अथातो ज्वरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

आमाशयस्थो हत्वाग्निं सामो मार्गान् पिधाय यत् । (१।३)

विदधाति ज्वरं दोषस् तस्मात् कुर्वीत लङ्घनम् ॥ (१।४)

प्राग्रूपेषु ज्वरादौ वा बलं यत्नेन पालयन् । (२।१)

बलाधिष्ठानम् आरोग्यम् आरोग्यार्थः क्रियाक्रमः ॥ (२।२)

लङ्घनैः क्षपिते दोषे दीप्ते ऽग्नौ लाघवे सति । (३।१)

स्वास्थ्यं क्षुत् तृड् रुचिः पक्तिर् बलम् ओजश्च जायते ॥ (३।२)

तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चले मले । (४।१)

सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके ॥ (४।२)

सद्योभुक्तस्य संजाते ज्वरे सामे विशेषतः । (५।१)

वमनं वमनार्हस्य शस्तं कुर्यात् तद् अन्यथा ॥ (५।२)

श्वासातीसारसंमोहहृद्रोगविषमज्वरान् । (६।१)

पिप्पलीभिर् युतान् गालान् कलिङ्गैर् मधुकेन वा ॥ (६।२)

उष्णाम्भसा समधुना पिबेत् सलवणेन वा । (७।१)

पटोलनिम्बकर्कोटवेत्रपत्त्रोदकेन वा ॥ (७।२)

तर्पणेन रसेनेक्षोर् मद्यैः कल्पोदितानि वा । (८।१)

वमनानि प्रयुञ्जीत बलकालविभागवित् ॥ (८।२)

कृते ऽकृते वा वमने ज्वरी कुर्याद् विशोषणम् । (९।१)

दोषाणां समुदीर्णानां पाचनाय शमाय च ॥ (९।२)

दोषेण भस्मनेवाग्नौ छन्ने ऽन्नं न विपच्यते । (१०।१)

तस्माद् आ दोषपचनाज्ज्वरितान् उपवासयेत् ॥ (१०।२)

तृष्णग् अल्पाल्पम् उष्णाम्बु पिबेद् वातकफज्वरे । (११।१)

तत् कफं विलयं नीत्वा तृष्णाम् आशु निवर्तयेत् ॥ (११।२)

उदीर्य चाग्निं स्रोतांसि मृदूकृत्य विशोधयेत् । (१२।१)

लीनपित्तानिलस्वेदशकृन्मूत्रानुलोमनम् ॥ (१२।२)

निद्राजाड्यारुचिहरं प्राणानाम् अवलम्बनम् । (१३।१)

विपरीतम् अतः शीतं दोषसंघातवर्धनम् ॥ (१३।२)

उष्णम् एवंगुणत्वे ऽपि युञ्ज्यान् नैकान्तपित्तले । (१४।१)

उद्रिक्तपित्ते दवथुदाहमोहातिसारिणि ॥ (१४।२)

विषमद्योत्थिते ग्रीष्मे क्षतक्षीणे ऽस्रपित्तिनि । (१५।१)

घनचन्दनशुण्ठ्यम्बुपर्पटोशीरसाधितम् ॥ (१५।२)

शीतं तेभ्यो हितं तोयं पाचनं तृड्ज्वरापहम् । (१६।१)

ऊष्मा पित्ताद् ऋते नास्ति ज्वरो नास्त्यूष्मणा विना ॥ (१६।२)

तस्मात् पित्तविरुद्धानि त्यजेत् पित्ताधिके ऽधिकम् । (१७।१)

स्नानाभ्यङ्गप्रदेहांश्च परिशेषं च लङ्घनम् ॥ (१७।२)

अजीर्ण इव शूलघ्नं सामे तीव्ररुजि ज्वरे । (१८।१)

न पिबेद् औषधं तद्धि भूय एवामम् आवहेत् ॥ (१८।२)

आमाभिभूतकोष्ठस्य क्षीरं विषम् अहेरिव । (१९।१)

सोदर्दपीनसश्वासे जङ्घापर्वास्थिशूलिनि ॥ (१९।२)

वातश्लेष्मात्मके स्वेदः प्रशस्तः स प्रवर्तयेत् । (२०।१)

स्वेदमूत्रशकृद्वातान् कुर्याद् अग्नेश्च पाटवम् ॥ (२०।२)

स्नेहोक्तम् आचारविधिं सर्वशश्चानुपालयेत् । (२१।१)

लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस् तिक्तको रसः ॥ (२१।२)

मलानां पाचनानि स्युर् यथावस्थं क्रमेण वा । (२२।१)

शुद्धवातक्षयागन्तुजीर्णज्वरिषु लङ्घनम् ॥ (२२।२)

नेष्यते तेषु हि हितं शमनं यन् न कर्शनम् । (२३।१)

