अथातो विकृतिविज्ञानीयं शारीरं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

पुष्पं फलस्य धूमो ऽग्नेर् वर्षस्य जलदोदयः । (१।३)

यथा भविष्यतो लिङ्गं रिष्टं मृत्योस् तथा ध्रुवम् ॥ (१।४)

आयुष्मति क्रियाः सर्वाः सफलाः संप्रयोजिताः । (२।१)

भवन्ति भिषजां भूत्यै कृतज्ञ इव भूभुजि । (२।२)

क्षीणायुषि कृतं कर्म व्यर्थं कृतम् इवाधमे । (२।३)

अयशो देहसंदेहं स्वार्थहानिं च यच्छति । (२।४)

तर्हीदानीं गतासूनां लक्षणं सम्प्रचक्षते । (२।५)

विकृतिः प्रकृतेः प्राज्ञैः प्रदिष्टा रिष्टसंज्ञया । (२।६)

अरिष्टं नास्ति मरणं दृष्टरिष्टं च जीवितम् । (२।७)

अरिष्टे रिष्टविज्ञानं न च रिष्टे ऽप्यनैपुणात् ॥ (२।८)

केचित् तु तद् द्विधेत्याहुः स्थाय्यस्थायिविभेदतः । (३।१)

दोषाणाम् अपि बाहुल्याद् रिष्टाभासः समुद्भवेत् ॥ (३।२)

स दोषाणां शमे शाम्येत् स्थाय्यवश्यं तु मृत्यवे । (४।१)

रूपेन्द्रियस्वरच्छायाप्रतिच्छायाक्रियादिषु ॥ (४।२)

अन्येष्वपि च भावेषु प्राकृतेष्वनिमित्ततः । (५।१)

विकृतिर् या समासेन रिष्टं तद् इति लक्षयेत् ॥ (५।२)

केशरोम निरभ्यङ्गं यस्याभ्यक्तम् इवेक्ष्यते । (६।१)

यस्यात्यर्थं चले नेत्रे स्तब्धान्तर्गतनिर्गते ॥ (६।२)

जिह्मे विस्तृतसंक्षिप्ते संक्षिप्तविनतभ्रुणी । (७।१)

उद्भ्रान्तदर्शने हीनदर्शने नकुलोपमे ॥ (७।२)

कपोताभे अलाताभे स्रुते लुलितपक्ष्मणी । (८।१)

नासिकात्यर्थविवृता संवृता पिटिकाचिता ॥ (८।२)

उच्छूना स्फुटिता म्लाना यस्यौष्ठो यात्यधो ऽधरः । (९।१)

ऊर्ध्वं द्वितीयः स्यातां वा पक्वजम्बूनिभावुभौ ॥ (९।२)

दन्ताः सशर्कराः श्यावास् ताम्राः पुष्पितपङ्किताः । (१०।१)

सहसैव पतेयुर् वा जिह्वा जिह्मा विसर्पिणी ॥ (१०।२)

शूना शुष्का गुरुः श्यावा लिप्ता सुप्ता सकण्टका । (११।१)

शिरः शिरोधरा वोढुं पृष्ठं वा भारम् आत्मनः ॥ (११।२)

हनू वा पिण्डम् आस्यस्थं शक्नुवन्ति न यस्य च । (१२।१)

यस्यानिमित्तम् अङ्गानि गुरूण्यतिलघूनि वा ॥ (१२।२)

विषदोषाद् विना यस्य खेभ्यो रक्तं प्रवर्तते । (१३।१)

उत्सिक्तं मेहनं यस्य वृषणावतिनिःसृतौ ॥ (१३।२)

अतो ऽन्यथा वा यस्य स्यात् सर्वे ते कालचोदिताः । (१४।१)

यस्यापूर्वाः सिरालेखा बालेन्द्वाकृतयो ऽपि वा ॥ (१४।२)

ललाटे वस्तिशीर्षे वा षण् मासान् न स जीवति । (१५।१)

पद्मिनीपत्त्रवत् तोयं शरीरे यस्य देहिनः ॥ (१५।२)

प्लवते प्लवमानस्य षण् मासास् तस्य जीवितम् । (१६।१)

