अथात उन्मादप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

अन्ज़ह्ल् देर् वरिअन्तेनुन्मादाः षट् पृथग्दोषनिचयाधिविषोद्भवाः । (१।३)

पथोगेनेसेउन्मादो नाम मनसो दोषैरुन्मार्गगैर् मदः ॥ (१।४)

शारीरमानसैर् दुष्टैरहिताद् अन्नपानतः । (२।१)

विकृतासात्म्यसमलाद् विषमाद् उपयोगतः ॥ (२।२)

विषण्णस्याल्पसत्त्वस्य व्याधिवेगसमुद्गमात् । (३।१)

क्षीणस्य चेष्टावैषम्यात् पूज्यपूजाव्यतिक्रमात् ॥ (३।२)

आधिभिश्चित्तविभ्रंशाद् विषेणोपविषेण च । (४।१)

एभिर् हि हीनसत्त्वस्य हृदि दोषाः प्रदूषिताः ॥ (४।२)

धियो विधाय कालुष्यं हृत्वा मार्गान् मनोवहान् । (५।१)

उन्मादं कुर्वते तेन धीविज्ञानस्मृतिभ्रमात् ॥ (५।२)

स्य्म्प्तोमे वातोन्माददेहो दुःखसुखभ्रष्टो भ्रष्टसारथिवद् रथः । (६।१)

भ्रमत्यचिन्तितारम्भस् तत्र वातात् कृशाङ्गता ॥ (६।२)

अस्थाने रोदनाक्रोशहसितस्मितनर्तनम् । (७।१)

गीतवादित्रवागङ्गविक्षेपास्फोटनानि च ॥ (७।२)

असाम्ना वेणुवीणादिशब्दानुकरणं मुहुः । (८।१)

आस्यात् फेनागमो ऽजस्रम् अटनं बहुभाषिता ॥ (८।२)

अलङ्कारो ऽनलंकारैरयानैर् गमनोद्यमः । (९।१)

गृद्धिरभ्यवहार्येषु तल्लाभे चावमानता ॥ (९।२)

उत्पिण्डितारुणाक्षित्वं जीर्णे चान्ने गदोद्भवः । (१०।१)

स्य्म्प्तोमे: पित्तोन्मादपित्तात् संतर्जनं क्रोधो मुष्टिलोष्टाद्यभिद्रवः ॥ (१०।२)

शीतच्छायोदकाकाङ्क्षा नग्नत्वं पीतवर्णता । (११।१)

असत्यज्वलनज्वालातारकादीपदर्शनम् ॥ (११।२)

स्य्म्प्तोमे: कफोन्मादकफाद् अरोचकश्छर्दिर् अल्पेहाहारवाक्यता । (१२।१)

स्त्रीकामता रहःप्रीतिर् लालासिङ्घाणकस्रुतिः ॥ (१२।२)

बैभत्स्यं शौचविद्वेषो निद्रा श्वयथुरानने । (१३।१)

उन्मादो बलवान् रात्रौ भुक्तमात्रे च जायते ॥ (१३।२)

सर्वायतनसंस्थानसंनिपाते तदात्मकम् । (१४।१)

उन्मादं दारुणं विद्यात् तं भिषक् परिवर्जयेत् ॥ (१४।२)

धनकान्तादिनाशेन दुःसहेनाभिषङ्गवान् । (१५।१)

पाण्डुर् दीनो मुहुर् मुह्यन् हाहेति परिदेवते ॥ (१५।२)

रोदित्यकस्मान् म्रियते तद्गुणान् बहु मन्यते । (१६।१)

शोकक्लिष्टमना ध्यायञ्जागरूको विचेष्टते ॥ (१६।२)

स्य्म्प्तोमे: विषोन्मादविषेण श्याववदनो नष्टच्छायाबलेन्द्रियः । (१७।१)

वेगान्तरे ऽपि संभ्रान्तो रक्ताक्षस् तं विवर्जयेत् ॥ (१७।२)

बेहन्द्लुन्गथानिलज उन्मादे स्नेहपानं प्रयोजयेत् । (१८।१)

पूर्वम् आवृतमार्गे तु सस्नेहं मृदु शोधनम् ॥ (१८।२)

कफपित्तभवे ऽप्यादौ वमनं सविरेचनम् । (१९।१)

स्निग्धस्विन्नस्य वस्तिं च शिरसः सविरेचनम् ॥ (१९।२)

तथास्य शुद्धदेहस्य प्रसादं लभते मनः । (२०।१)

इत्थम् अप्यनुवृत्तौ तु तीक्ष्णं नावनम् अञ्जनम् ॥ (२०।२)