तत्र सामज्वराकृत्या जानीयाद् अविशोषितम् ॥ (२३।२)

द्विविधोपक्रमज्ञानम् अवेक्षेत च लङ्घने । (२४।१)

युक्तं लङ्घितलिङ्गैस् तु तं पेयाभिरुपाचरेत् ॥ (२४।२)

यथास्वौषधसिद्धाभिर् मण्डपूर्वाभिरादितः । (२५।१)

षडहं वा मृदुत्वं वा ज्वरो यावद् अवाप्नुयात् ॥ (२५।२)

तस्याग्निर् दीप्यते ताभिः समिद्भिरिव पावकः । (२६।१)

प्राग् लाजपेयां सुजरां सशुण्ठीधान्यपिप्पलीम् ॥ (२६।२)

ससैन्धवां तथाम्लार्थी तां पिबेत् सहदाडिमाम् । (२७।१)

सृष्टविड् बहुपित्तो वा सशुण्ठीमाक्षिकां हिमाम् ॥ (२७।२)

वस्तिपार्श्वशिरःशूली व्याघ्रीगोक्षुरसाधिताम् । (२८।१)

पृश्निपर्णीबलाबिल्वनागरोत्पलधान्यकैः ॥ (२८।२)

सिद्धां ज्वरातिसार्यम्लां पेयां दीपनपाचनीम् । (२९।१)

ह्रस्वेन पञ्चमूलेन हिक्कारुक्श्वासकासवान् ॥ (२९।२)

पञ्चमूलेन महता कफार्तो यवसाधिताम् । (३०।१)

विबद्धवर्चाः सयवां पिप्पल्यामलकैः कृतां ॥ (३०।२)

यवागूं सर्पिषा भृष्टां मलदोषानुलोमनीम् । (३१।१)

चविकापिप्पलीमूलद्राक्षामलकनागरैः ॥ (३१।२)

कोष्ठे विबद्धे सरुजि पिबेत् तु परिकर्तिनि । (३२।१)

कोलवृक्षाम्लकलशीधावनीश्रीफलैः कृताम् ॥ (३२।२)

अस्वेदनिद्रस् तृष्णार्तः सितामलकनागरैः । (३३।१)

सिताबदरमृद्वीकाशारिवामुस्तचन्दनैः ॥ (३३।२)

तृष्णाछर्दिपरीदाहज्वरघ्नीं क्षौद्रसंयुताम् । (३४।१)

कुर्यात् पेयौषधैरेव रसयूषादिकान् अपि ॥ (३४।२)

मद्योद्भवे मद्यनित्ये पित्तस्थानगते कफे । (३५।१)

ग्रीष्मे तयोर् वाधिकयोस् तृट्छर्दिर्दाहपीडिते ॥ (३५।२)

ऊर्ध्वं प्रवृत्ते रक्ते च पेयां नेच्छन्ति तेषु तु । (३६।१)

ज्वरापहैः फलरसैर् अद्भिर् वा लाजतर्पणात् ॥ (३६।२)

पिबेत् सशर्कराक्षौद्रान् ततो जीर्णे तु तर्पणे । (३७।१)

यवाग्वां वौदनं क्षुद्वान् अश्नीयाद् भृष्टतण्डुलम् ॥ (३७।२)

दकलावणिकैर् यूषै रसैर् वा मुद्गलावजैः । (३८।१)

इत्ययं षडहो नेयो बलं दोषं च रक्षता ॥ (३८।२)

ततः पक्वेषु दोषेषु लङ्घनाद्यैः प्रशस्यते । (३९।१)

कषायो दोषशेषस्य पाचनः शमनो ऽथवा ॥ (३९।२)

तिक्तः पित्ते विशेषेण प्रयोज्यः कटुकः कफे । (४०।१)

पित्तश्लेष्महरत्वे ऽपि कषायः स न शस्यते ॥ (४०।२)

नवज्वरे मलस्तम्भात् कषायो विषमज्वरम् । (४१।१)

कुरुते ऽरुचिहृल्लासहिध्माध्मानादिकान् अपि ॥ (४१।२)

सप्ताहाद् औषधं केचिद् आहुरन्ये दशाहतः । (४२।१)

केचिल्लघ्वन्नभुक्तस्य योज्यम् आमोल्बणे न तु ॥ (४२।२)

तीव्रज्वरपरीतस्य दोषवेगोदये यतः । (४३।१)

दोषे ऽथवातिनिचिते तन्द्रास्तैमित्यकारिणि ॥ (४३।२)

अपच्यमानं भैषज्यं भूयो ज्वलयति ज्वरम् । (४४।१)

मृदुर् ज्वरो लघुर् देहश्चलिताश्च मला यदा ॥ (४४।२)

अचिरज्वरितस्यापि भेषजं योजयेत् तदा । (४५।१)

मुस्तया पर्पटं युक्तं शुण्ठ्या दुःस्पर्शयापि वा ॥ (४५।२)

