अथातो बस्तिविकल्पं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्विपञ्चमूलं च पलोन्मितानि । (१।३)

अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसाच्छागात् पचेद् अप्सु चतुर्थशेषम् ॥ (१।४)

पूतो यवानीफलबिल्वकुष्ठवचाशताह्वाघनपिप्पलीनाम् । (२।१)

कल्कैर् गुडक्षौद्रघृतैः सतैलैर् युक्तः सुखोष्णो लवणान्वितश्च ॥ (२।२)

वस्तिः परं सर्वगदप्रमाथी स्वस्थे हितो जीवनबृंहणश्च । (३।१)

वस्तौ च यस्मिन् पठितो न कल्कः सर्वत्र दद्याद् अमुम् एव तत्र ॥ (३।२)

द्विपञ्चमूलस्य रसो ऽम्लयुक्तः सछागमांसस्य सपूर्वपेष्यः । (४।१)

त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः ॥ (४।२)

बलापटोलीलघुपञ्चमूलत्रायन्तिकैरण्डयवात् सुसिद्धात् । (५।१)

प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमः स यावत् ॥ (५।२)

प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च । (६।१)

स्याद् दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चोपदधाति सद्यः ॥ (६।२)

एरण्डमूलात् त्रिपलं पलाशात् तथा पलांशं लघुपञ्चमूलम् । (७।१)

रास्नाबलाछिन्नरुहाश्वगन्धापुनर्नवारग्वधदेवदारु ॥ (७।२)

फलानि चाष्टौ सलिलाढकाभ्यां विपाचयेद् अष्टमशेषिते ऽस्मिन् । (८।१)

वचाशताह्वाहपुषाप्रियङ्गुयष्टीकणावत्सकबीजमुस्तम् ॥ (८।२)

दद्यात् सुपिष्टं सहतार्क्ष्यशैलम् अक्षप्रमाणं लवणांशयुक्तम् । (९।१)

समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो वस्तिर् जयेल् लेखनदीपनो ऽसौ ॥ (९।२)

जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठकोष्ठहृद्गुह्यशूलं गुरुतां विबन्धम् । (१०।१)

गुल्माश्मवर्ध्मग्रहणीगुदोत्थांस्तांस्तांश्च रोगान् कफवातजातान् ॥ (१०।२)

यष्ट्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयो ऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च । (११।१)

सशर्कराक्षौद्रघृतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम् ॥ (११।२)

रास्नां वृषं लोहितिकाम् अनन्तां बलां कनीयस्तृणपञ्चमूल्यौ । (१२।१)

गोपाङ्गनाचन्दनपद्मकर्द्धियष्ट्याह्वलोध्राणि पलार्धकानि ॥ (१२।२)

निष्क्वाथ्य तोयेन रसेन तेन शृतं पयो ऽर्धाढकम् अम्बुहीनम् । (१३।१)

जीवन्तिमेदर्द्धिवरीविदारीवीराद्विकाकोलिकसेरुकाभिः ॥ (१३।२)

सितोपलाजीवकपद्मरेणुप्रपौण्डरीकोत्पलपुण्डरीकैः । (१४।१)

लोध्रात्मगुप्तामधुयष्टिकाभिर् नागाह्वमुञ्जातकचन्दनैश्च ॥ (१४।२)

पिष्टैर् घृतक्षौद्रयुतैर् निरूहं ससैन्धवं शीतलम् एव दद्यात् । (१५।१)

प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाद्यात् परिषिक्तगात्रः ॥ (१५।२)

दाहातिसारप्रदरास्रपित्तहृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च । (१६।१)

सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति ॥ (१६।२)

कोशातकारग्वधदेवदारुमूर्वाश्वदंष्ट्राकुटजार्कपाठाः । (१७।१)

पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः ॥ (१७।२)

तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैर् अक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान् । (१८।१)

क्षौद्रस्य तैलस्य फलाह्वयस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य ॥ (१८।२)

दद्यान्निरूहं कफरोगिताय मन्दाग्नये चाशनविद्विषे च । (१९।१)

वक्ष्ये मृदून् स्नेहकृतो निरूहान् सुखोचितानां प्रसृतैः पृथक् तु ॥ (१९।२)

अथेमान् सुकुमाराणां निरूहान् स्नेहनान्मृदून् । (२०।१)

कर्मणा विप्लुतानां च वक्ष्यामि प्रसृतैः पृथक् ॥ (२०।२)

क्षीराद् द्वौ प्रसृतौ कार्यौ मधुतैलघृतात् त्रयः । (२१।१)

खजेन मथितो वस्तिर् वातघ्नो बलवर्णकृत् ॥ (२१।२)