हर्षणाश्वासनोत्त्रासभयताडनतर्जनम् । (२१।१)

अभ्यङ्गोद्वर्तनालेपधूपान् पानं च सर्पिषः ॥ (२१।२)

युञ्ज्यात् तानि हि शुद्धस्य नयन्ति प्रकृतिं मनः । (२२।१)

हिङ्गुसौवर्चलव्योषैर् द्विपलांशैर् घृताढकम् ॥ (२२।२)

सिद्धं समूत्रम् उन्मादभूतापस्मारनुत् परम् । (२३।१)

द्वौ प्रस्थौ स्वरसाद् ब्राह्म्या घृतप्रस्थं च साधितम् ॥ (२३।२)

व्योषश्यामात्रिवृद्दन्तीशङ्खपुष्पीनृपद्रुमैः । (२४।१)

ससप्तलाक्रिमिहरैः कल्कितैरक्षसंमितैः ॥ (२४।२)

पलवृद्ध्या प्रयुञ्जीत परं मात्रा चतुःपलम् । (२५।१)

उन्मादकुष्ठापस्मारहरं वन्ध्यासुतप्रदम् ॥ (२५।२)

वाक्स्वरस्मृतिमेधाकृद्धन्यं ब्राह्मीघृतं स्मृतम् । (२६।१)

वराविशालाभद्रैलादेवदार्वेलवालुकैः ॥ (२६।२)

द्विशारिवाद्विरजनीद्विस्थिराफलिनीनतैः । (२७।१)

बृहतीकुष्ठमञ्जिष्ठानागकेसरदाडिमैः ॥ (२७।२)

वेल्लतालीशपत्त्रैलामालतीमुकुलोत्पलैः । (२८।१)

सदन्तीपद्मकहिमैः कर्षांशैः सर्पिषः पचेत् ॥ (२८।२)

प्रस्थं भूतग्रहोन्मादकासापस्मारपाप्मसु । (२९।१)

पाण्डुकण्डूविषे शोषे मोहे मेहे गरे ज्वरे ॥ (२९।२)

अरेतस्यप्रजसि वा दैवोपहतचेतसि । (३०।१)

अमेधसि स्खलद्वाचि स्मृतिकामे ऽल्पपावके ॥ (३०।२)

बल्यं मङ्गल्यम् आयुष्यं कान्तिसौभाग्यपुष्टिदम् । (३१।१)

कल्याणकम् इदं सर्पिः श्रेष्ठं पुंसवनेषु च ॥ (३१।२)

एभ्यो द्विशारिवादीनि जले पक्त्वैकविंशतिम् । (३२।१)

रसे तस्मिन् पचेत् सर्पिर् गृष्टिक्षीरचतुर्गुणम् ॥ (३२।२)

वीराद्विमेदाकाकोलीकपिकच्छूविषाणिभिः । (३३।१)

शूर्पपर्णीयुतैरेतन् महाकल्याणकं परम् ॥ (३३।२)

महापैशाचकबृंहणं संनिपातघ्नं पूर्वस्माद् अधिकं गुणैः । (३४।१)

जटिला पूतना केशी चारटी मर्कटी वचा ॥ (३४।२)

त्रायमाणा जया वीरा चोरकः कटुरोहिणी । (३५।१)

वयःस्था शूकरी छत्त्रा सातिच्छत्त्रा पलङ्कषा ॥ (३५।२)

महापुरुषदन्ता च कायस्था नाकुलीद्वयम् । (३६।१)

कटम्भरा वृश्चिकाली शालिपर्णी च तैर् घृतम् ॥ (३६।२)

सिद्धं चातुर्थिकोन्मादग्रहापस्मारनाशनम् । (३७।१)

महापैशाचकं नाम घृतम् एतद् यथामृतम् ॥ (३७।२)

बुद्धिमेधास्मृतिकरं बालानां चाङ्गवर्धनम् । (३८।१)

रेज़ेप्त्ब्राह्मीम् ऐन्द्रीं विडङ्गानि व्योषं हिङ्गु जटां मुराम् ॥ (३८।२)

रास्नां विषघ्नां लशुनं विशल्यां सुरसां वचाम् । (३९।१)

ज्योतिष्मतीं नागविन्नाम् अनन्तां सहरीतकीम् ॥ (३९।२)

काङ्क्षीं च हस्तिमूत्रेण पिष्ट्वा छायाविशोषिता । (४०।१)