पाक्यं शीतकषायं वा पाठोशीरं सवालकम् । (४६।१)

पिबेत् तद्वच्च भूनिम्बगुडूचीमुस्तनागरम् ॥ (४६।२)

यथायोगम् इमे योज्याः कषाया दोषपाचनाः । (४७।१)

ज्वरारोचकतृष्णास्यवैरस्यापक्तिनाशनाः ॥ (४७।२)

कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्त्रं कटुकरोहिणी ॥ (४८।१)

पटोलं शारिवा मुस्ता पाठा कटुकरोहिणी । (४९।१)

पटोलनिम्बत्रिफलामृद्वीकामुस्तवत्सकाः ॥ (४९।२)

किराततिक्तम् अमृता चन्दनं विश्वभेषजम् । (५०।१)

धात्रीमुस्तामृताक्षौद्रम् अर्धश्लोकसमापनाः ॥ (५०।२)

पञ्चैते संततादीनां पञ्चानां शमना मताः । (५१।१)

दुरालभामृतामुस्तानागरं वातजे ज्वरे ॥ (५१।२)

अथवा पिप्पलीमूलगुडूचीविश्वभेषजम् । (५२।१)

कनीयः पञ्चमूलं च पित्ते शक्रयवा घनम् ॥ (५२।२)

कटुका चेति सक्षौद्रं मुस्तापर्पटकं तथा । (५३।१)

सधन्वयासभूनिम्बं वत्सकाद्यो गणः कफे ॥ (५३।२)

अथवा वृषगाङ्गेयीशृङ्गवेरदुरालभाः । (५४।१)

रुग्विबन्धानिलश्लेष्मयुक्ते दीपनपाचनम् ॥ (५४।२)

अभयापिप्पलीमूलशम्याककटुकाघनम् । (५५।१)

द्राक्षामधूकमधुकलोध्रकाश्मर्यशारिवाः ॥ (५५।२)

मुस्तामलकह्रीवेरपद्मकेसरपद्मकम् । (५६।१)

मृणालचन्दनोशीरनीलोत्पलपरूषकम् ॥ (५६।२)

फाण्टो हिमो वा द्राक्षादिर् जातीकुसुमवासितः । (५७।१)

युक्तो मधुसितालाजैर् जयत्यनिलपित्तजम् ॥ (५७।२)

ज्वरं मदात्ययं छर्दिं मूर्छां दाहं श्रमं भ्रमम् । (५८।१)

ऊर्ध्वगं रक्तपित्तं च पिपासां कामलाम् अपि ॥ (५८।२)

पाचयेत् कटुकां पिष्ट्वा कर्परे ऽभिनवे शुचौ । (५९।१)

निष्पीडितो घृतयुतस् तद्रसो ज्वरदाहजित् ॥ (५९।२)

कफवाते वचातिक्तापाठारग्वधवत्सकाः । (६०।१)

पिप्पलीचूर्णयुक्तो वा क्वाथश्छिन्नोद्भवोद्भवः ॥ (६०।२)

व्याघ्रीशुण्ठ्यमृताक्वाथः पिप्पलीचूर्णसंयुतः । (६१।१)

वातश्लेष्मज्वरश्वासकासपीनसशूलजित् ॥ (६१।२)

पथ्याकुस्तुम्बुरीमुस्ताशुण्ठीकट्तृणपर्पटम् । (६२।१)

सकट्फलवचाभार्गीदेवाह्वं मधुहिङ्गुमत् ॥ (६२।२)

कफवातज्वरष्ठीवकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः । (६३।१)

कण्ठामयास्यश्वयथुकासश्वासान् नियच्छति ॥ (६३।२)

आरग्वधादिः सक्षौद्रः कफपित्तज्वरं जयेत् । (६४।१)

तथा तिक्तावृषोशीरत्रायन्तीत्रिफलामृताः ॥ (६४।२)

पटोलातिविषानिम्बमूर्वाधन्वयवासकाः । (६५।१)

संनिपातज्वरे व्याघ्रीदेवदारुनिशाघनम् ॥ (६५।२)

पटोलपत्त्रनिम्बत्वक्त्रिफलाकटुकायुतम् । (६६।१)

नागरं पौष्करं मूलं गुडूची कण्टकारिका ॥ (६६।२)

सकासश्वासपार्श्वार्तौ वातश्लेष्मोत्तरे ज्वरे । (६७।१)

मधूकपुष्पमृद्वीकात्रायमाणापरूषकम् ॥ (६७।२)

सोशीरतिक्तात्रिफलाकाश्मर्यं कल्पयेद्धिमम् । (६८।१)

कषायं तं पिबन् काले ज्वरान् सर्वान् अपोहति ॥ (६८।२)

जात्यामलकमुस्तानि तद्वद्धन्वयवासकम् । (६९।१)

