अथातः संधिसितासितरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

वायुः क्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः । (१।३)

अश्रु स्रावयते वर्त्मशुक्लसंधेः कनीनकात् ॥ (१।४)

तेन नेत्रं सरुग्रागशोफं स्यात् स जलास्रवः । (२।१)

कफात् कफास्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत् ॥ (२।२)

कफेन शोफस् तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः । (३।१)

पृथुमूलबलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः ॥ (३।२)

महान् अपाकः कण्डूमान् उपनाहः स नीरुजः । (४।१)

रक्ताद् रक्तास्रावे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत् ॥ (४।२)

वर्त्मसंध्याश्रया शुक्ले पिटिका दाहशूलिनी । (५।१)

ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी ॥ (५।२)

पूयास्रवे मलाः सास्रा वर्त्मसंधेः कनीनकात् । (६।१)

स्रावयन्ति मुहुः पूयं सास्रं त्वङ्मांसपाकतः ॥ (६।२)

पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः । (७।१)

कनीनसंधावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः ॥ (७।२)

कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान् । (८।१)

अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान् ॥ (८।२)

पूयास्रावी कृमिग्रन्थिर् ग्रन्थिः कृमियुतो ऽर्तिमान् । (९।१)

उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालसकपर्वणीः ॥ (९।२)

शस्त्रेण साधयेत् पञ्च सालजीन् आस्रवांस् त्यजेत् । (१०।१)

पित्तं कुर्यात् सिते बिन्दून् असितश्यावपीतकान् ॥ (१०।२)

मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लं सदाहरुक् । (११।१)

रोगो ऽयं शुक्तिकासंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः ॥ (११।२)

कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम् । (१२।१)

शुक्लार्म शोफस् त्वरुजः सवर्णो बहलो ऽमृदुः ॥ (१२।२)

गुरुः स्निग्धो ऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितं स्मृतं । (१३।१)

बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत् ॥ (१३।२)

रक्तराजीततं शुक्लम् उष्यते यत् सवेदनम् । (१४।१)

अशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पातः स शोणितात् ॥ (१४।२)

उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस् ता एव वर्धयन् । (१५।१)

कुर्यात् सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम् ॥ (१५।२)

सिराजाले सिराजालं बृहद् रक्तं घनोन्नतम् । (१६।१)

शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्माभम् अधिमांसकम् ॥ (१६।२)

नीरुक् श्लक्ष्णो ऽर्जुनं बिन्दुः शशलोहितलोहितः । (१७।१)

मृद्वाशुवृद्ध्यरुङ्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम् ॥ (१७।२)

प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः स्नावार्म स्नावसंनिभम् । (१८।१)

शुष्कासृक्पिण्डवच्छ्यावं यन् मांसं बहलं पृथु ॥ (१८।२)

अधिमांसार्म तद् दाहघर्षवत्यः सिरावृताः । (१९।१)

कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटिकाः सर्षपोपमाः ॥ (१९।२)

शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम् । (२०।१)

साधयेद् औषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम् ॥ (२०।२)

नवोत्थं तद् अपि द्रव्यैरर्मोक्तं यच्च पञ्चधा । (२१।१)

तच्छेद्यम् असितप्राप्तं मांसस्नावसिरावृतम् ॥ (२१।२)

चर्मोद्दालवद् उच्छ्रायि दृष्टिप्राप्तं च वर्जयेत् । (२२।१)

पित्तं कृष्णे ऽथवा दृष्टौ शुक्रं तोदाश्रुरागवत् ॥ (२२।२)

छित्त्वा त्वचं जनयति तेन स्यात् कृष्णमण्डलम् । (२३।१)

पक्वजम्बूनिभं किंचिन् निम्नं च क्षतशुक्रकम् ॥ (२३।२)

तत् कृच्छ्रसाध्यं याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात् । (२४।१)

तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभकृष्णता ॥ (२४।२)

तृतीयपटलच्छेदाद् असाध्यं निचितं व्रणैः । (२५।१)

शङ्खशुक्लं कफात् साध्यं नातिरुक् शुद्धशुक्रकम् ॥ (२५।२)

आताम्रपिच्छिलास्रस्रुद् आताम्रपिटिकातिरुक् । (२६।१)

अजाविट्सदृशोच्छ्रायकार्ष्ण्या वर्ज्यासृजाजका ॥ (२६।२)

सिराशुक्रं मलैः सास्रैस् तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम् । (२७।१)

सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते ॥ (२७।२)

अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रस्रुच्च तत् त्यजेत् । (२८।१)

दोषैः सास्रैः सकृत् कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम् ॥ (२८।२)

धवलाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावार्धदलाकृति । (२९।१)

अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम् ॥ (२९।२)

पाकात्ययेन तच्छुक्रं वर्जयेत् तीव्रवेदनम् । (३०।१)

यस्य वा लिङ्गनाशो ऽन्तः श्यावं यद् वा सलोहितम् ॥ (३०।२)

अत्युत्सेधावगाढं वा साश्रु नाडीव्रणावृतम् । (३१।१)

पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्रकम् । (३१।२)

पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाध्यविभागतः ॥ (३१।३)