हरिताभाः सिरा यस्य रोमकूपाश्च संवृताः ॥ (१६।२)

सो ऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान् मरणम् अश्नुते । (१७।१)

यस्य गोमयचूर्णाभं चूर्णं मूर्ध्नि मुखे ऽपि वा ॥ (१७।२)

सस्नेहं मूर्ध्नि धूमो वा मासान्तं तस्य जीवितम् । (१८।१)

मूर्ध्नि भ्रुवोर् वा कुर्वन्ति सीमन्तावर्तका नवाः ॥ (१८।२)

मृत्युं स्वस्थस्य षड्रात्रात् त्रिरात्राद् आतुरस्य तु । (१९।१)

जिह्वा श्यावा मुखं पूति सव्यम् अक्षि निमज्जति ॥ (१९।२)

खगा वा मूर्ध्नि लीयन्ते यस्य तं परिवर्जयेत् । (२०।१)

यस्य स्नातानुलिप्तस्य पूर्वं शुष्यत्युरो भृशम् ॥ (२०।२)

आर्द्रेषु सर्वगात्रेषु सो ऽर्धमासं न जीवति । (२१।१)

अकस्माद् युगपद् गात्रे वर्णौ प्राकृतवैकृतौ ॥ (२१।२)

तथैवोपचयग्लानिरौक्ष्यस्नेहादि मृत्यवे । (२२।१)

यस्य स्फुटेयुरङ्गुल्यो नाकृष्टा न स जीवति ॥ (२२।२)

क्षवकासादिषु तथा यस्यापूर्वो ध्वनिर् भवेत् । (२३।१)

ह्रस्वो दीर्घो ऽति वोच्छ्वासः पूतिः सुरभिरेव वा ॥ (२३।२)

आप्लुतानाप्लुते काये यस्य गन्धो ऽतिमानुषः । (२४।१)

मलवस्त्रव्रणादौ वा वर्षान्तं तस्य जीवितम् ॥ (२४।२)

भजन्ते ऽत्यङ्गसौरस्याद् यं यूकामक्षिकादयः । (२५।१)

त्यजन्ति वातिवैरस्यात् सो ऽपि वर्षं न जीवति ॥ (२५।२)

सततोष्मसु गात्रेषु शैत्यं यस्योपलक्ष्यते । (२६।१)

शीतेषु भृशम् औष्ण्यं वा स्वेदः स्तम्भो ऽप्यहेतुकः ॥ (२६।२)

यो जातशीतपिटिकः शीताङ्गो वा विदह्यते । (२७।१)

उष्णद्वेषी च शीतार्तः स प्रेताधिपगोचरः ॥ (२७।२)

उरस्यूष्मा भवेद् यस्य जठरे चातिशीतता । (२८।१)

भिन्नं पुरीषं तृष्णा च यथा प्रेतस् तथैव सः ॥ (२८।२)

मूत्रं पुरीषं निष्ठ्यूतं शुक्रं वाप्सु निमज्जति । (२९।१)

निष्ठ्यूतं बहुवर्णं वा यस्य मासात् स नश्यति ॥ (२९।२)

घनीभूतम् इवाकाशम् आकाशम् इव यो घनम् । (३०।१)

अमूर्तम् इव मूर्तं च मूर्तं चामूर्तवत् स्थितम् ॥ (३०।२)

तेजस्व्यतेजस् तद्वच्च शुक्लं कृष्णम् असच्च सत् । (३१।१)

अनेत्ररोगश् चन्द्रं च बहुरूपम् अलाञ्छनम् ॥ (३१।२)

जाग्रद् रक्षांसि गन्धर्वान् प्रेतान् अन्यांश्च तद्विधान् । (३२।१)

रूपं व्याकृति तत् तच्च यः पश्यति स नश्यति ॥ (३२।२)

सप्तर्षीणां समीपस्थां यो न पश्यत्यरुन्धतीम् । (३३।१)

ध्रुवम् आकाशगङ्गां वा स न पश्यति तां समाम् ॥ (३३।२)

मेघतोयौघनिर्घोषवीणापणववेणुजान् । (३४।१)

शृणोत्यन्यांश्च यः शब्दान् असतो न सतो ऽपि वा ॥ (३४।२)