एकैकः प्रसृतस्तैलप्रसन्नाक्षौद्रसर्पिषाम् । (२२।१)

बिल्वादिमूलक्वाथाद् द्वौ कौलत्थाद् द्वौ स वातजित् ॥ (२२।२)

पटोलनिम्बभूतीकरास्नासप्तच्छदाम्भसः । (२३।१)

प्रसृतः पृथग् आज्याच्च वस्तिः सर्षपकल्कवान् ॥ (२३।२)

स पञ्चतिक्तो ऽभिष्यन्दकृमिकुष्ठप्रमेहहा । (२४।१)

चत्वारस् तैलगोमूत्रदधिमण्डाम्लकाञ्जिकात् ॥ (२४।२)

प्रसृताः सर्षपैः पिष्टैर् विट्सङ्गानाहभेदनः । (२५।१)

पयस्येक्षुस्थिरारास्नाविदारीक्षौद्रसर्पिषाम् ॥ (२५।२)

एकैकः प्रसृतो वस्तिः कृष्णाकल्को वृषत्वकृत् । (२६।१)

सिद्धवस्तीन् अतो वक्ष्ये सर्वदा यान् प्रयोजयेत् ॥ (२६।२)

निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान् । (२७।१)

मधुतैले समे कर्षः सैन्धवाद् द्विपिचुर् मिशिः ॥ (२७।२)

एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः । (२८।१)

रसायनं प्रमेहार्शःकृमिगुल्मान्त्रवृद्धिनुत् ॥ (२८।२)

सयष्टीमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित् । (२९।१)

यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान् ॥ (२९।२)

पायुजानूरुवृषणवस्तिमेहनशूलजित् । (३०।१)

प्रसृतांशैर् घृतक्षौद्रवसातैलैः प्रकल्पयेत् ॥ (३०।२)

यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषार्धपलान्वितम् । (३१।१)

एरण्डमूलनिःक्वाथो मधुतैलं ससैन्धवम् ॥ (३१।२)

एष युक्तरथो वस्तिः सवचापिप्पलीफलः । (३२।१)

स क्वाथो मधुषड्ग्रन्थाशताह्वाहिङ्गुसैन्धवम् ॥ (३२।२)

सुरदारु च रास्ना च वस्तिर् दोषहरः शिवः । (३३।१)

पञ्चमूलस्य निःक्वाथस्तैलं मागधिका मधु ॥ (३३।२)

ससैन्धवः समधुकः सिद्धवस्तिर् इति स्मृतः । (३४।१)

द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत् ॥ (३४।२)

गोमूत्रे तेन पिष्टैश्च पाठावत्सकतोयदैः । (३५।१)

सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च ॥ (३५।२)

युक्तो वस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु । (३६।१)

शुक्रानिलविबन्धेषु वस्त्याटोपे च पूजितः ॥ (३६।२)

मुस्तापाठामृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवाः । (३७।१)

मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाक्षरोहिणीः ॥ (३७।२)

कनीयः पञ्चमूलं च पालिकं मदनाष्टकम् । (३८।१)

जलाढके पचेत् तच्च पादशेषं परिस्रुतम् ॥ (३८।२)

क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत् । (३९।१)

सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः ॥ (३९।२)

पिष्टैर् यष्टीमिशिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः । (४०।१)

वस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्धनः ॥ (४०।२)

वातासृङ्मोहमेहार्शोगुल्मविण्मूत्रसंग्रहान् । (४१।१)

विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माध्मानप्रवाहिकाः ॥ (४१।२)

वङ्क्षणोरुकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः । (४२।१)

हन्याद् असृग्दरोन्मादशोफकासाश्मकुण्डलान् ॥ (४२।२)

चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम् । (४३।१)

मृगाणां लघुवद्राणां दशमूलस्य चाम्भसा ॥ (४३।२)

हपुषामिशिगाङ्गेयीकल्कैर् वातहरः परम् । (४४।१)

निरूहो ऽत्यर्थवृष्यश्च महास्नेहसमन्वितः ॥ (४४।२)

मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम् । (४५।१)

लघुना पञ्चमूलेन पालिकेन समन्वितम् ॥ (४५।२)

पक्त्वा क्षीरजले क्षीरशेषं सघृतमाक्षिकम् । (४६।१)

तद् विदारीकणायष्टीशताह्वाफलकल्कवत् ॥ (४६।२)

वस्तिर् ईषत्पटुयुतः परमं बलशुक्रकृत् । (४७।१)

कल्पनेयं पृथक् कार्या तित्तिरिप्रभृतिष्वपि ॥ (४७।२)

विष्किरेषु समस्तेषु प्रतुदप्रसहेषु च । (४८।१)

