अथातो मुखरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

खण्डौष्ठस्य विलिख्यान्तौ स्यूत्वा व्रणवद् आचरेत् । (१।३)

यष्टीज्योतिष्मतीलोध्रश्रावणीशारिवोत्पलैः ॥ (१।४)

पटोल्या काकमाच्या च तैलम् अभ्यञ्जनं पचेत् । (२।१)

नस्यं च तैलं वातघ्नमधुरस्कन्धसाधितम् ॥ (२।२)

महास्नेहेन वातौष्ठे सिद्धेनाक्तः पिचुर् हितः । (३।१)

देवधूपमधूच्छिष्टगुग्गुल्वमरदारुभिः ॥ (३।२)

यष्ट्याह्वचूर्णयुक्तेन तेनैव प्रतिसारणम् । (४।१)

नाड्योष्ठं स्वेदयेद् दुग्धसिद्धैरेरण्डपल्लवैः ॥ (४।२)

खण्डौष्ठविहितं नस्यं तस्य मूर्ध्नि च तर्पणम् । (५।१)

पित्ताभिघातजावोष्ठौ जलौकोभिरुपाचरेत् ॥ (५।२)

लोध्रसर्जरसक्षौद्रमधुकैः प्रतिसारणम् । (६।१)

गुडूचीयष्टिपत्तङ्गसिद्धम् अभ्यञ्जने घृतम् ॥ (६।२)

पित्तविद्रधिवच्चात्र क्रिया शोणितजे ऽपि च । (७।१)

इदम् एव नवे कार्यं कर्मौष्ठे तु कफातुरे ॥ (७।२)

पाठाक्षारमधुव्योषैर् हृतास्रे प्रतिसारणम् । (८।१)

धूमनावनगण्डूषाः प्रयोज्याश्च कफच्छिदः ॥ (८।२)

स्विन्नं भिन्नं विमेदस्कं दहेन् मेदोजम् अग्निना । (९।१)

प्रियङ्गुलोध्रत्रिफलामाक्षिकैः प्रतिसारयेत् ॥ (९।२)

सक्षौद्रा घर्षणं तीक्ष्णा भिन्नशुद्धे जलार्बुदे । (१०।१)

अवगाढे ऽतिवृद्धे वा क्षारो ऽग्निर् वा प्रतिक्रिया ॥ (१०।२)

आमाद्यवस्थास्वलजीं गण्डे शोफवद् आचरेत् । (११।१)

स्विन्नस्य शीतदन्तस्य पालीं विलिखितां दहेत् ॥ (११।२)

तैलेन प्रतिसार्या च सक्षौद्रघनसैन्धवैः । (१२।१)

दाडिमत्वग्वरातार्क्ष्यकान्ताजम्ब्वस्थिनागरैः ॥ (१२।२)

कवडः क्षीरिणां क्वाथैरणुतैलं च नावनम् । (१३।१)

दन्तहर्षे तथा भेदे सर्वा वातहरा क्रिया ॥ (१३।२)

तिलयष्टीमधुशृतं क्षीरं गण्डूषधारणम् । (१४।१)

सस्नेहं दशमूलाम्बु गण्डूषः प्रचलद्द्विजे ॥ (१४।२)

तुत्थलोध्रकणाश्रेष्ठापत्तङ्गपटुघर्षणम् । (१५।१)

स्निग्धाः शील्या यथावस्थं नस्यान्नकवडादयः ॥ (१५।२)

अधिदन्तकम् आलिप्तं यदा क्षारेण जर्जरम् । (१६।१)

कृमिदन्तम् इवोत्पाट्य तद्वच्चोपचरेत् तदा ॥ (१६।२)

अनवस्थितरक्ते च दग्धे व्रण इव क्रिया । (१७।१)

अहिंसन् दन्तमूलानि दन्तेभ्यः शर्करां हरेत् ॥ (१७।२)

क्षारचूर्णैर् मधुयुतैस्ततश्च प्रतिसारयेत् । (१८।१)

कपालिकायाम् अप्येवं हर्षोक्तं च समाचरेत् ॥ (१८।२)

जयेद् विस्रावणैः स्विन्नम् अचलं कृमिदन्तकम् । (१९।१)

स्निग्धैश्चालेपगण्डूषनस्याहारैश्चलापहैः ॥ (१९।२)

गुडेन पूर्णं सुषिरं मधूच्छिष्टेन वा दहेत् । (२०।१)

