मात्राशी सर्वकालं स्यान् मात्रा ह्य् अग्नेः प्रवर्तिका । (१।१)

मात्रां द्रव्याण्य् अपेक्षन्ते गुरूण्य् अपि लघून्य् अपि ॥ (१।२)

गुरूणाम् अर्धसौहित्यं लघूनां नातितृप्तता । (२।१)

मात्राप्रमाणं निर्दिष्टं सुखं यावद् विजीर्यति ॥ (२।२)

भोजनं हीनमात्रं तु न बलोपचयौजसे । (३।१)

सर्वेषां वातरोगाणां हेतुतां च प्रपद्यते ॥ (३।२)

अतिमात्रं पुनः सर्वान् आशु दोषान् प्रकोपयेत् । (४।१)

पीड्यमाना हि वाताद्या युगपत् तेन कोपिताः ॥ (४।२)

आमेनान्नेन दुष्टेन तद् एवाविश्य कुर्वते । (५।१)

विष्टम्भयन्तो ऽलसकं च्यावयन्तो विषूचिकाम् ॥ (५।२)

अधरोत्तरमार्गाभ्यां सहसैवाजितात्मनः । (६।१)

प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्ताद् आहारो न च पच्यते ॥ (६।२)

आमाशये ऽलसीभूतस् तेन सो ऽलसकः स्मृतः । (७।१)

विविधैर् वेदनोद्भेदैर् वाय्वादिभृशकोपतः ॥ (७।२)

सूचीभिर् इव गात्राणि विध्यतीति विषूचिका । (८।१)

तत्र शूलभ्रमानाहकम्पस्तम्भादयो ऽनिलात् ॥ (८।२)

पित्ताज् ज्वरातिसारान्तर्दाहतृट्प्रलयादयः । (९।१)

कफाच् छर्द्यङ्गगुरुतावाक्सङ्गष्ठीवनादयः ॥ (९।२)

विशेषाद् दुर्बलस्याल्पवह्नेर् वेगविधारिणः । (१०।१)

पीडितं मारुतेनान्नं श्लेष्मणा रुद्धम् अन्तरा ॥ (१०।२)

अलसं क्षोभितं दोषैः शल्यत्वेनैव संस्थितम् । (११।१)

शूलादीन् कुरुते तीव्रांश् छर्द्यतीसारवर्जितान् ॥ (११।२)

सो ऽलसो ऽत्यर्थदुष्टास् तु दोषा दुष्टामबद्धखाः । (१२।१)

यान्तस् तिर्यक् तनुं सर्वां दण्डवत् स्तम्भयन्ति चेत् ॥ (१२।२)

दण्डकालसकं नाम तं त्यजेद् आशुकारिणम् । (१३।१)

विरुद्धाध्यशनाजीर्णशीलिनो विषलक्षणम् ॥ (१३।२)

आमदोषं महाघोरं वर्जयेद् विषसंज्ञकम् । (१४।१)

विषरूपाशुकारित्वाद् विरुद्धोपक्रमत्वतः ॥ (१४।२)

अथामम् अलसीभूतं साध्यं त्वरितम् उल्लिखेत् । (१५।१)

पीत्वा सोग्रापटुफलं वार्य् उष्णं योजयेत् ततः ॥ (१५।२)

स्वेदनं फलवर्तिं च मलवातानुलोमनीम् । (१६।१)

नाम्यमानानि चाङ्गानि भृशं स्विन्नानि वेष्टयेत् ॥ (१६।२)

विषूच्याम् अतिवृद्धायां पार्ष्ण्योर् दाहः प्रशस्यते । (१७।१)

तदहश् चोपवास्यैनं विरिक्तवद् उपाचरेत् ॥ (१७।२)

तीव्रार्तिर् अपि नाजीर्णी पिबेच् छूलघ्नम् औषधम् । (१८।१)

आमसन्नो ऽनलो नालं पक्तुं दोषौषधाशनम् ॥ (१८।२)

निहन्याद् अपि चैतेषां विभ्रमः सहसातुरम् । (१९।१)

जीर्णाशने तु भैषज्यं युञ्ज्यात् स्तब्धगुरूदरे ॥ (१९।२)