जलचारिषु तद्वच्च मत्स्येषु क्षीरवर्जिता ॥ (४८।२)

गोधानकुलमार्जारशल्यकोन्दुरजं पलम् । (४९।१)

पृथग् दशपलं क्षीरे पञ्चमूलं च साधयेत् ॥ (४९।२)

तत् पयः फलवैदेहीकल्कद्विलवणान्वितम् । (५०।१)

ससितातैलमध्वाज्यो वस्तिर् योज्यो रसायनम् ॥ (५०।२)

व्यायाममथितोरस्कक्षीणेन्द्रियबलौजसाम् । (५१।१)

विबद्धशुक्रविण्मूत्रखुडवातविकारिणाम् ॥ (५१।२)

गजवाजिरथक्षोभभग्नजर्जरितात्मनाम् । (५२।१)

पुनर्नवत्वं कुरुते वाजीकरणम् उत्तमम् ॥ (५२।२)

सिद्धेन पयसा भोज्यम् आत्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः । (५३।१)

स्नेहांश्चायन्त्रणान् सिद्धान् सिद्धद्रव्यैः प्रकल्पयेत् ॥ (५३।२)

दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहवस्तयः । (५४।१)

दशमूलं बलां रास्नाम् अश्वगन्धां पुनर्नवाम् ॥ (५४।२)

गुडूच्यैरण्डभूतीकभार्गीवृषकरोहिषम् । (५५।१)

शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम् ॥ (५५।२)

यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान् । (५६।१)

वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च ॥ (५६।२)

पचेत् तैलाढकं पेष्यैर् जीवनीयैः पलोन्मितैः । (५७।१)

अनुवासनम् इत्येतत् सर्ववातविकारनुत् ॥ (५७।२)

आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता । (५८।१)

शताह्वाचिरिबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे ॥ (५८।२)

सैन्धवेनाग्निवर्णेन तप्तं चानिलजिद् घृतम् । (५९।१)

जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम् ॥ (५९।२)

शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम् । (६०।१)

स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम् ॥ (६०।२)

पिष्ट्वा तैलघृतं क्षीरे साधयेत् तच्चतुर्गुणे । (६१।१)

बृंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्धनम् ॥ (६१।२)

रजःशुक्रामयहरं पुत्रीयं चानुवासनम् । (६२।१)

सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा ॥ (६२।२)

ह्रीवेरं मधुकं भार्गी देवदारु सकट्फलम् । (६३।१)

नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी ॥ (६३।२)

विडङ्गातिविषे श्यामा हरेणुर् नीलिनी स्थिरा । (६४।१)

बिल्वाजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः समैः ॥ (६४।२)

साध्यम् एरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत् । (६५।१)

वर्ध्मोदावर्तगुल्मार्शःप्लीहमेहाढ्यमारुतान् ॥ (६५।२)

आनाहम् अश्मरीं चाशु हन्यात् तद् अनुवासनम् । (६६।१)

साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाथवा ॥ (६६।२)

कफघ्नं कल्पयेत् तैलं द्रव्यैर् वा कफघातिभिः । (६७।१)

फलैर् अष्टगुणैश्चाम्लैः सिद्धम् अन्वासनं कफे ॥ (६७।२)

मृदुवस्तिजडीभूते तीक्ष्णो ऽन्यो वस्तिर् इष्यते । (६८।१)

तीक्ष्णैर् विकर्षिते स्निग्धो मधुरः शिशिरो मृदुः ॥ (६८।२)

तीक्ष्णत्वं मूत्रपील्वग्निलवणक्षारसर्षपैः । (६९।१)

प्राप्तकालं विधातव्यं क्षीराज्याद्यैस्तु मार्दवम् ॥ (६९।२)

बलकालरोगदोषप्रकृतीः प्रविभज्य योजितो वस्तिः । (७०।१)

स्वैः स्वैर् औषधवर्गैः स्वान् स्वान् रोगान्निवर्तयति ॥ (७०।२)

उष्णार्तानां शीताञ्छीतार्तानां तथा सुखोष्णांश्च । (७१।१)

तद्योग्यौषधयुक्तान् वस्तीन् संतर्क्य युञ्जीत ॥ (७१।२)

वस्तीन्न बृंहणीयान् दद्याद् व्याधिषु विशोधनीयेषु । (७२।१)

मेदस्विनो विशोध्या ये च नराः कुष्ठमेहार्ताः ॥ (७२।२)

न क्षीणक्षतदुर्बलमूर्छितकृशशुष्कशुद्धदेहानाम् । (७३।१)

दद्याद् विशोधनीयान् दोषनिबद्धायुषो ये च ॥ (७३।२)