सप्तच्छदार्कक्षीराभ्यां पूरणं कृमिशूलजित् ॥ (२०।२)

हिङ्गुकट्फलकासीसस्वर्जिकाकुष्ठवेल्लजम् । (२१।१)

रजो रुजं जयत्याशु वस्त्रस्थं दशने घृतम् ॥ (२१।२)

गण्डूषं ग्राहयेत् तैलम् एभिरेव च साधितम् । (२२।१)

क्वाथैर् वा युक्तम् एरण्डद्विव्याघ्रीभूकदम्बजैः ॥ (२२।२)

क्रियायोगैर् बहुविधैरित्यशान्तरुजं भृशम् । (२३।१)

दृढम् अप्युद्धरेद् दन्तं पूर्वं मूलाद् विमोक्षितम् ॥ (२३।२)

संदंशकेन लघुना दन्तनिर्घातनेन वा । (२४।१)

तैलं सयष्ट्याह्वरजो गण्डूषो मधु वा ततः ॥ (२४।२)

ततो विदारियष्ट्याह्वशृङ्गाटककसेरुभिः । (२५।१)

तैलं दशगुणक्षीरं सिद्धं युञ्जीत नावनम् ॥ (२५।२)

कृशदुर्बलवृद्धानां वातार्तानां च नोद्धरेत् । (२६।१)

नोद्धरेच्चोत्तरं दन्तं बहूपद्रवकृद्धि सः ॥ (२६।२)

एषाम् अप्युद्धृतौ स्निग्धस्वादुशीतक्रमो हितः । (२७।१)

विस्रावितास्रे शीतादे सक्षौद्रैः प्रतिसारणम् ॥ (२७।२)

मुस्तार्जुनत्वक्त्रिफलाफलिनीतार्क्ष्यनागरैः । (२८।१)

तत्क्वाथः कवडो नस्यं तैलं मधुरसाधितम् ॥ (२८।२)

दन्तमांसान्युपकुशे स्विन्नान्युष्णाम्बुधारणैः । (२९।१)

मण्डलाग्रेण शाकादिपत्त्रैर् वा बहुशो लिखेत् ॥ (२९।२)

ततश्च प्रतिसार्याणि घृतमण्डमधुद्रुतैः । (३०।१)

लाक्षाप्रियङ्गुपत्तङ्गलवणोत्तमगैरिकैः ॥ (३०।२)

सकुष्ठशुण्ठीमरिचयष्टीमधुरसाञ्जनैः । (३१।१)

सुखोष्णो घृतमण्डो ऽनु तैलं वा कवडग्रहः ॥ (३१।२)

घृतं च मधुरैः सिद्धं हितं कवडनस्ययोः । (३२।१)

दन्तपुप्पुटके स्विन्नच्छिन्नभिन्नविलेखिते ॥ (३२।२)

यष्ट्याह्वस्वर्जिकाशुण्ठीसैन्धवैः प्रतिसारणम् । (३३।१)

विद्रधौ कटुतीक्ष्णोष्णरूक्षैः कवडलेपनम् ॥ (३३।२)

घर्षणं कटुकाकुष्ठवृश्चिकालीयवोद्भवैः । (३४।१)

रक्षेत् पाकं हिमैः पक्वः पाट्यो दाह्यो ऽवगाढकः ॥ (३४।२)

सुषिरे छिन्नलिखिते सक्षौद्रैः प्रतिसारणम् । (३५।१)

लोध्रमुस्तमिशिश्रेष्ठातार्क्ष्यपत्तङ्गकिंशुकैः ॥ (३५।२)

सकट्फलैः कषायैश्च तेषां गण्डूष इष्यते । (३६।१)

यष्टीलोध्रोत्पलानन्ताशारिवागुरुचन्दनैः ॥ (३६।२)

सगैरिकसितापुण्ड्रैः सिद्धं तैलं च नावनम् । (३७।१)

छित्त्वाधिमांसकं चूर्णैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत् ॥ (३७।२)

वचातेजोवतीपाठास्वर्जिकायवशूकजैः । (३८।१)

पटोलनिम्बत्रिफलाकषायः कवडो हितः ॥ (३८।२)

विदर्भे दन्तमूलानि मण्डलाग्रेण शोधयेत् । (३९।१)

क्षारं युञ्ज्यात् ततो नस्यं गण्डूषादि च शीतलम् ॥ (३९।२)