बद्धविट् कटुकाद्राक्षात्रायन्तीत्रिफलागुडम् ॥ (६९।२)

जीर्णौषधो ऽन्नं पेयाद्यम् आचरेच्छ्लेष्मवान् न तु । (७०।१)

पेया कफं वर्धयति पङ्कं पांसुषु वृष्टिवत् ॥ (७०।२)

श्लेष्माभिष्यण्णदेहानाम् अतः प्राग् अपि योजयेत् । (७१।१)

यूषान् कुलत्थचणककलायादिकृतान् लघून् ॥ (७१।२)

रूक्षांस् तिक्तरसोपेतान् हृद्यान् रुचिकरान् पटून् । (७२।१)

रक्ताद्याः शालयो जीर्णाः षष्टिकाश्च ज्वरे हिताः ॥ (७२।२)

श्लेष्मोत्तरे वीततुषास् तथा वाटीकृता यवाः । (७३।१)

ओदनस् तैः स्रुतो द्विस् त्रिः प्रयोक्तव्यो यथायथम् ॥ (७३।२)

दोषदूष्यादिबलतो ज्वरघ्नक्वाथसाधितः । (७४।१)

मुद्गाद्यैर् लघुभिर् यूषाः कुलत्थैश्च ज्वरापहाः ॥ (७४।२)

कारवेल्लककर्कोटबालमूलकपर्पटैः । (७५।१)

वार्ताकनिम्बकुसुमपटोलफलपल्लवैः ॥ (७५।२)

अत्यन्तलघुभिर् मांसैर् जाङ्गलैश्च हिता रसाः । (७६।१)

व्याघ्रीपरूषतर्कारीद्राक्षामलकदाडिमैः ॥ (७६।२)

संस्कृताः पिप्पलीशुण्ठीधान्यजीरकसैन्धवैः । (७७।१)

सितामधुभ्यां प्रायेण संयुता वा कृताकृताः ॥ (७७।२)

अनम्लतक्रसिद्धानि रुच्यानि व्यञ्जनानि च । (७८।१)

अच्छान्यनलसम्पन्नान्यनुपाने ऽपि योजयेत् ॥ (७८।२)

तानि क्वथितशीतं च वारि मद्यं च सात्म्यतः । (७९।१)

सज्वरं ज्वरमुक्तं वा दिनान्ते भोजयेल् लघु ॥ (७९।२)

श्लेष्मक्षयविवृद्धोष्मा बलवान् अनलस् तदा । (८०।१)

यथोचिते ऽथवा काले देशसात्म्यानुरोधतः ॥ (८०।२)

प्राग् अल्पवह्निर् भुञ्जानो न ह्यजीर्णेन पीड्यते । (८१।१)

कषायपानपथ्यान्नैर् दशाह इति लङ्घिते ॥ (८१।२)

सर्पिर् दद्यात् कफे मन्दे वातपित्तोत्तरे ज्वरे । (८२।१)

पक्वेषु दोषेष्वमृतं तद् विषोपमम् अन्यथा ॥ (८२।२)

दशाहे स्याद् अतीते ऽपि ज्वरोपद्रववृद्धिकृत् । (८३।१)

लङ्घनादिक्रमं तत्र कुर्याद् आ कफसंक्षयात् ॥ (८३।२)

देहधात्वबलत्वाच्च ज्वरो जीर्णो ऽनुवर्तते । (८४।१)

रूक्षं हि तेजो ज्वरकृत् तेजसा रूक्षितस्य च ॥ (८४।२)

वमनस्वेदकालाम्बुकषायलघुभोजनैः । (८५।१)

यः स्याद् अतिबलो धातुः सहचारी सदागतिः ॥ (८५।२)

तस्य संशमनं सर्पिर् दीप्तस्येवाम्बु वेश्मनः । (८६।१)

वातपित्तजिताम् अग्र्यं संस्कारं चानुरुध्यते ॥ (८६।२)

सुतरां तद्ध्यतो दद्याद् यथास्वौषधसाधितम् । (८७।१)

विपरीतं ज्वरोष्माणं जयेत् पित्तं च शैत्यतः ॥ (८७।२)

स्नेहाद् वातं घृतं तुल्यं योगसंस्कारतः कफम् । (८८।१)

पूर्वे कषायाः सघृताः सर्वे योज्या यथामलम् ॥ (८८।२)

त्रिफलापिचुमन्दत्वङ्मधुकं बृहतीद्वयम् । (८९।१)

समसूरदलं क्वाथः सघृतो ज्वरकासहा ॥ (८९।२)

पिप्पलीन्द्रयवधावनितिक्ताशारिवामलकतामलकीभिः । (९०।१)

बिल्वमुस्तहिमपालनिसेव्यैर् द्राक्षयातिविषया स्थिरया च ॥ (९०।२)

