । (६५।१)

मञ्जिष्ठा मधुकं चेति दष्टो मण्डलिना पिबेत् ॥ (६५।२)

वंशत्वग्बीजकटुकापाटलीबीजनागरम् । (६६।१)

शिरीषबीजातिविषे मूलं गावेधुकं वचा ॥ (६६।२)

पिष्टो गोवारिणाष्टाङ्गो हन्ति गोनसजं विषम् । (६७।१)

कटुकातिविषाकुष्ठगृहधूमहरेणुकाः ॥ (६७।२)

सक्षौद्रव्योषतगरा घ्नन्ति राजीमतां विषम् । (६८।१)

निखनेत् काण्डचित्राया दंशं यामद्वयं भुवि ॥ (६८।२)

उद्धृत्य प्रच्छितं सर्पिर्धान्यमृद्भ्यां प्रलेपयेत् । (६९।१)

पिबेत् पुराणं च घृतं वराचूर्णावचूर्णितम् ॥ (६९।२)

जीर्णे विरिक्तो भुञ्जीत यवान्नं सूपसंस्कृतम् । (७०।१)

करवीरार्ककुसुममूललाङ्गलिकाकणाः ॥ (७०।२)

कल्कयेद् आरनालेन पाठामरिचसंयुताः । (७१।१)

एष व्यन्तरदष्टानाम् अगदः सार्वकार्मिकः ॥ (७१।२)

शिरीषपुष्पस्वरसे सप्ताह्वं मरिचं सितम् । (७२।१)

भावितं सर्पदष्टानां पाननस्याञ्जने हितम् ॥ (७२।२)

द्विपलं नतकुष्ठाभ्यां घृतक्षौद्रं चतुःपलम् । (७३।१)

अपि तक्षकदष्टानां पानम् एतत् सुखप्रदम् ॥ (७३।२)

अथ दर्वीकृतां वेगे पूर्वे विस्राव्य शोणितम् । (७४।१)

अगदं मधुसर्पिर्भ्यां संयुक्तं त्वरितं पिबेत् ॥ (७४।२)

द्वितीये वमनं कृत्वा तद्वद् एवागदं पिबेत् । (७५।१)

विषापहे प्रयुञ्जीत तृतीये ऽञ्जननावने ॥ (७५।२)

पिबेच्चतुर्थे पूर्वोक्तां यवागूं वमने कृते । (७६।१)

षष्ठपञ्चमयोः शीतैर् दिग्धं सिक्तम् अभीक्ष्णशः ॥ (७६।२)

पाययेद् वमनं तीक्ष्णं यवागूं च विषापहैः । (७७।१)

अगदं सप्तमे तीक्ष्णं युञ्ज्याद् अञ्जननस्ययोः ॥ (७७।२)

कृत्वावगाढं शस्त्रेण मूर्ध्नि काकपदं ततः । (७८।१)

मांसं सरुधिरं तस्य चर्म वा तत्र निक्षिपेत् ॥ (७८।२)

तृतीये वमितः पेयां वेगे मण्डलिनां पिबेत् । (७९।१)

अतीक्ष्णम् अगदं षष्ठे गणं वा पद्मकादिकम् ॥ (७९।२)

आद्ये ऽवगाढं प्रच्छाय वेगे दष्टस्य राजिलैः । (८०।१)

अलाबुना हरेद् रक्तं पूर्ववच्चागदं पिबेत् ॥ (८०।२)

षष्ठे ऽञ्जनं तीक्ष्णतमम् अवपीडं च योजयेत् । (८१।१)

अनुक्तेषु च वेगेषु क्रियां दर्वीकरोदिताम् ॥ (८१।२)

गर्भिणीबालवृद्धेषु मृदुं विध्येत् सिरां न च । (८२।१)

त्वङ् मनोह्वा निशे वक्रं रसः शार्दूलजो नखः ॥ (८२।२)

तमालः केसरं शीतं पीतं तण्डुलवारिणा । (८३।१)

हन्ति सर्वविषाण्येतद् वज्रं वज्रम् इवासुरान् ॥ (८३।२)

बिल्वस्य मूलं सुरसस्य पुष्पं फलं करञ्जस्य नतं सुराह्वम् । (८४।१)

फलत्रिकं व्योषनिशाद्वयं च बस्तस्य मूत्रेण सुसूक्ष्मपिष्टम् ॥ (८४।२)

भुजङ्गलूतोन्दुरवृश्चिकाद्यैर् विषूचिकाजीर्णगरज्वरैश्च । (८५।१)

आर्तान् नरान् भूतविधर्षितांश्च स्वस्थीकरोत्यञ्जनपाननस्यैः ॥ (८५।२)

प्रलेपाद्यैश्च निःशेषं दंशाद् अप्युद्धरेद् विषम् । (८६।१)

भूयो वेगाय जायेत शेषं दूषीविषाय वा ॥ (८६।२)

विषापाये ऽनिलं क्रुद्धं स्नेहादिभिरुपाचरेत् । (८७।१)

तैलमद्यकुलत्थाम्लवर्ज्यैः पवननाशनैः ॥ (८७।२)

पित्तं पित्तज्वरहरैः कषायस्नेहवस्तिभिः । (८८।१)

समाक्षिकेण वर्गेण कफम् आरग्वधादिना ॥ (८८।२)

सिता वैगन्धिको द्राक्षा पयस्या मधुकं मधु । (८९।१)

पानं समन्त्रपूताम्बु प्रोक्षणं सान्त्वहर्षणम् ॥ (८९।२)

सर्पाङ्गाभिहते युञ्ज्यात् तथा शङ्काविषार्दिते । (९०।१)

कर्केतनं मरकतं वज्रं वारणमौक्तिकम् ॥ (९०।२)

वैडूर्यं गर्दभमणिं पिचुकं विषमूषिकाम् । (९१।१)

हिमवद्गिरिसम्भूतां सोमराजीं पुनर्नवाम् ॥ (९१।२)

तथा द्रोणां महाद्रोणां मानसीं सर्पजं मणिम् । (९२।१)

विषाणि विषशान्त्यर्थं वीर्यवन्ति च धारयेत् ॥ (९२।२)

छत्त्री झर्झरपाणिश्च चरेद् रात्रौ विशेषतः । (९३।१)

तच्छायाशब्दवित्रस्ताः प्रणश्यन्ति भुजङ्गमाः ॥ (९३।२)