वर्तिर् नस्याञ्जनालेपधूपैरुन्मादसूदनी ॥ (४०।२)

wएइतेरे रेज़ेप्तेअवपीडाश्च विविधाः सर्षपाः स्नेहसंयुताः । (४१।१)

कटुतैलेन चाभ्यङ्गो ध्मापयेच्चास्य तद् रजः ॥ (४१।२)

सहिङ्गुस् तीक्ष्णधूमश्च सूत्रस्थानोदितो हितः । (४२।१)

शृगालशल्यकोलूकजलौकावृषबस्तजैः ॥ (४२।२)

मूत्रपित्तशकृद्रोमनखचर्मभिराचरेत् । (४३।१)

धूपधूमाञ्जनाभ्यङ्गप्रदेहपरिषेचनम् ॥ (४३।२)

धूपयेत् सततं चैनं श्वगोमत्स्यैः सुपूतिभिः । (४४।१)

वातश्लेष्मात्मके प्रायः पैत्तिके तु प्रशस्यते ॥ (४४।२)

तिक्तकं जीवनीयं च सर्पिः स्नेहश्च मिश्रकः । (४५।१)

शीतानि चान्नपानानि मधुराणि लघूनि च ॥ (४५।२)

विध्येत् सिरां यथोक्तां वा तृप्तं मेद्यामिषस्य वा । (४६।१)

निवाते शाययेद् एवं मुच्यते मतिविभ्रमात् ॥ (४६।२)

प्रक्षिप्यासलिले कूपे शोषयेद् वा बुभुक्षया । (४७।१)

आश्वासयेत् सुहृत् तं वा वाक्यैर् धर्मार्थसंहितैः ॥ (४७।२)

ब्रूयाद् इष्टविनाशं वा दर्शयेद् अद्भुतानि वा । (४८।१)

बद्धं सर्षपतैलाक्तं न्यसेद् वोत्तानम् आतपे ॥ (४८।२)

कपिकच्छ्वाथवा तप्तैर् लोहतैलजलैः स्पृशेत् । (४९।१)

कशाभिस् ताडयित्वा वा बद्धं श्वभ्रे विनिष्क्षिपेत् ॥ (४९।२)

अथवा वीतशस्त्राश्मजने संतमसे गृहे । (५०।१)

सर्पेणोद्धृतदंष्ट्रेण दान्तैः सिंहैर् गजैश्च तम् ॥ (५०।२)

अथवा राजपुरुषा बहिर् नीत्वा सुसंयतम् । (५१।१)

भापयेयुर् वधेनैनं तर्जयन्तो नृपाज्ञया ॥ (५१।२)

देहदुःखभयेभ्यो हि परं प्राणभयं मतम् । (५२।१)

तेन याति शमं तस्य सर्वतो विप्लुतं मनः ॥ (५२।२)

सिद्धा क्रिया प्रयोज्येयं देशकालाद्यपेक्षया । (५३।१)

इष्टद्रव्यविनाशात् तु मनो यस्योपहन्यते ॥ (५३।२)

तस्य तत्सदृशप्राप्तिसान्त्वाश्वासैः शमं नयेत् । (५४।१)

कामशोकभयक्रोधहर्षेर्ष्यालोभसंभवान् ॥ (५४।२)

परस्परप्रतिद्वंद्वैरेभिरेव शमं नयेत् । (५५।१)

भूतानुबन्धम् ईक्षेत प्रोक्तलिङ्गाधिकाकृतिम् ॥ (५५।२)

यद्युन्मादे ततः कुर्याद् भूतनिर्दिष्टम् औषधम् । (५६।१)

बलिं च दद्यात् पललं यावकं सक्तुपिण्डिकाम् ॥ (५६।२)

स्निग्धं मधुरम् आहारं तण्डुलान् रुधिरोक्षितान् । (५७।१)

पक्वामकानि मांसानि सुरां मैरेयम् आसवम् ॥ (५७।२)

अतिमुक्तस्य पुष्पाणि जात्याः सहचरस्य च । (५८।१)

चतुष्पथे गवां तीर्थे नदीनां संगमेषु च ॥ (५८।२)

निवृत्तामिषमद्यो यो हिताशी प्रयतः शुचिः । (५९।१)

निजागन्तुभिरुन्मादैः सत्त्ववान् न स युज्यते ॥ (५९।२)

ज़ेइछेन् ड़्र् वेर्स्छ्wइन्देन् वोन् उन्मादप्रसाद इन्द्रियार्थानां बुद्ध्यात्ममनसां तथा । (६०।१)

धातूनां प्रकृतिस्थत्वं विगतोन्मादलक्षणम् ॥ (६०।२)