घृतम् आशु निहन्ति साधितं ज्वरम् अग्निं विषमं हलीमकम् । (९१।१)

अरुचिं भृशतापम् अंसयोर् वमथुं पार्श्वशिरोरुजं क्षयम् ॥ (९१।२)

तैल्वकं पवनजन्मनि ज्वरे योजयेत् त्रिवृतया वियोजितम् । (९२।१)

तिक्तकं वृषघृतं च पैत्तिके यच्च पालनिकया शृतं हविः ॥ (९२।२)

विडङ्गसौवर्चलचव्यपाठाव्योषाग्निसिन्धूद्भवयावशूकैः । (९३।१)

पलांशकैः क्षीरसमं घृतस्य प्रस्थं पचेज् जीर्णकफज्वरघ्नम् ॥ (९३।२)

गुडूच्या रसकल्काभ्यां त्रिफलाया वृषस्य वा । (९४।१)

मृद्वीकाया बलायाश्च स्नेहाः सिद्धा ज्वरच्छिदः ॥ (९४।२)

जीर्णे घृते च भुञ्जीत मृदुमांसरसौदनम् । (९५।१)

बलं ह्यलं दोषहरं परं तच्च बलप्रदम् ॥ (९५।२)

कफपित्तहरा मुद्गकारवेल्लादिजा रसाः । (९६।१)

प्रायेण तस्मान् न हिता जीर्णे वातोत्तरे ज्वरे ॥ (९६।२)

शूलोदावर्तविष्टम्भजनना ज्वरवर्धनाः । (९७।१)

न शाम्यत्येवम् अपि चेज्ज्वरः कुर्वीत शोधनम् ॥ (९७।२)

शोधनार्हस्य वमनं प्राग् उक्तं तस्य योजयेत् । (९८।१)

आमाशयगते दोषे बलिनः पालयन् बलम् ॥ (९८।२)

पक्वे तु शिथिले दोषे ज्वरे वा विषमद्यजे । (९९।१)

मोदकं त्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिकेसरैः ॥ (९९।२)

ससितामधुभिर् दद्याद् व्योषाद्यं वा विरेचनम् । (१००।१)

द्राक्षाधात्रीरसं तद्वत् सद्राक्षां वा हरीतकीम् ॥ (१००।२)

आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा । (१०१।१)

त्रिफलां त्रायमाणां वा पयसा ज्वरितः पिबेत् ॥ (१०१।२)

विरिक्तानां च संसर्गी मण्डपूर्वा यथाक्रमम् । (१०२।१)

च्यवमानं ज्वरोत्क्लिष्टम् उपेक्षेत मलं सदा ॥ (१०२।२)

पक्वो ऽपि हि विकुर्वीत दोषः कोष्ठे कृतास्पदः । (१०३।१)

अतिप्रवर्तमानं वा पाचयन् संग्रहं नयेत् ॥ (१०३।२)

आमसंग्रहणे दोषा दोषोपक्रम ईरिताः । (१०४।१)

पाययेद् दोषहरणं मोहाद् आमज्वरे तु यः ॥ (१०४।२)

प्रसुप्तं कृष्णसर्पं स कराग्रेण परामृशेत् । (१०५।१)

ज्वरक्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम् ॥ (१०५।२)

कामं तु पयसा तस्य निरूहैर् वा हरेन् मलान् । (१०६।१)

क्षीरोचितस्य प्रक्षीणश्लेष्मणो दाहतृड्वतः ॥ (१०६।२)

क्षीरं पित्तानिलार्तस्य पथ्यम् अप्यतिसारिणः । (१०७।१)

तद् वपुर् लङ्घनोत्तप्तं प्लुष्टं वनम् इवाग्निना ॥ (१०७।२)

दिव्याम्बु जीवयेत् तस्य ज्वरं चाशु नियच्छति । (१०८।१)

संस्कृतं शीतम् उष्णं वा तस्माद्धारोष्णम् एव वा ॥ (१०८।२)

विभज्य काले युञ्जीत ज्वरिणं हन्त्यतो ऽन्यथा । (१०९।१)

पयः सशुण्ठीखर्जूरमृद्वीकाशर्कराघृतम् ॥ (१०९।२)

शृतशीतं मधुयुतं तृड्दाहज्वरनाशनम् । (११०।१)

तद्वद् द्राक्षाबलायष्टीशारिवाकणचन्दनैः ॥ (११०।२)

चतुर्गुणेनाम्भसा वा पिप्पल्या वा शृतं पिबेत् । (१११।१)

कासाच्छ्वासाच्छिरःशूलात् पार्श्वशूलाच्चिरज्वरात् ॥ (१११।२)

मुच्यते ज्वरितः पीत्वा पञ्चमूलीशृतं पयः । (११२।१)

शृतम् एरण्डमूलेन बालबिल्वेन वा ज्वरात् ॥ (११२।२)