निष्पीड्य कर्णौ शृणुयान् न यो धुकधुकास्वनम् । (३५।१)

तद्वद् गन्धरसस्पर्शान् मन्यते यो विपर्ययात् ॥ (३५।२)

सर्वशो वा न यो यश्च दीपगन्धं न जिघ्रति । (३६।१)

विधिना यस्य दोषाय स्वास्थ्यायाविधिना रसाः ॥ (३६।२)

यः पांसुनेव कीर्णाङ्गो यो ऽङ्गे घातं न वेत्ति वा । (३७।१)

अन्तरेण तपस् तीव्रं योगं वा विधिपूर्वकम् ॥ (३७।२)

जानात्यतीन्द्रियं यश्च तेषां मरणम् आदिशेत् । (३८।१)

हीनो दीनः स्वरो ऽव्यक्तो यस्य स्याद् गद्गदो ऽपि वा ॥ (३८।२)

सहसा यो विमुह्येद् वा विवक्षुर् न स जीवति । (३९।१)

स्वरस्य दुर्बलीभावं हानिं च बलवर्णयोः ॥ (३९।२)

रोगवृद्धिम् अयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणम् आदिशेत् । (४०।१)

अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणम् आत्मनः ॥ (४०।२)

श्रोतारं चास्य शब्दस्य दूरतः परिवर्जयेत् । (४१।१)

संस्थानेन प्रमाणेन वर्णेन प्रभयापि वा ॥ (४१।२)

छाया विवर्तते यस्य स्वप्ने ऽपि प्रेत एव सः । (४२।१)

आतपादर्शतोयादौ या संस्थानप्रमाणतः ॥ (४२।२)

छायाङ्गात् सम्भवत्युक्ता प्रतिच्छायेति सा पुनः । (४३।१)

वर्णप्रभाश्रया या तु सा छायैव शरीरगा ॥ (४३।२)

भवेद् यस्य प्रतिच्छाया छिन्ना भिन्नाधिकाकुला । (४४।१)

विशिरा द्विशिरा जिह्मा विकृता यदि वान्यथा ॥ (४४।२)

तं समाप्तायुषं विद्यान् न चेल्लक्ष्यनिमित्तजा । (४५।१)

प्रतिच्छायामयी यस्य न चाक्ष्णीक्ष्येत कन्यका ॥ (४५।२)

खादीनां पञ्च पञ्चानां छाया विविधलक्षणाः । (४६।१)

नाभसी निर्मलानीला सस्नेहा सप्रभेव च ॥ (४६।२)

वाताद् रजोऽरुणा श्यावा भस्मरूक्षा हतप्रभा । (४७।१)

विशुद्धरक्ता त्वाग्नेयी दीप्ताभा दर्शनप्रिया ॥ (४७।२)

शुद्धवैडूर्यविमला सुस्निग्धा तोयजा सुखा । (४८।१)

स्थिरा स्निग्धा घना शुद्धा श्यामा श्वेता च पार्थिवी ॥ (४८।२)

वायवी रोगमरणक्लेशायान्याः सुखोदयाः । (४९।१)

प्रभोक्ता तैजसी सर्वा सा तु सप्तविधा स्मृता ॥ (४९।२)

रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुरासिता । (५०।१)

तासां याः स्युर् विकासिन्यः स्निग्धाश्च विमलाश्च याः ॥ (५०।२)

ताः शुभा मलिना रूक्षाः संक्षिप्ताश्चाशुभोदयाः । (५१।१)

वर्णम् आक्रामति छाया प्रभा वर्णप्रकाशिनी ॥ (५१।२)

आसन्ने लक्ष्यते छाया विकृष्टे भा प्रकाशते । (५२।१)

नाच्छायो नाप्रभः कश्चिद् विशेषाश्चिह्नयन्ति तु ॥ (५२।२)

नृणां शुभाशुभोत्पत्तिं काले छायासमाश्रयाः । (५३।१)

निकषन्निव यः पादौ च्युतांसः परिसर्पति ॥ (५३।२)

हीयते बलतः शश्वद् यो ऽन्नम् अश्नन् हितं बहु । (५४।१)

यो ऽल्पाशी बहुविण्मूत्रो बह्वाशी चाल्पमूत्रविट् ॥ (५४।२)