दोषशेषस्य पाकार्थम् अग्नेः संधुक्षणाय च । (२०।१)

शान्तिर् आमविकाराणां भवति त्व् अपतर्पणात् ॥ (२०।२)

त्रिविधं त्रिविधे दोषे तत् समीक्ष्य प्रयोजयेत् । (२१।१)

तत्राल्पे लङ्घनं पथ्यं मध्ये लङ्घनपाचनम् ॥ (२१।२)

प्रभूते शोधनं तद्धि मूलाद् उन्मूलयेन् मलान् । (२२।१)

एवम् अन्यान् अपि व्याधीन् स्वनिदानविपर्ययात् ॥ (२२।२)

चिकित्सेद् अनुबन्धे तु सति हेतुविपर्ययम् । (२३।१)

त्यक्त्वा यथायथं वैद्यो युञ्ज्याद् व्याधिविपर्ययम् ॥ (२३।२)

तदर्थकारि वा पक्वे दोषे त्व् इद्धे च पावके । (२४।१)

हितम् अभ्यञ्जनस्नेहपानवस्त्यादि युक्तितः ॥ (२४।२)

अजीर्णं च कफाद् आमं तत्र शोफो ऽक्षिगण्डयोः । (२५।१)

सद्योभुक्त इवोद्गारः प्रसेकोत्क्लेशगौरवम् ॥ (२५।२)

विष्टब्धम् अनिलाच् छूलविबन्धाध्मानसादकृत् । (२६।१)

पित्ताद् विदग्धं तृण्मोहभ्रमाम्लोद्गारदाहवत् ॥ (२६।२)

लङ्घनं कार्यम् आमे तु विष्टब्धे स्वेदनं भृशम् । (२७।१)

विदग्धे वमनं यद् वा यथावस्थं हितं भवेत् ॥ (२७।२)

गरीयसो भवेल् लीनाद् आमाद् एव विलम्बिका । (२८।१)

कफवातानुबद्धामलिङ्गा तत्समसाधना ॥ (२८।२)

अश्रद्धा हृद्व्यथा शुद्धे ऽप्य् उद्गारे रसशेषतः । (२९।१)

शयीत किंचिद् एवात्र सर्वश् चानाशितो दिवा ॥ (२९।२)

स्वप्याद् अजीर्णी संजातबुभुक्षो ऽद्यान् मितं लघु । (३०।१)

विबन्धो ऽतिप्रवृत्तिर् वा ग्लानिर् मारुतमूढता ॥ (३०।२)

अजीर्णलिङ्गं सामान्यं विष्टम्भो गौरवं भ्रमः । (३१।१)

न चातिमात्रम् एवान्नम् आमदोषाय केवलम् ॥ (३१।२)

द्विष्टविष्टम्भिदग्धामगुरुरूक्षहिमाशुचि । (३२।१)

विदाहि शुष्कम् अत्यम्बुप्लुतं चान्नं न जीर्यति ॥ (३२।२)

उपतप्तेन भुक्तं च शोकक्रोधक्षुदादिभिः । (३३।१)

मिश्रं पथ्यम् अपथ्यं च भुक्तं समशनं मतम् ॥ (३३।२)

विद्याद् अध्यशनं भूयो भुक्तस्योपरि भोजनम् । (३४।१)

अकाले बहु चाल्पं वा भुक्तं तु विषमाशनम् ॥ (३४।२)

त्रीण्य् अप्य् एतानि मृत्युं वा घोरान् व्याधीन् सृजन्ति वा । (३५।१)

काले सात्म्यं शुचि हितं स्निग्धोष्णं लघु तन्मनाः ॥ (३५।२)

षड्रसं मधुरप्रायं नातिद्रुतविलम्बितम् । (३६।१)

स्नातः क्षुद्वान् विविक्तस्थो धौतपादकराननः ॥ (३६।२)

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् अतिथीन् बालकान् गुरून् । (३७।१)

प्रत्यवेक्ष्य तिरश्चो ऽपि प्रतिपन्नपरिग्रहान् ॥ (३७।२)

समीक्ष्य सम्यग् आत्मानम् अनिन्दन्न् अब्रुवन् द्रवम् । (३८।१)