धारोष्णं वा पयः पीत्वा विबद्धानिलवर्चसः । (११३।१)

सरक्तपिच्छातिसृतेः सतृट्शूलप्रवाहिकात् ॥ (११३।२)

सिद्धं शुण्ठीबलाव्याघ्रीगोकण्टकगुडैः पयः । (११४।१)

शोफमूत्रशकृद्वातविबन्धज्वरकासजित् ॥ (११४।२)

वृश्चीवबिल्ववर्षाभूसाधितं ज्वरशोफनुत् । (११५।१)

शिंशिपासारसिद्धं च क्षीरम् आशु ज्वरापहम् ॥ (११५।२)

निरूहस् तु बलं वह्निं विज्वरत्वं मुदं रुचिम् । (११६।१)

दोषे युक्तः करोत्याशु पक्वे पक्वाशयं गते ॥ (११६।२)

पित्तं वा कफपित्तं वा पक्वाशयगतं हरेत् । (११७।१)

स्रंसनं त्रीन् अपि मलान् वस्तिः पक्वाशयाश्रयान् ॥ (११७।२)

प्रक्षीणकफपित्तस्य त्रिकपृष्ठकटीग्रहे । (११८।१)

दीप्ताग्नेर् बद्धशकृतः प्रयुञ्जीतानुवासनम् ॥ (११८।२)

पटोलनिम्बच्छदनकटुकाचतुरङ्गुलैः । (११९।१)

स्थिराबलागोक्षुरकमदनोशीरवालकैः ॥ (११९।२)

पयस्यर्धोदके क्वाथं क्षीरशेषं विमिश्रितम् । (१२०।१)

कल्कितैर् मुस्तमदनकृष्णामधुकवत्सकैः ॥ (१२०।२)

वस्तिं मधुघृताभ्यां च पीडयेज् ज्वरनाशनम् । (१२१।१)

चतस्रः पर्णिनीर् यष्टीफलोशीरनृपद्रुमान् ॥ (१२१।२)

क्वाथयेत् कल्कयेद् यष्टीशताह्वाफलिनीफलम् । (१२२।१)

मुस्तं च वस्तिः सगुडक्षौद्रसर्पिर् ज्वरापहः ॥ (१२२।२)

जीवन्तीं मदनं मेदां पिप्पलीं मधुकं वचाम् । (१२३।१)

ऋद्धिं रास्नां बलां बिल्वं शतपुष्पां शतावरीम् ॥ (१२३।२)

पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस् तैलं चैकत्र साधितम् । (१२४।१)

ज्वरे ऽनुवासनं दद्याद् यथास्नेहं यथामलम् ॥ (१२४।२)

ये च सिद्धिषु वक्ष्यन्ते वस्तयो ज्वरनाशनाः । (१२५।१)

शिरोरुग्गौरवश्लेष्महरम् इन्द्रियबोधनम् ॥ (१२५।२)

जीर्णज्वरे रुचिकरं दद्यान् नस्यं विरेचनम् । (१२६।१)

स्नैहिकं शून्यशिरसो दाहार्ते पित्तनाशनम् ॥ (१२६।२)

धूमगण्डूषकवडान् यथादोषं च कल्पयेत् । (१२७।१)

प्रतिश्यायास्यवैरस्यशिरःकण्ठामयापहान् ॥ (१२७।२)

अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं साज्यसैन्धवम् । (१२८।१)

धात्रीद्राक्षासितानां वा कल्कम् आस्येन धारयेत् ॥ (१२८।२)

यथोपशयसंस्पर्शान् शीतोष्णद्रव्यकल्पितान् । (१२९।१)

अभ्यङ्गालेपसेकादीञ् ज्वरे जीर्णे त्वगाश्रिते ॥ (१२९।२)

कुर्याद् अञ्जनधूमांश्च तथैवागन्तुजे ऽपि तान् । (१३०।१)

दाहे सहस्रधौतेन सर्पिषाभ्यङ्गम् आचरेत् ॥ (१३०।२)

सूत्रोक्तैश्च गणैस् तैस् तैर् मधुराम्लकषायकैः । (१३१।१)

दूर्वादिभिर् वा पित्तघ्नैः शोधनादिगणोदितैः ॥ (१३१।२)

शीतवीर्यैर् हिमस्पर्शैः क्वाथकल्कीकृतैः पचेत् । (१३२।१)

तैलं सक्षीरम् अभ्यङ्गात् सद्यो दाहज्वरापहम् ॥ (१३२।२)

शिरो गात्रं च तैरेव नातिपिष्टैः प्रलेपयेत् । (१३३।१)

तत्क्वाथेन परीषेकम् अवगाहं च योजयेत् ॥ (१३३।२)

तथारनालसलिलक्षीरशुक्तघृतादिभिः । (१३४।१)

कपित्थमातुलुङ्गाम्लविदारीलोध्रदाडिमैः ॥ (१३४।२)