यो वाल्पाशी कफेनार्तो दीर्घं श्वसिति चेष्टते । (५५।१)

दीर्घम् उच्छ्वस्य यो ह्रस्वं निःश्वस्य परिताम्यति ॥ (५५।२)

ह्रस्वं च यः प्रश्वसिति व्याविद्धं स्पन्दते भृशम् । (५६।१)

शिरो विक्षिपते कृच्छ्राद् यो ऽञ्चयित्वा प्रपाणिकौ ॥ (५६।२)

यो ललाटात् स्रुतस्वेदः श्लथसंधानबन्धनः । (५७।१)

उत्थाप्यमानः संमुह्येद् यो बली दुर्बलो ऽपि वा ॥ (५७।२)

उत्तान एव स्वपिति यः पादौ विकरोति च । (५८।१)

शयनासनकुड्यादेर् यो ऽसद् एव जिघृक्षति ॥ (५८।२)

अहास्यहासी संमुह्यन् यो लेढि दशनच्छदौ । (५९।१)

उत्तरौष्ठं परिलिहन् फूत्कारांश्च करोति यः ॥ (५९।२)

यम् अभिद्रवति छाया कृष्णा पीतारुणापि वा । (६०।१)

भिषग्भेषजपानान्नगुरुमित्रद्विषश्च ये ॥ (६०।२)

वशगाः सर्व एवैते विज्ञेयाः समवर्तिनः । (६१।१)

ग्रीवाललाटहृदयं यस्य स्विद्यति शीतलम् ॥ (६१।२)

उष्णो ऽपरः प्रदेशश्च शरणं तस्य देवताः । (६२।१)

यो ऽणुज्योतिरनेकाग्रो दुश्छायो दुर्मनाः सदा ॥ (६२।२)

बलिं बलिभृतो यस्य प्रणीतं नोपभुञ्जते । (६३।१)

निर्निमित्तं च यो मेधां शोभाम् उपचयं श्रियम् ॥ (६३।२)

प्राप्नोत्यतो वा विभ्रंशं स प्राप्नोति यमक्षयम् । (६४।१)

गुणदोषमयी यस्य स्वस्थस्य व्याधितस्य वा ॥ (६४।२)

यात्यन्यथात्वं प्रकृतिः षण् मासान् न स जीवति । (६५।१)

भक्तिः शीलं स्मृतिस् त्यागो बुद्धिर् बलम् अहेतुकम् ॥ (६५।२)

षड् एतानि निवर्तन्ते षड्भिर् मासैर् मरिष्यतः । (६६।१)

मत्तवद्गतिवाक्कम्पमोहा मासान् मरिष्यतः ॥ (६६।२)

नश्यत्यजानन् षडहात् केशलुञ्चनवेदनाम् । (६७।१)

न याति यस्य चाहारः कण्ठं कण्ठामयाद् ऋते ॥ (६७।२)

प्रेष्याः प्रतीपतां यान्ति प्रेताकृतिरुदीर्यते । (६८।१)

यस्य निद्रा भवेन् नित्या नैव वा न स जीवति ॥ (६८।२)

वक्त्रम् आपूर्यते ऽश्रूणां स्विद्यतश्चरणौ भृशम् । (६९।१)

चक्षुश्चाकुलतां याति यमराज्यं गमिष्यतः ॥ (६९।२)

यैः पुरा रमते भावैररतिस् तैर् न जीवति । (७०।१)

सहसा जायते यस्य विकारः सर्वलक्षणः ॥ (७०।२)

निवर्तते वा सहसा सहसा स विनश्यति । (७१।१)

ज्वरो निहन्ति बलवान् गम्भीरो दैर्घरात्रिकः ॥ (७१।२)

सप्रलापभ्रमश्वासः क्षीणं शूनं हतानलम् । (७२।१)

अक्षामं सक्तवचनं रक्ताक्षं हृदि शूलिनम् ॥ (७२।२)

सशुष्ककासः पूर्वाह्णे यो ऽपराह्णे ऽपि वा भवेत् । (७३।१)

बलमांसविहीनस्य श्लेष्मकाससमन्वितः ॥ (७३।२)