संशोध्योभयतः कायं शिरश्चोपचरेत् ततः । (४०।१)

नाडीं दन्तानुगां दन्तं समुद्धृत्याग्निना दहेत् ॥ (४०।२)

कुब्जां नैकगतिं पूर्णां गुडेन मदनेन वा । (४१।१)

धावनं जातिमदनखदिरस्वादुकण्टकैः ॥ (४१।२)

क्षीरिवृक्षाम्बुगण्डूषो नस्यं तैलं च तत्कृतम् । (४२।१)

कुर्याद् वातौष्ठकोपोक्तं कण्टकेष्वनिलात्मसु ॥ (४२।२)

जिह्वायां पित्तजातेषु घृष्टेषु रुधिरे स्रुते । (४३।१)

प्रतिसारणगण्डूषनावनं मधुरैर् हितम् ॥ (४३।२)

तीक्ष्णैः कफोत्थेष्वेवं च सर्षपत्र्यूषणादिभिः । (४४।१)

नवे जिह्वालसे ऽप्येवं तं तु शस्त्रेण न स्पृशेत् ॥ (४४।२)

उन्नम्य जिह्वाम् आकृष्टां बडिशेनाधिजिह्विकाम् । (४५।१)

छेदयेन् मण्डलाग्रेण तीक्ष्णोष्णैर् घर्षणादि च ॥ (४५।२)

उपजिह्वां परिस्राव्य यवक्षारेण घर्षयेत् । (४६।१)

कफघ्नैः शुण्डिका साध्या नस्यगण्डूषघर्षणैः ॥ (४६।२)

एर्वारुबीजप्रतिमं वृद्धायाम् असिराततम् । (४७।१)

अग्रं निविष्टं जिह्वाया बडिशाद्यवलम्बितम् ॥ (४७।२)

छेदयेन् मण्डलाग्रेण नात्यग्रे न च मूलतः । (४८।१)

छेदे ऽत्यसृक्क्षयान् मृत्युर् हीने व्याधिर् विवर्धते ॥ (४८।२)

मरिचातिविषापाठावचाकुष्ठकुटन्नटैः । (४९।१)

छिन्नायां सपटुक्षौद्रैर् घर्षणं कवडः पुनः ॥ (४९।२)

कटुकातिविषापाठानिम्बरास्नावचाम्बुभिः । (५०।१)

संघाते पुप्पुटे कूर्मे विलिख्यैवं समाचरेत् ॥ (५०।२)

अपक्वे तालुपाके तु कासीसक्षौद्रतार्क्ष्यजैः । (५१।१)

घर्षणं कवडः शीतकषायमधुरौषधैः ॥ (५१।२)

पक्वे ऽष्टापदवद् भिन्ने तीक्ष्णोष्णैः प्रतिसारणम् । (५२।१)

वृषनिम्बपटोलाद्यैस्तिक्तैः कवडधारणम् ॥ (५२।२)

तालुशोषे त्वतृष्णस्य सर्पिरुत्तरभक्तिकम् । (५३।१)

कणाशुण्ठीशृतं पानम् अम्लैर् गण्डूषधारणम् ॥ (५३।२)

धन्वमांसरसाः स्निग्धाः क्षीरसर्पिश्च नावनम् । (५४।१)

कण्ठरोगेष्वसृङ्मोक्षस्तीक्ष्णैर् नस्यादि कर्म च ॥ (५४।२)

क्वाथः पानं च दार्वीत्वङ्निम्बतार्क्ष्यकलिङ्गजः । (५५।१)

हरीतकीकषायो वा पेयो माक्षिकसंयुतः ॥ (५५।२)

श्रेष्ठाव्योषयवक्षारदार्वीद्वीपिरसाञ्जनैः । (५६।१)

सपाठातेजिनीनिम्बैः शुक्तगोमूत्रसाधितैः ॥ (५६।२)

कवडो गुटिका वात्र कल्पिता प्रतिसारणम् । (५७।१)

निचुलं कटभी मुस्तं देवदारु महौषधम् ॥ (५७।२)

वचा दन्ती च मूर्वा च लेपः कोष्णो ऽर्तिशोफहा । (५८।१)

अथान्तर्बाह्यतः स्विन्नां वातरोहिणिकां लिखेत् ॥ (५८।२)

