अथातो रक्तपित्तचिकित्सितं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

प्रोग्नोसेऊर्ध्वगं बलिनो ऽवेगम् एकदोषानुगं नवम् । (१।३)

रक्तपित्तं सुखे काले साधयेन् निरुपद्रवम् ॥ (१।४)

अधोगं यापयेद् रक्तं यच्च दोषद्वयानुगम् । (२।१)

शान्तं शान्तं पुनः कुप्यन् मार्गान् मार्गान्तरं च यत् ॥ (२।२)

अतिप्रवृत्तं मन्दाग्नेस् त्रिदोषं द्विपथं त्यजेत् । (३।१)

ज्ञात्वा निदानम् अयनं मलावनुबलौ बलम् ॥ (३।२)

देशकालाद्यवस्थां च रक्तपित्ते प्रयोजयेत् । (४।१)

लङ्घनं बृंहणं वादौ शोधनं शमनं तथा ॥ (४।२)

संतर्पणोत्थं बलिनो बहुदोषस्य साधयेत् । (५।१)

ऊर्ध्वभागं विरेकेण वमनेन त्वधोगतम् ॥ (५।२)

शमनैर् बृंहणैश्चान्यल् लङ्घ्यबृंह्यान् अवेक्ष्य च । (६।१)

ऊर्ध्वं प्रवृत्ते शमनौ रसौ तिक्तकषायकौ ॥ (६।२)

उपवासश्च निःशुण्ठीषडङ्गोदकपायिनः । (७।१)

अधोगे रक्तपित्ते तु बृंहणो मधुरो रसः ॥ (७।२)

ऊर्ध्वगे तर्पणं योज्यं प्राक् च पेया त्वधोगते । (८।१)

अश्नतो बलिनो ऽशुद्धं न धार्यं तद्धि रोगकृत् ॥ (८।२)

धारयेद् अन्यथा शीघ्रम् अग्निवच्छीघ्रकारि तत् । (९।१)

त्रिवृच्छ्यामाकषायेण कल्केन च सशर्करम् ॥ (९।२)

साधयेद् विधिवल् लेहं लिह्यात् पाणितलं ततः । (१०।१)

त्रिवृता त्रिफला श्यामा पिप्पली शर्करा मधु ॥ (१०।२)

मोदकः संनिपातोर्ध्वरक्तशोफज्वरापहः । (११।१)

त्रिवृत् समसिता तद्वत् पिप्पलीपादसंयुता ॥ (११।२)

वमनं फलसंयुक्तं तर्पणं ससितामधु । (१२।१)

ससितं वा जलं क्षौद्रयुक्तं वा मधुकोदकम् ॥ (१२।२)

क्षीरं वा रसम् इक्षोर् वा शुद्धस्यानन्तरो विधिः । (१३।१)

यथास्वं मन्थपेयादिः प्रयोज्यो रक्षता बलम् ॥ (१३।२)

मन्थो ज्वरोक्तो द्राक्षादिः पित्तघ्नैर् वा फलैः कृतः । (१४।१)

मधुखर्जूरमृद्वीकापरूषकसिताम्भसा ॥ (१४।२)

मन्थो वा पञ्चसारेण सघृतैर् लाजसक्तुभिः । (१५।१)

दाडिमामलकाम्लो वा मन्दाग्न्यम्लाभिलाषिणाम् ॥ (१५।२)

कमलोत्पलकिञ्जल्कपृश्निपर्णीप्रियङ्गुकाः । (१६।१)

उशीरं शबरं लोध्रं शृङ्गवेरं कुचन्दनम् ॥ (१६।२)

ह्रीवेरं धातकीपुष्पं बिल्वमध्यं दुरालभा । (१७।१)

अर्धार्धैर् विहिताः पेया वक्ष्यन्ते पादयौगिकाः ॥ (१७।२)

भूनिम्बसेव्यजलदा मसूराः पृश्निपर्ण्यपि । (१८।१)

विदारिगन्धा मुद्गाश्च बला सर्पिर् हरेणुकाः ॥ (१८।२)

जाङ्गलानि च मांसानि शीतवीर्याणि साधयेत् । (१९।१)

पृथक् पृथग् जले तेषां यवागूः कल्पयेद् रसे ॥ (१९।२)

शीताः सशर्कराक्षौद्रास् तद्वन् मांसरसान् अपि । (२०।१)

ईषदम्लान् अनम्लान् वा घृतभृष्टान् सशर्करान् ॥ (२०।२)

शूकशिम्बीभवं धान्यं रक्ते शाकं च शस्यते । (२१।१)

अन्नस्वरूपविज्ञाने यद् उक्तं लघुशीतलम् ॥ (२१।२)

पूर्वोक्तम् अम्बु पानीयं पञ्चमूलेन वा शृतम् । (२२।१)

लघुना शृतशीतं वा मध्वम्भो वा फलाम्बु वा ॥ (२२।२)

शशः सवास्तुकः शस्तो विबन्धे तित्तिरिः पुनः । (२३।१)

उदुम्बरस्य निर्यूहे साधितो मारुते ऽधिके ॥ (२३।२)

प्लक्षस्य बर्हिणस् तद्वन् न्यग्रोधस्य च कुक्कुटः । (२४।१)

यत् किंचिद् रक्तपित्तस्य निदानं तच्च वर्जयेत् ॥ (२४।२)

वासारसेन फलिनीमृल्लोध्राञ्जनमाक्षिकम् । (२५।१)

पित्तासृक् शमयेत् पीतं निर्यासो वाटरूषकात् ॥ (२५।२)