रक्तपित्तं भृशं रक्तं कृष्णम् इन्द्रधनुष्प्रभम् । (७४।१)

ताम्रहारिद्रहरितं रूपं रक्तं प्रदर्शयेत् ॥ (७४।२)

रोमकूपप्रविसृतं कण्ठास्यहृदये सजत् । (७५।१)

वाससो ऽरञ्जनं पूति वेगवच्चाति भूरि च ॥ (७५।२)

वृद्धं पाण्डुज्वरच्छर्दिकासशोफातिसारिणम् । (७६।१)

कासश्वासौ ज्वरच्छर्दितृष्णातीसारशोफिनम् ॥ (७६।२)

यक्ष्मा पार्श्वरुजानाहरक्तच्छर्द्यंसतापिनम् । (७७।१)

छर्दिर् वेगवती मूत्रशकृद्गन्धिः सचन्द्रिका ॥ (७७।२)

सास्रविट्पूयरुक्कासश्वासवत्य् अनुषङ्गिणी । (७८।१)

तृष्णान्यरोगक्षपितं बहिर्जिह्वं विचेतनम् ॥ (७८।२)

मदात्ययो ऽतिशीतार्तं क्षीणं तैलप्रभाननम् । (७९।१)

अर्शांसि पाणिपन्नाभिगुदमुष्कास्यशोफिनम् ॥ (७९।२)

हृत्पार्श्वाङ्गरुजाछर्दिपायुपाकज्वरातुरम् । (८०।१)

अतीसारो यकृत्पिण्डमांसधावनमेचकैः ॥ (८०।२)

तुल्यस् तैलघृतक्षीरदधिमज्जवसासवैः । (८१।१)

मस्तुलुङ्गमषीपूयवेसवाराम्बुमाक्षिकैः ॥ (८१।२)

अतिरक्तासितस्निग्धपूत्यच्छघनवेदनः । (८२।१)

कर्बुरः प्रस्रवन् धातून् निष्पुरीषो ऽथवातिविट् ॥ (८२।२)

तन्तुमान् मक्षिकाक्रान्तो राजीमांश्चन्द्रकैर् युतः । (८३।१)

शीर्णपायुवलिं मुक्तनालं पर्वास्थिशूलिनम् ॥ (८३।२)

स्रस्तपायुं बलक्षीणम् अन्नम् एवोपवेशयन् । (८४।१)

सतृट्श्वासज्वरच्छर्दिदाहानाहप्रवाहिकः ॥ (८४।२)

अश्मरी शूनवृषणं बद्धमूत्रं रुजार्दितम् । (८५।१)

मेहस् तृड्दाहपिटिकामांसकोथातिसारिणम् ॥ (८५।२)

पिटिका मर्महृत्पृष्ठस्तनांसगुदमूर्धगाः । (८६।१)

पर्वपादकरस्था वा मन्दोत्साहं प्रमेहिणम् ॥ (८६।२)

सर्वं च मांससंकोथदाहतृष्णामदज्वरैः । (८७।१)

विसर्पमर्मसंरोधहिध्माश्वासभ्रमक्लमैः ॥ (८७।२)

गुल्मः पृथुपरीणाहो घनः कूर्म इवोन्नतः । (८८।१)

सिरानद्धो ज्वरच्छर्दिहिध्माध्मानरुजान्वितः ॥ (८८।२)

कासपीनसहृल्लासश्वासातीसारशोफवान् । (८९।१)

विण्मूत्रसंग्रहश्वासशोफहिध्माज्वरभ्रमैः ॥ (८९।२)

मूर्छाछर्द्यतिसारैश्च जठरं हन्ति दुर्बलम् । (९०।१)

शूनाक्षं कुटिलोपस्थम् उपक्लिन्नतनुत्वचम् ॥ (९०।२)

विरेचनहृतानाहम् आनह्यन्तं पुनः पुनः । (९१।१)

पाण्डुरोगः श्वयथुमान् पीताक्षिनखदर्शनम् ॥ (९१।२)

तन्द्रादाहारुचिच्छर्दिमूर्छाध्मानातिसारवान् । (९२।१)

अनेकोपद्रवयुतः पादाभ्यां प्रसृतो नरम् ॥ (९२।२)