अङ्गुलीशस्त्रकेणाशु पटुयुक्तनखेन वा । (५९।१)

पञ्चमूलाम्बु कवडस्तैलं गण्डूषनावनम् ॥ (५९।२)

विस्राव्य पित्तसम्भूतां सिताक्षौद्रप्रियङ्गुभिः । (६०।१)

घर्षेत् सलोध्रपत्तङ्गैः कवडः क्वथितैश्च तैः ॥ (६०।२)

द्राक्षापरूषकक्वाथो हितश्च कवडग्रहे । (६१।१)

उपाचरेद् एवम् एव प्रत्याख्यायास्रसंभवाम् ॥ (६१।२)

सागारधूमैः कटुकैः कफजां प्रतिसारयेत् । (६२।१)

नस्यगण्डूषयोस्तैलं साधितं च प्रशस्यते ॥ (६२।२)

अपामार्गफलश्वेतादन्तीजन्तुघ्नसैन्धवैः । (६३।१)

तद्वच्च वृन्दशालूकतुण्डिकेरीगिलायुषु ॥ (६३।२)

विद्रधौ स्राविते श्रेष्ठारोचनातार्क्ष्यगैरिकैः । (६४।१)

सलोध्रपटुपत्तङ्गकणैर् गण्डूषघर्षणे ॥ (६४।२)

गलगण्डः पवनजः स्विन्नो निःस्रुतशोणितः । (६५।१)

तिलैर् बीजैश्च लट्वोमाप्रियालशणसंभवैः ॥ (६५।२)

उपनाह्यो व्रणे रूढे प्रलेप्यश्च पुनः पुनः । (६६।१)

शिग्रुतिल्वकतर्कारीगजकृष्णापुनर्नवैः ॥ (६६।२)

कालामृतार्कमूलैश्च पुष्पैश्च करहाटजैः । (६७।१)

एकैषीकान्वितैः पिष्टैः सुरया काञ्जिकेन वा ॥ (६७।२)

गुडूचीनिम्बकुटजहंसपदीबलाद्वयैः । (६८।१)

साधितं पाययेत् तैलं सकृष्णादेवदारुभिः ॥ (६८।२)

कर्तव्यं कफजे ऽप्येतत् स्वेदविम्लापने त्वति । (६९।१)

लेपो ऽजगन्धातिविषाविशल्याः सविषाणिकाः ॥ (६९।२)

गुञ्जालाबुशुकाह्वाश्च पलाशक्षारकल्किताः । (७०।१)

मूत्रस्रुतं हठक्षारं पक्त्वा कोद्रवभुक् पिबेत् ॥ (७०।२)

साधितं वत्सकाद्यैर् वा तैलं सपटुपञ्चकैः । (७१।१)

कफघ्नान् धूमवमननावनादींश्च शीलयेत् ॥ (७१।२)

मेदोभवे सिरां विध्येत् कफघ्नं च विधिं भजेत् । (७२।१)

असनादिरजश्चैनं प्रातर् मूत्रेण पाययेत् ॥ (७२।२)

अशान्तौ पाचयित्वा च सर्वान् व्रणवद् आचरेत् । (७३।१)

मुखपाकेषु सक्षौद्रा प्रयोज्या मुखधावनाः ॥ (७३।२)

क्वथितास्त्रिफलापाठामृद्वीकाजातिपल्लवाः । (७४।१)

निष्ठेव्या भक्षयित्वा वा कुठेरादिर् गणो ऽथवा ॥ (७४।२)

मुखपाके ऽनिलात् कृष्णापट्वेलाः प्रतिसारणम् । (७५।१)

तैलं वातहरैः सिद्धं हितं कवडनस्ययोः ॥ (७५।२)

पित्तास्रे पित्तरक्तघ्नः कफघ्नश्च कफे विधिः । (७६।१)

लिखेच्छाकादिपत्त्रैश्च पिटिकाः कठिनाः स्थिराः ॥ (७६।२)

यथादोषोदयं कुर्यात् संनिपाते चिकित्सितम् । (७७।१)

नवे ऽर्बुदे त्वसंवृद्धे छेदिते प्रतिसारणम् ॥ (७७।२)

स्वर्जिकानागरक्षौद्रैः क्वाथो गण्डूष इष्यते । (७८।१)

गुडूचीनिम्बकल्कोत्थो मधुतैलसमन्वितः ॥ (७८।२)

