अथातो राजयक्ष्मादिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

बलिनो बहुदोषस्य स्निग्धस्विन्नस्य शोधनम् । (१।३)

ऊर्ध्वाधो यक्ष्मिणः कुर्यात् सस्नेहं यन्न कर्शनम् ॥ (१।४)

पयसा फलयुक्तेन मधुरेण रसेन वा । (२।१)

सर्पिष्मत्या यवाग्वा वा वमनद्रव्यसिद्धया ॥ (२।२)

वमेद् विरेचनं दद्यात् त्रिवृच्छ्यामानृपद्रुमान् । (३।१)

शर्करामधुसर्पिर्भिः पयसा तर्पणेन वा ॥ (३।२)

द्राक्षाविदारीकाश्मर्यमांसानां वा रसैर् युतान् । (४।१)

शुद्धकोष्ठस्य युञ्जीत विधिं बृंहणदीपनम् ॥ (४।२)

हृद्यानि चान्नपानानि वातघ्नानि लघूनि च । (५।१)

शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गं समोषितम् ॥ (५।२)

आजं क्षीरं घृतं मांसं क्रव्यान्मांसं च शोषजित् । (६।१)

काकोलूकवृकद्वीपिगवाश्वनकुलोरगम् ॥ (६।२)

गृध्रभासखरोष्ट्रं च हितं छद्मोपसंहितम् । (७।१)

ज्ञातं जुगुप्सितं तद्धि छर्दिषे न बलौजसे ॥ (७।२)

मृगाद्याः पित्तकफयोः पवने प्रसहादयः । (८।१)

वेसवारीकृताः पथ्या रसादिषु च कल्पिताः ॥ (८।२)

भृष्टाः सर्षपतैलेन सर्पिषा वा यथायथम् । (९।१)

रसिका मृदवः स्निग्धाः पटुद्रव्याभिसंस्कृताः ॥ (९।२)

हिता मौलककौलत्थास् तद्वद् यूषाश्च साधिताः । (१०।१)

सपिप्पलीकं सयवं सकुलत्थं सनागरम् ॥ (१०।२)

सदाडिमं सामलकं स्निग्धम् आजं रसं पिबेत् । (११।१)

तेन षड् विनिवर्तन्ते विकाराः पीनसादयः ॥ (११।२)

पिबेच्च सुतरां मद्यं जीर्णं स्रोतोविशोधनम् । (१२।१)

पित्तादिषु विशेषेण मध्वरिष्टाच्छवारुणीः ॥ (१२।२)

सिद्धं वा पञ्चमूलेन तामलक्याथवा जलम् । (१३।१)

पर्णिनीभिश्चतसृभिर् धान्यनागरकेण वा ॥ (१३।२)

कल्पयेच्चानुकूलो ऽस्य तेनान्नं शुचि यत्नवान् । (१४।१)

दशमूलेन पयसा सिद्धं मांसरसेन वा ॥ (१४।२)

बलागर्भं घृतं योज्यं क्रव्यान्मांसरसेन वा । (१५।१)

सक्षौद्रं पयसा सिद्धं सर्पिर् दशगुणेन वा ॥ (१५।२)

जीवन्तीं मधुकं द्राक्षां फलानि कुटजस्य च । (१६।१)

पुष्कराह्वं शठीं कृष्णां व्याघ्रीं गोक्षुरकं बलाम् ॥ (१६।२)

नीलोत्पलं तामलकीं त्रायमाणां दुरालभाम् । (१७।१)

कल्कीकृत्य घृतं पक्वं रोगराजहरं परम् ॥ (१७।२)

घृतं खर्जूरमृद्वीकामधुकैः सपरूषकैः । (१८।१)

सपिप्पलीकं वैस्वर्यकासश्वासज्वरापहम् ॥ (१८।२)

दशमूलशृतात् क्षीरात् सर्पिर् यद् उदियान् नवम् । (१९।१)

सपिप्पलीकं सक्षौद्रं तत् परं स्वरबोधनम् ॥ (१९।२)

शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासज्वरापहम् । (२०।१)

पञ्चभिः पञ्चमूलैर् वा शृताद् यद् उदियाद् घृतम् ॥ (२०।२)

पञ्चानां पञ्चमूलानां रसे क्षीरचतुर्गुणे । (२१।१)

सिद्धं सर्पिर् जयत्येतद् यक्ष्मणः सप्तकं बलम् ॥ (२१।२)

पञ्चकोलयवक्षारषट्पलेन पचेद् घृतम् । (२२।१)

प्रस्थोन्मितं तुल्यपयः स्रोतसां तद् विशोधनम् ॥ (२२।२)