इष्टम् इष्टैः सहाश्नीयाच् छुचिभक्तजनाहृतम् ॥ (३८।२)

भोजनं तृणकेशादिजुष्टम् उष्णीकृतं पुनः । (३९।१)

शाकावरान्नभूयिष्ठम् अत्युष्णलवणं त्यजेत् ॥ (३९।२)

कृशशुष्कवराहाविगोमत्स्यमहिषामिषम् ॥ (४०।२)

माषनिष्पावशालूकबिसपिष्टविरूढकम् । (४१।१)

शुष्कशाकानि यवकान् फाणितं च न शीलयेत् ॥ (४१।२)

शीलयेच् छालिगोधूमयवषष्टिकजाङ्गलम् । (४२।१)

सुनिषण्णकजीवन्तीबालमूलकवास्तुकम् ॥ (४२।२)

पथ्यामलकमृद्वीकापटोलीमुद्गशर्कराः । (४३।१)

घृतदिव्योदकक्षीरक्षौद्रदाडिमसैन्धवम् ॥ (४३।२)

त्रिफलां मधुसर्पिर्भ्यां निशि नेत्रबलाय च । (४४।१)

स्वास्थ्यानुवृत्तिकृद् यच् च रोगोच्छेदकरं च यत् ॥ (४४।२)

बिसेक्षुमोचचोचाम्रमोदकोत्कारिकादिकम् । (४५।१)

अद्याद् द्रव्यं गुरु स्निग्धं स्वादु मन्दं स्थिरं पुरः ॥ (४५।२)

विपरीतम् अतश् चान्ते मध्ये ऽम्ललवणोत्कटम् । (४६।१)

अन्नेन कुक्षेर् द्वाव् अंशौ पानेनैकं प्रपूरयेत् ॥ (४६।२)

आश्रयं पवनादीनां चतुर्थम् अवशेषयेत् । (४७।१)

अनुपानं हिमं वारि यवगोधूमयोर् हितम् ॥ (४७।२)

दध्नि मद्ये विषे क्षौद्रे कोष्णं पिष्टमयेषु तु । (४८।१)

शाकमुद्गादिविकृतौ मस्तुतक्राम्लकाञ्जिकम् ॥ (४८।२)

सुरा कृशानां पुष्ट्यर्थं स्थूलानां तु मधूदकम् । (४९।१)

शोषे मांसरसो मद्यं मांसे स्वल्पे च पावके ॥ (४९।२)

व्याध्यौषधाध्वभाष्यस्त्रीलङ्घनातपकर्मभिः । (५०।१)

क्षीणे वृद्धे च बाले च पयः पथ्यं यथामृतम् ॥ (५०।२)

विपरीतं यद् अन्नस्य गुणैः स्याद् अविरोधि च । (५१।१)

अनुपानं समासेन सर्वदा तत् प्रशस्यते ॥ (५१।२)

अनुपानं करोत्य् ऊर्जां तृप्तिं व्याप्तिं दृढाङ्गताम् । (५२।१)

अन्नसंघातशैथिल्यविक्लित्तिजरणानि च ॥ (५२।२)

नोर्ध्वजत्रुगदश्वासकासोरःक्षतपीनसे । (५३।१)

गीतभाष्यप्रसङ्गे च स्वरभेदे च तद्धितम् ॥ (५३।२)

प्रक्लिन्नदेहमेहाक्षिगलरोगव्रणातुराः । (५४।१)

पानं त्यजेयुः सर्वश् च भाष्याध्वशयनं त्यजेत् ॥ (५४।२)

पीत्वा भुक्त्वातपं वह्निं यानं प्लवनवाहनम् । (५५।१)

प्रसृष्टे विण्मूत्रे हृदि सुविमले दोषे स्वपथगे । (५५।२)

विशुद्धे चोद्गारे क्षुदुपगमने वाते ऽनुसरति । (५५।३)

तथाग्नाव् उद्रिक्ते विशदकरणे देहे च सुलघौ ॥ (५५।४)

प्रयुञ्जीताहारं विधिनियमितं कालः स हि मतः ॥ (५६।१)