यवान्नभुक् तीक्ष्णतैलनस्याभ्यङ्गांस्तथाचरेत् । (७९।१)

वमिते पूतिवदने धूमस्तीक्ष्णः सनावनः ॥ (७९।२)

समङ्गाधातकीलोध्रफलिनीपद्मकैर् जलम् । (८०।१)

धावनं वदनस्यान्तश्चूर्णितैरवचूर्णितम् ॥ (८०।२)

शीतादोपकुशोक्तं च नावनादि च शीलयेत् । (८१।१)

फलत्रयद्वीपिकिराततिक्तयष्ट्याह्वसिद्धार्थकटुत्रिकाणि । (८१।२)

मुस्ताहरिद्राद्वययावशूकवृक्षाम्लकाम्लाग्रिमवेतसाश्च ॥ (८१।३)

अश्वत्थजम्ब्वाम्रधनञ्जयत्वक् त्वक् चाहिमारात् खदिरस्य सारः । (८२।१)

क्वाथेन तेषां घनतां गतेन तच्चूर्णयुक्ता गुटिका विधेयाः ॥ (८२।२)

ता धारिता घ्नन्ति मुखेन नित्यं कण्ठौष्ठताल्वादिगदान् सुकृच्छ्रान् । (८३।१)

विशेषतो रोहिणिकास्यशोषगन्धान् विदेहाधिपतिप्रणीताः ॥ (८३।२)

खदिरतुलाम् अम्बुघटे पक्त्वा तोयेन तेन पिष्टैश्च । (८४।१)

चन्दनजोङ्गककुङ्कुमपरिपेलववालकोशीरैः ॥ (८४।२)

सुरतरुलोध्रद्राक्षामञ्जिष्ठाचोचपद्मकविडङ्गैः । (८५।१)

स्पृक्कानतनखकट्फलसूक्ष्मैलाध्यामकैः सपत्तङ्गैः ॥ (८५।२)

तैलप्रस्थं विपचेत् कर्षांशैः पाननस्यगण्डूषैस्तत् । (८६।१)

हत्वास्ये सर्वगदान् जनयति गार्ध्रीं दृशं श्रुतिं च वाराहीम् ॥ (८६।२)

उद्वर्तितं च प्रपुनाटलोध्रदार्वीभिरभ्यक्तम् अनेन वक्त्रम् । (८७।१)

निर्व्यङ्गनीलीमुखदूषिकादि संजायते चन्द्रसमानकान्ति ॥ (८७।२)

पलशतं बाणात् तोयघटे पक्त्वा रसे ऽस्मिंश्च पलार्धिकैः । (८८।१)

खदिरजम्बूयष्ट्यानन्ताम्रैर् अहिमारनीलोत्पलान्वितैः ॥ (८८।२)

तैलप्रस्थं पाचयेच्छ्लक्ष्णपिष्टैरेभिर् द्रव्यैर् धारितं तन् मुखेन । (८९।१)

रोगान् सर्वान् हन्ति वक्त्रे विशेषात् स्थैर्यं धत्ते दन्तपङ्क्तेश्चलायाः ॥ (८९।२)

खदिरसाराद् द्वे तुले पचेद् वल्कात् तुलां चारिमेदसः । (९०।१)

घटचतुष्के पादशेषे ऽस्मिन् पूते पुनः क्वथनाद् घने ॥ (९०।२)

आक्षिकं क्षिपेत् सुसूक्ष्मं रजः सेव्याम्बुपत्तङ्गगैरिकम् । (९१।१)

चन्दनद्वयलोध्रपुण्ड्राह्वयष्ट्याह्वलाक्षाञ्जनद्वयम् ॥ (९१।२)

धातकीकट्फलद्विनिशात्रिफलाचतुर्जातजोङ्गकम् । (९२।१)

मुस्तमञ्जिष्ठान्यग्रोधप्ररोहमांसीयवासकम् ॥ (९२।२)

पद्मकैलासमङ्गाश्च शीते तस्मिंस्तथा पालिकां पृथक् । (९३।१)

जातीपत्त्रिकां सजातिफलां सहलवङ्गकङ्कोल्लकाम् ॥ (९३।२)

स्फटिकशुभ्रसुरभिकर्पूरकुडवं च तत्रावपेत् ततः । (९४।१)

कारयेद् गुटिकाः सदा चैता धार्या मुखे तद्गदापहाः ॥ (९४।२)