बदरीपल्लवोत्थेन फेनेनारिष्टकस्य वा । (१३५।१)

लिप्ते ऽङ्गे दाहरुङ्मोहाश्छर्दिस् तृष्णा च शाम्यति ॥ (१३५।२)

यो वर्णितः पित्तहरो दोषोपक्रमणे क्रमः । (१३६।१)

तं च शीलयतः शीघ्रं सदाहो नश्यति ज्वरः ॥ (१३६।२)

वीर्योष्णैरुष्णसंस्पर्शैस् तगरागुरुकुङ्कुमैः । (१३७।१)

कुष्ठस्थौणेयशैलेयसरलामरदारुभिः ॥ (१३७।२)

नखरास्नापुरवचाचण्डैलाद्वयचोरकैः । (१३८।१)

पृथ्वीकाशिग्रुसुरसाहिंस्राध्यामकसर्षपैः ॥ (१३८।२)

दशमूलामृतैरण्डद्वयपत्तूररोहिषैः । (१३९।१)

तमालपत्त्रभूतीकशल्लकीधान्यदीप्यकैः ॥ (१३९।२)

मिशिमाषकुलत्थाग्निप्रकीर्यानाकुलीद्वयैः । (१४०।१)

अन्यैश्च तद्विधैर् द्रव्यैः शीते तैलं ज्वरे पचेत् ॥ (१४०।२)

क्वथितैः कल्कितैर् युक्तैः सुरासौवीरकादिभिः । (१४१।१)

तेनाभ्यञ्ज्यात् सुखोष्णेन तैः सुपिष्टैश्च लेपयेत् ॥ (१४१।२)

कवोष्णैस् तैः परीषेकम् अवगाहं च कल्पयेत् । (१४२।१)

केवलैरपि तद्वच्च शुक्तगोमूत्रमस्तुभिः ॥ (१४२।२)

आरग्वधादिवर्गं च पानाभ्यञ्जनलेपने । (१४३।१)

धूपान् अगुरुजान् यांश्च वक्ष्यन्ते विषमज्वरे ॥ (१४३।२)

अग्न्यनग्निकृतान् स्वेदान् स्वेदि भेषजभोजनम् । (१४४।१)

गर्भभूवेश्मशयनं कुथकम्बलरल्लकान् ॥ (१४४।२)

निर्धूमदीप्तैरङ्गारैर् हसन्तीश्च हसन्तिकाः । (१४५।१)

मद्यं सत्र्यूषणं तक्रं कुलत्थव्रीहिकोद्रवान् ॥ (१४५।२)

संशीलयेद् वेपथुमान् यच्चान्यद् अपि पित्तलम् । (१४६।१)

दयिताः स्तनशालिन्यः पीना विभ्रमभूषणाः ॥ (१४६।२)

यौवनासवमत्ताश्च तम् आलिङ्गेयुर् अङ्गनाः । (१४७।१)

वीतशीतं च विज्ञाय तास् ततो ऽपनयेत् पुनः ॥ (१४७।२)

वर्धनेनैकदोषस्य क्षपणेनोच्छ्रितस्य वा । (१४८।१)

कफस्थानानुपूर्व्या वा तुल्यकक्षाञ् जयेन् मलान् ॥ (१४८।२)

संनिपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः । (१४९।१)

शोफः संजायते येन कश्चिद् एव विमुच्यते ॥ (१४९।२)

रक्तावसेचनैः शीघ्रं सर्पिःपानैश्च तं जयेत् । (१५०।१)

प्रदेहैः कफपित्तघ्नैर् नावनैः कवडग्रहैः ॥ (१५०।२)

शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर् ज्वरो यस्य न शाम्यति । (१५१।१)

शाखानुसारी तस्याशु मुञ्चेद् बाह्वोः क्रमात् सिराम् ॥ (१५१।२)

अयम् एव विधिः कार्यो विषमे ऽपि यथायथम् । (१५२।१)

ज्वरे विभज्य वातादीन् यश्चानन्तरम् उच्यते ॥ (१५२।२)

पटोलकटुकामुस्ताप्राणदामधुकैः कृताः । (१५३।१)

त्रिचतुःपञ्चशः क्वाथा विषमज्वरनाशनाः ॥ (१५३।२)

योजयेत् त्रिफलां पथ्यां गुडूचीं पिप्पलीं पृथक् । (१५४।१)

तैस् तैर् विधानैः सगुडं भल्लातकम् अथापि वा ॥ (१५४।२)

लङ्घनं बृंहणं वादौ ज्वरागमनवासरे । (१५५।१)

प्रातः सतैलं लशुनं प्राग्भक्तं वा तथा घृतम् ॥ (१५५।२)

जीर्णं तद्वद् दधि पयस् तक्रं सर्पिश्च षट्पलम् । (१५६।१)