गुल्मज्वरोदरप्लीहग्रहणीपाण्डुपीनसान् । (२३।१)

श्वासकासाग्निसदनश्वयथूर्ध्वानिलाञ् जयेत् ॥ (२३।२)

रास्नाबलागोक्षुरकस्थिरावर्षाभुवारिणि । (२४।१)

जीवन्तीपिप्पलीगर्भं सक्षीरं शोषजिद् घृतम् ॥ (२४।२)

रेज़ेप्तश्वगन्धाशृतात् क्षीराद् घृतं च ससितापयः । (२५।१)

साधारणामिषतुलां तोयद्रोणद्वये पचेत् ॥ (२५।२)

तेनाष्टभागशेषेण जीवनीयैः पलोन्मितैः । (२६।१)

साधयेत् सर्पिषः प्रस्थं वातपित्तामयापहम् ॥ (२६।२)

मांससर्पिरिदम् पीतं युक्तं मांसरसेन वा । (२७।१)

कासश्वासस्वरभ्रंशशोषहृत्पार्श्वशूलजित् ॥ (२७।२)

रेज़ेप्तेलाजमोदात्रिफलासौराष्ट्रीव्योषचित्रकान् । (२८।१)

सारान् अरिष्टगायत्रीशालबीजकसंभवान् ॥ (२८।२)

भल्लातकं विडङ्गं च पृथग् अष्टपलोन्मितम् । (२९।१)

सलिले षोडशगुणे षोडशांशस्थितं पचेत् ॥ (२९।२)

पुनस् तेन घृतप्रस्थं सिद्धे चास्मिन् पलानि षट् । (३०।१)

तवक्षीर्याः क्षिपेत् त्रिंशत् सिताया द्विगुणं मधु ॥ (३०।२)

घृतात् त्रिजातात् त्रिपलं ततो लीढं खजाहतम् । (३१।१)

पयोऽनुपानं तत् प्राह्णे रसायनम् अयन्त्रणम् ॥ (३१।२)

मेध्यं चक्षुष्यम् आयुष्यं दीपनं हन्ति चाचिरात् । (३२।१)

मेहगुल्मक्षयव्याधिपाण्डुरोगभगन्दरान् ॥ (३२।२)

ये च सर्पिर्गुडाः प्रोक्ताः क्षते योज्याः क्षये ऽपि ते । (३३।१)

रेज़ेप्त्त्वगेलापिप्पलीक्षीरीशर्करा द्विगुणाः क्रमात् ॥ (३३।२)

चूर्णिता भक्षिताः क्षौद्रसर्पिषा वावलेहिताः । (३४।१)

स्वर्याः कासक्षयश्वासपार्श्वरुक्कफनाशनाः ॥ (३४।२)

विशेषात् स्वरसादे ऽस्य नस्यधूमादि योजयेत् । (३५।१)

तत्रापि वातजे कोष्णं पिबेद् औत्तरभक्तिकम् ॥ (३५।२)

कासमर्दकवार्ताकीमार्कवस्वरसैर् घृतम् । (३६।१)

साधितं कासजित् स्वर्यं सिद्धम् आर्तगलेन वा ॥ (३६।२)

बदरीपत्त्रकल्कं वा घृतभृष्टं ससैन्धवम् । (३७।१)

तैलं वा मधुकद्राक्षापिप्पलीकृमिनुत्फलैः ॥ (३७।२)

हंसपद्याश्च मूलेन पक्वं नस्तो निषेचयेत् । (३८।१)

सुखोदकानुपानं च ससर्पिष्कं गुडौदनम् ॥ (३८।२)

अश्नीयात् पायसं चैवं स्निग्धं स्वेदं नियोजयेत् । (३९।१)

पित्तोद्भवे पिबेत् सर्पिः शृतशीतपयोऽनुपः ॥ (३९।२)

क्षीरिवृक्षाङ्कुरक्वाथकल्कसिद्धं समाक्षिकम् । (४०।१)

अश्नीयाच्च ससर्पिष्कं यष्टीमधुकपायसम् ॥ (४०।२)

बलाविदारिगन्धाभ्यां विदार्या मधुकेन च । (४१।१)

सिद्धं सलवणं सर्पिर् नस्यं स्वर्यम् अनुत्तमम् ॥ (४१।२)

नस्यप्रपौण्डरीकं मधुकं पिप्पली बृहती बला । (४२।१)

साधितं क्षीरसर्पिश्च तत् स्वर्यं नावनं परम् ॥ (४२।२)

लेह्यलिह्यान् मधुरकाणां च चूर्णं मधुघृताप्लुतम् । (४३।१)