शर्करामधुसंयुक्तः केवलो वा शृतो ऽपि वा । (२६।१)

वृषः सद्यो जयत्यस्रं स ह्यस्य परम् औषधम् ॥ (२६।२)

पटोलमालतीनिम्बचन्दनद्वयपद्मकम् । (२७।१)

लोध्रो वृषस् तण्डुलीयः कृष्णा मृन् मदयन्तिका ॥ (२७।२)

शतावरी गोपकन्या काकोल्यौ मधुयष्टिका । (२८।१)

रक्तपित्तहराः क्वाथास् त्रयः समधुशर्कराः ॥ (२८।२)

पलाशवल्कक्वाथो वा सुशीतः शर्करान्वितः । (२९।१)

लिह्याद् वा मधुसर्पिर्भ्यां गवाश्वशकृतो रसम् ॥ (२९।२)

सक्षौद्रं ग्रथिते रक्ते लिह्यात् पारावताच्छकृत् । (३०।१)

अतिनिःस्रुतरक्तश्च क्षौद्रेण रुधिरं पिबेत् ॥ (३०।२)

जाङ्गलं भक्षयेद् वाजम् आमं पित्तयुतं यकृत् । (३१।१)

चन्दनोशीरजलदलाजमुद्गकणायवैः ॥ (३१।२)

बलाजले पर्युषितैः कषायो रक्तपित्तहा । (३२।१)

प्रसादश्चन्दनाम्भोजसेव्यमृद्भृष्टलोष्टजः ॥ (३२।२)

सुशीतः ससिताक्षौद्रः शोणितातिप्रवृत्तिजित् । (३३।१)

आपोथ्य वा नवे कुम्भे प्लावयेद् इक्षुगण्डिकाः ॥ (३३।२)

स्थितं तद् गुप्तम् आकाशे रात्रिं प्रातः स्रुतं जलम् । (३४।१)

मधुमद् विकचाम्भोजकृतोत्तंसं च तद्गुणम् ॥ (३४।२)

ये च पित्तज्वरे चोक्ताः कषायास् तांश्च योजयेत् । (३५।१)

कषायैर् विविधैरेभिर् दीप्ते ऽग्नौ विजिते कफे ॥ (३५।२)

रक्तपित्तं न चेच्छाम्येत् तत्र वातोल्बणे पयः । (३६।१)

युञ्ज्याच्छागं शृतं तद्वद् गव्यं पञ्चगुणे ऽम्भसि ॥ (३६।२)

पञ्चमूलेन लघुना शृतं वा ससितामधु । (३७।१)

जीवकर्षभकद्राक्षाबलागोक्षुरनागरैः ॥ (३७।२)

पृथक् पृथक् शृतं क्षीरं सघृतं सितयाथवा । (३८।१)

गोकण्टकाभीरुशृतं पर्णिनीभिस् तथा पयः ॥ (३८।२)

हन्त्याशु रक्तं सरुजं विशेषान् मूत्रमार्गगम् । (३९।१)

विण्मार्गगे विशेषेण हितं मोचरसेन तु ॥ (३९।२)

वटप्ररोहैः शुङ्गैर् वा शुण्ठ्युदीच्योत्पलैरपि । (४०।१)

रक्तातीसारदुर्नामचिकित्सां चात्र कल्पयेत् ॥ (४०।२)

पीत्वा कषायान् पयसा भुञ्जीत पयसैव च । (४१।१)

कषाययोगैरेभिर् वा विपक्वं पाययेद् घृतम् ॥ (४१।२)

समूलमस्तकं क्षुण्णं वृषम् अष्टगुणे ऽम्भसि । (४२।१)

पक्त्वाष्टांशावशेषेण घृतं तेन विपाचयेत् ॥ (४२।२)

तत्पुष्पगर्भं तच्छीतं सक्षौद्रं पित्तशोणितम् । (४३।१)

पित्तगुल्मज्वरश्वासकासहृद्रोगकामलाः ॥ (४३।२)

तिमिरभ्रमवीसर्पस्वरसादांश्च नाशयेत् । (४४।१)

पलाशवृन्तस्वरसे तद्गर्भं च घृतं पचेत् ॥ (४४।२)

सक्षौद्रं तच्च रक्तघ्नं तथैव त्रायमाणया । (४५।१)

रक्ते सपिच्छे सकफे ग्रथिते कण्ठमार्गगे ॥ (४५।२)

लिह्यान् माक्षिकसर्पिर्भ्यां क्षारम् उत्पलनालजम् । (४६।१)

पृथक् पृथक् तथाम्भोजरेणुश्यामामधूकजम् ॥ (४६।२)

गुदागमे विशेषेण शोणिते वस्तिरिष्यते । (४७।१)

घ्राणगे रुधिरे शुद्धे नावनं चानुषेचयेत् ॥ (४७।२)

कषाययोगान् पूर्वोक्तान् क्षीरेक्ष्वादिरसाप्लुतान् । (४८।१)

क्षीरादीन् ससितांस् तोयं केवलं वा जलं हितं ॥ (४८।२)

रसो दाडिमपुष्पाणाम् आम्रास्थ्नः शाद्वलस्य वा । (४९।१)

कल्पयेच्छीतवर्गं च प्रदेहाभ्यञ्जनादिषु ॥ (४९।२)

यच्च पित्तज्वरे प्रोक्तं बहिरन्तश्च भेषजम् । (५०।१)

रक्तपित्ते हितं तच्च क्षतक्षीणे हितं च यत् ॥ (५०।२)