क्वाथ्यौषधव्यत्यययोजनेन तैलं पचेत् कल्पनयानयैव । (९५।१)

सर्वास्यरोगोद्धृतये तद् आहुर् दन्तस्थिरत्वे त्विदम् एव मुख्यम् ॥ (९५।२)

खदिरेणैता गुटिकास्तैलम् इदं चारिमेदसा प्रथितम् । (९६।१)

अनुशीलयन् प्रतिदिनं स्वस्थो ऽपि दृढद्विजो भवति ॥ (९६।२)

क्षुद्रागुडूचीसुमनःप्रवालदार्वीयवासत्रिफलाकषायः । (९७।१)

क्षौद्रेण युक्तः कवडग्रहो ऽयं सर्वामयान् वक्त्रगतान् निहन्ति ॥ (९७।२)

पाठादार्वीत्वक्कुष्ठमुस्तासमङ्गातिक्तापीताङ्गीलोध्रतेजोवतीनाम् । (९८।१)

चूर्णः सक्षौद्रो दन्तमांसार्तिकण्डूपाकस्रावाणां नाशनो घर्षणेन ॥ (९८।२)

गृहधूमतार्क्ष्यपाठाव्योषक्षाराग्न्ययोवरातेजोह्वैः । (९९।१)

मुखदन्तगलविकारे सक्षौद्रः कालको विधार्यश्चूर्णः ॥ (९९।२)

दार्वीत्वक्सिन्धूद्भवमनःशिलायावशूकहरितालैः । (१००।१)

धार्यः पीतकचूर्णो दन्तास्यगलामये समध्वाज्यः ॥ (१००।२)

द्विक्षारधूमकवरापञ्चपटुव्योषवेल्लगिरितार्क्ष्यैः । (१०१।१)

गोमूत्रेण विपक्वा गलामयघ्नी रसक्रिया एषा ॥ (१०१।२)

गोमूत्रक्वथनविलीनविग्रहाणां पथ्यानां जलमिशिकुष्ठभावितानाम् । (१०२।१)

अत्तारं नरम् अणवो ऽपि वक्त्ररोगाः श्रोतारं नृपम् इव न स्पृशन्त्यनर्थाः ॥ (१०२।२)

सप्तच्छदोशीरपटोलमुस्तहरीतकीतिक्तकरोहिणीभिः । (१०३।१)

यष्ट्याह्वराजद्रुमचन्दनैश्च क्वाथं पिबेत् पाकहरं मुखस्य ॥ (१०३।२)

पटोलशुण्ठीत्रिफलाविशालात्रायन्तितिक्ताद्विनिशामृतानाम् । (१०४।१)

पीतः कषायो मधुना निहन्ति मुखे स्थितश्चास्यगदान् अशेषान् ॥ (१०४।२)

स्वरसः क्वथितो दार्व्या घनीभूतः सगैरिकः । (१०५।१)

आस्यस्थः समधुर् वक्त्रपाकनाडीव्रणापहः ॥ (१०५।२)

पटोलनिम्बयष्ट्याह्ववासाजात्यरिमेदसाम् । (१०६।१)

खदिरस्य वरायाश्च पृथग् एवं प्रकल्पना ॥ (१०६।२)

खदिरायोवरापार्थमदयन्त्यहिमारकैः । (१०७।१)

गण्डूषो ऽम्बुशृतैर् धार्यो दुर्बलद्विजशान्तये ॥ (१०७।२)

मुखदन्तमूलगलजाः प्रायो रोगाः कफास्रभूयिष्ठाः । (१०८।१)

तस्मात् तेषाम् असकृद् रुधिरं विस्रावयेद् दुष्टम् ॥ (१०८।२)

कायशिरसोर् विरेको वमनं कवडग्रहाश्च कटुतिक्ताः । (१०९।१)

प्रायः शस्तं तेषां कफरक्तहरं तथा कर्म ॥ (१०९।२)

यवतृणधान्यं भक्तं विदलैः क्षारोषितैरपस्नेहाः । (११०।१)

यूषा भक्ष्याश्च हिता यच्चान्यच्छ्लेष्मनाशाय ॥ (११०।२)

प्राणानिलपथसंस्थाः श्वसितम् अपि निरुन्धते प्रमादवतः । (१११।१)

कण्ठामयाश्चिकित्सितम् अतो द्रुतं तेषु कुर्वीत ॥ (१११।२)