पिबेत् कटूनि मूत्रेण कफजे रूक्षभोजनः ॥ (४३।२)

कट्फलामलकव्योषं लिह्यात् तैलमधुप्लुतम् । (४४।१)

व्योषक्षाराग्निचविकाभार्गीपथ्यामधूनि वा ॥ (४४।२)

यवैर् यवागूं यमके कणाधात्रीकृतां पिबेत् । (४५।१)

भुक्त्वाद्यात् पिप्पलीं शुण्ठीं तीक्ष्णं वा वमनं भजेत् ॥ (४५।२)

शर्कराक्षौद्रमिश्राणि शृतानि मधुरैः सह । (४६।१)

पिबेत् पयांसि यस्योच्चैर् वदतो ऽभिहतः स्वरः ॥ (४६।२)

विचित्रम् अन्नम् अरुचौ हितैरुपहितं हितम् । (४७।१)

बहिरन्तर्मृजा चित्तनिर्वाणं हृद्यम् औषधम् ॥ (४७।२)

द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन् मुखधावनैः । (४८।१)

कषायैः क्षालयेद् आस्यं धूमं प्रायोगिकं पिबेत् ॥ (४८।२)

तालीशचूर्णवटकाः सकर्पूरसितोपलाः । (४९।१)

शशाङ्ककिरणाख्याश्च भक्ष्या रुचिकराः परम् ॥ (४९।२)

वाताद् अरोचके तत्र पिबेच्चूर्णं प्रसन्नया । (५०।१)

हरेणुकृष्णाकृमिजिद्द्राक्षासैन्धवनागरात् ॥ (५०।२)

एलाभार्गीयवक्षारहिङ्गुयुक्ताद् घृतेन वा । (५१।१)

छर्दयेद् वा वचाम्भोभिः पित्ताच्च गुडवारिभिः ॥ (५१।२)

लिह्याद् वा शर्करासर्पिर्लवणोत्तममाक्षिकम् । (५२।१)

कफाद् वमेन् निम्बजलैर् दीप्यकारग्वधोदकम् ॥ (५२।२)

पानं समध्वरिष्टाश्च तीक्ष्णाः समधुमाधवाः । (५३।१)

पिबेच्चूर्णं च पूर्वोक्तं हरेण्वाद्युष्णवारिणा ॥ (५३।२)

एलात्वङ्नागकुसुमतीक्ष्णकृष्णामहौषधम् । (५४।१)

भागवृद्धं क्रमाच्चूर्णं निहन्ति समशर्करम् ॥ (५४।२)

प्रसेकारुचिहृत्पार्श्वकासश्वासगलामयान् । (५५।१)

यवानीतिन्तिडीकाम्लवेतसौषधदाडिमम् ॥ (५५।२)

कृत्वा कोलं च कर्षांशं सितायाश्च चतुःपलम् । (५६।१)

धान्यसौवर्चलाजाजीवराङ्गं चार्धकार्षिकम् ॥ (५६।२)

पिप्पलीनां शतं चैकं द्वे शते मरिचस्य च । (५७।१)

चूर्णम् एतत् परं रुच्यं हृद्यं ग्राहि हिनस्ति च ॥ (५७।२)

विबन्धकासहृत्पार्श्वप्लीहार्शोग्रहणीगदान् । (५८।१)

तालीशपत्त्रं मरिचं नागरं पिप्पली शुभा ॥ (५८।२)

यथोत्तरं भागवृद्ध्या त्वगेले चार्धभागिके । (५९।१)

तद् रुच्यं दीपनं चूर्णं कणाष्टगुणशर्करम् ॥ (५९।२)

कासश्वासारुचिच्छर्दिप्लीहहृत्पार्श्वशूलनुत् । (६०।१)

पाण्डुज्वरातिसारघ्नं मूढवातानुलोमनम् ॥ (६०।२)

अर्कामृताक्षारजले शर्वरीम् उषितैर् यवैः । (६१।१)

प्रसेके कल्पितान् सक्तून् भक्ष्यांश्चाद्याद् बली वमेत् ॥ (६१।२)

कटुतिक्तैस् तथा शूल्यं भक्षयेज् जाङ्गलं पलम् । (६२।१)

शुष्कांश्च भक्ष्यान् सुलघूंश् चणकादिरसानुपः ॥ (६२।२)

श्लेष्मणो ऽतिप्रसेकेन वायुः श्लेष्माणम् अस्यति । (६३।१)

कफप्रसेकं तं विद्वान् स्निग्धोष्णैरेव निर्जयेत् ॥ (६३।२)