कल्याणकं पञ्चगव्यं तिक्ताख्यं वृषसाधितम् ॥ (१५६।२)

त्रिफलाकोलतर्कारीक्वाथे दध्ना शृतं घृतम् । (१५७।१)

तिल्वकत्वक्कृतावापं विषमज्वरजित् परम् ॥ (१५७।२)

सुरां तीक्ष्णं च यन् मद्यं शिखितित्तिरिदक्षजम् । (१५८।१)

मांसं मेद्योष्णवीर्यं च सहान्नेन प्रकामतः ॥ (१५८।२)

सेवित्वा तदहः स्वप्याद् अथवा पुनरुल्लिखेत् । (१५९।१)

सर्पिषो महतीं मात्रां पीत्वा वा छर्दयेत् पुनः ॥ (१५९।२)

नीलिनीम् अजगन्धां च त्रिवृतां कटुरोहिणीम् । (१६०।१)

पिबेज् ज्वरस्यागमने स्नेहस्वेदोपपादितः ॥ (१६०।२)

मनोह्वा सैन्धवं कृष्णा तैलेन नयनाञ्जनम् । (१६१।१)

योज्यं हिङ्गुसमा व्याघ्रीवसा नस्यं ससैन्धवम् ॥ (१६१।२)

पुराणसर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत् ससैन्धवा । (१६२।१)

पलङ्कषा निम्बपत्त्रं वचा कुष्ठं हरीतकी ॥ (१६२।२)

सर्षपाः सयवाः सर्पिर् धूपो विड् वा बिडालजा । (१६३।१)

पुरध्यामवचासर्जनिम्बार्कागुरुदारुभिः ॥ (१६३।२)

धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्यो ऽयम् अपराजितः । (१६४।१)

धूपनस्याञ्जनोत्त्रासा ये चोक्ताश्चित्तवैकृते ॥ (१६४।२)

दैवाश्रयं च भैषज्यं ज्वरान् सर्वान् व्यपोहति । (१६५।१)

विशेषाद् विषमान् प्रायस् ते ह्यागन्त्वनुबन्धजाः ॥ (१६५।२)

यथास्वं च सिरां विध्येद् अशान्तौ विषमज्वरे । (१६६।१)

केवलानिलवीसर्पविस्फोटाभिहतज्वरे ॥ (१६६।२)

सर्पिःपानहिमालेपसेकमांसरसाशनम् । (१६७।१)

कुर्याद् यथास्वम् उक्तं च रक्तमोक्षादि साधनम् ॥ (१६७।२)

ग्रहोत्थे भूतविद्योक्तं बलिमन्त्रादि साधनम् । (१६८।१)

ओषधिगन्धजे पित्तशमनं विषजिद् विषे ॥ (१६८।२)

इष्टैरर्थैर् मनोज्ञैश्च यथादोषशमेन च । (१६९।१)

हिताहितविवेकैश्च ज्वरं क्रोधादिजं जयेत् ॥ (१६९।२)

क्रोधजो याति कामेन शान्तिं क्रोधेन कामजः । (१७०।१)

भयशोकोद्भवौ ताभ्यां भीशोकाभ्यां तथेतरौ ॥ (१७०।२)

शापाथर्वणमन्त्रोत्थे विधिर् दैवव्यपाश्रयः । (१७१।१)

ते ज्वराः केवलाः पूर्वं व्याप्यन्ते ऽनन्तरम् मलैः ॥ (१७१।२)

तस्माद् दोषानुसारेण तेष्वाहारादि कल्पयेत् । (१७२।१)

न हि ज्वरो ऽनुबध्नाति मारुताद्यैर् विना कृतः ॥ (१७२।२)

ज्वरकालस्मृतिं चास्य हारिभिर् विषयैर् हरेत् । (१७३।१)

करुणार्द्रं मनः शुद्धं सर्वज्वरविनाशनम् ॥ (१७३।२)

त्यजेद् आ बललाभाच्च व्यायामस्नानमैथुनम् । (१७४।१)

गुर्वसात्म्यविदाह्यन्नं यच्चान्यज् ज्वरकारणम् ॥ (१७४।२)

न विज्वरो ऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत् तथा । (१७५।१)

निवृत्तो ऽपि ज्वरः शीघ्रं व्यापादयति दुर्बलम् ॥ (१७५।२)

सद्यः प्राणहरो यस्मात् तस्मात् तस्य विशेषतः । (१७६।१)

तस्यां तस्याम् अवस्थायां तत् तत् कुर्याद् भिषग्जितम् ॥ (१७६।२)

ओषधयो मणयश्च सुमन्त्राः साधुगुरुद्विजदैवतपूजाः । (१७७।१)

प्रीतिकरा मनसो विषयाश्च घ्नन्त्यपि विष्णुकृतं ज्वरम् उग्रम् ॥ (१७७।२)