पीनसे ऽपि क्रमम् इमं वमथौ च प्रयोजयेत् । (६४।१)

विशेषात् पीनसे ऽभ्यङ्गान् स्नेहान् स्वेदांश्च शीलयेत् ॥ (६४।२)

स्निग्धान् उत्कारिकापिण्डैः शिरःपार्श्वगलादिषु । (६५।१)

लवणाम्लकटूष्णांश्च रसान् स्नेहोपसंहितान् ॥ (६५।२)

शिरोऽंसपार्श्वशूलेषु यथादोषविधिं चरेत् । (६६।१)

औदकानूपपिशितैरुपनाहाः सुसंस्कृताः ॥ (६६।२)

तत्रेष्टाः सचतुःस्नेहा दोषसंसर्ग इष्यते । (६७।१)

प्रलेपो नतयष्ट्याह्वशताह्वाकुष्ठचन्दनैः ॥ (६७।२)

बलारास्नातिलैस् तद्वत् ससर्पिर्मधुकोत्पलैः । (६८।१)

पुनर्नवाकृष्णगन्धाबलावीराविदारिभिः ॥ (६८।२)

नावनं धूमपानानि स्नेहाश्चौत्तरभक्तिकाः । (६९।१)

तैलान्यभ्यङ्गयोगीनि वस्तिकर्म तथा परम् ॥ (६९।२)

शृङ्गाद्यैर् वा यथादोषं दुष्टम् एषां हरेद् असृक् । (७०।१)

प्रदेहः सघृतैः श्रेष्ठः पद्मकोशीरचन्दनैः ॥ (७०।२)

दूर्वामधुकमञ्जिष्ठाकेसरैर् वा घृताप्लुतैः । (७१।१)

वटादिसिद्धतैलेन शतधौतेन सर्पिषा ॥ (७१।२)

अभ्यङ्गः पयसा सेकः शस्तश्च मधुकाम्बुना । (७२।१)

प्रायेणोपहताग्नित्वात् सपिच्छम् अतिसार्यते ॥ (७२।२)

तस्यातीसारग्रहणीविहितं हितम् औषधम् । (७३।१)

पुरीषं यत्नतो रक्षेच्छुष्यतो राजयक्ष्मिणः ॥ (७३।२)

सर्वधातुक्षयार्तस्य बलं तस्य हि विड्बलम् । (७४।१)

मांसम् एवाश्नतो युक्त्या मार्द्वीकं पिबतो ऽनु च ॥ (७४।२)

अविधारितवेगस्य यक्ष्मा न लभते ऽन्तरम् । (७५।१)

सुरां समण्डां मार्द्वीकम् अरिष्टान् सीधुमाधवान् ॥ (७५।२)

यथार्हम् अनुपानार्थं पिबेन् मांसानि भक्षयन् । (७६।१)

स्रोतोविबन्धमोक्षार्थं बलौजःपुष्टये च तत् ॥ (७६।२)

स्नेहक्षीराम्बुकोष्ठेषु स्वभ्यक्तम् अवगाहयेत् । (७७।१)

उत्तीर्णं मिश्रकैः स्नेहैर् भूयो ऽभ्यक्तं सुखैः करैः ॥ (७७।२)

मृद्नीयात् सुखम् आसीनं सुखं चोद्वर्तयेत् परम् । (७८।१)

जीवन्तीं शतवीर्यां च विकसां सपुनर्नवाम् ॥ (७८।२)

अश्वगन्धाम् अपामार्गं तर्कारीं मधुकं बलाम् । (७९।१)

विदारीं सर्षपान् कुष्ठं तण्डुलान् अतसीफलम् ॥ (७९।२)

माषांस् तिलांश्च किण्वं च सर्वम् एकत्र चूर्णयेत् । (८०।१)

यवचूर्णं त्रिगुणितं दध्ना युक्तं समाक्षिकम् ॥ (८०।२)

एतद् उद्वर्तनं कार्यं पुष्टिवर्णबलप्रदम् । (८१।१)

गौरसर्षपकल्केन स्नानीयौषधिभिश्च सः ॥ (८१।२)

स्नायाद् ऋतुसुखैस् तोयैर् जीवनीयोपसाधितैः । (८२।१)

गन्धमाल्यादिकां भूषाम् अलक्ष्मीनाशनीं भजेत् ॥ (८२।२)

सुहृदां दर्शनं गीतवादित्रोत्सवसंश्रुतिः । (८३।१)

वस्तयः क्षीरसर्पींषि मद्यमांससुशीलता । (८३।२)

दैवव्यपाश्रयं तत्तद् अथर्वोक्तं च पूजितम् ॥ (८३।३)