नारीं शोफो मुखाद्धन्ति कुक्षिगुह्याद् उभावपि । (९३।१)

राजीचितः स्रवंश्छर्दिज्वरश्वासातिसारिणम् ॥ (९३।२)

ज्वरातीसारौ शोफान्ते श्वयथुर् वा तयोः क्षये । (९४।१)

दुर्बलस्य विशेषेण जायन्ते ऽन्ताय देहिनः ॥ (९४।२)

श्वयथुर् यस्य पादस्थः परिस्रस्ते च पिण्डिके । (९५।१)

सीदतः सक्थिनी चैव तं भिषक् परिवर्जयेत् ॥ (९५।२)

आननं हस्तपादं च विशेषाद् यस्य शुष्यतः । (९६।१)

शूयेते वा विना देहात् स मासाद् याति पञ्चताम् ॥ (९६।२)

विसर्पः कासवैवर्ण्यज्वरमूर्छाङ्गभङ्गवान् । (९७।१)

भ्रमास्यशोफहृल्लासदेहसादातिसारवान् ॥ (९७।२)

कुष्ठं विशीर्यमाणाङ्गं रक्तनेत्रं हतस्वरम् । (९८।१)

मन्दाग्निं जन्तुभिर् जुष्टं हन्ति तृष्णातिसारिणम् ॥ (९८।२)

वायुः सुप्तत्वचं भुग्नं कम्पशोफरुजातुरम् । (९९।१)

वातास्रं मोहमूर्छायमदास्वप्नज्वरान्वितम् ॥ (९९।२)

शिरोग्रहारुचिश्वाससंकोचस्फोटकोथवत् । (१००।१)

शिरोरोगारुचिश्वासमोहविड्भेदतृड्भ्रमैः ॥ (१००।२)

घ्नन्ति सर्वामयाः क्षीणस्वरधातुबलानलम् । (१०१।१)

वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी रक्त्युदरी क्षयी ॥ (१०१।२)

गुल्मी मेही च तान् क्षीणान् विकारे ऽल्पे ऽपि वर्जयेत् । (१०२।१)

बलमांसक्षयस् तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः ॥ (१०२।२)

यस्यातुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षान् न स जीवति । (१०३।१)

वाताष्ठीलातिसंवृद्धा तिष्ठन्ति दारुणा हृदि ॥ (१०३।२)

तृष्णयानुपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम् । (१०४।१)

शैथिल्यं पिण्डिके वायुर् नीत्वा नासां च जिह्मताम् ॥ (१०४।२)

क्षीणस्यायम्य मन्ये वा सद्यो मुष्णाति जीवितम् । (१०५।१)

नाभिगुदान्तरं गत्वा वङ्क्षणौ वा समाश्रयन् ॥ (१०५।२)

गृहीत्वा पायुहृदये क्षीणदेहस्य वा बली । (१०६।१)

मलान् वस्तिशिरो नाभिं विबध्य जनयन् रुजम् ॥ (१०६।२)

कुर्वन् वङ्क्षणयोः शूलं तृष्णां भिन्नपुरीषताम् । (१०७।१)

श्वासं वा जनयन् वायुर् गृहीत्वा गुदवङ्क्षणम् ॥ (१०७।२)

वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः । (१०८।१)

स्तिमितस्यातताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम् ॥ (१०८।२)

सहसा ज्वरसंतापस् तृष्णा मूर्छा बलक्षयः । (१०९।१)

विश्लेषणं च संधीनां मुमूर्षोरुपजायते ॥ (१०९।२)

गोसर्गे वदनाद् यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम् । (११०।१)

लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम् ॥ (११०।२)

प्रवालगुटिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः । (१११।१)

उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात् स विनश्यति ॥ (१११।२)

मसूरविदलप्रख्यास् तथा विद्रुमसंनिभाः । (११२।१)

अन्तर्वक्त्राः किणाभाश्च विस्फोटा देहनाशनाः ॥ (११२।२)

कामलाक्ष्णोर् मुखं पूर्णं शङ्खयोर् मुक्तमांसता । (११३।१)

संत्रासश्चोष्णताङ्गे च यस्य तं परिवर्जयेत् ॥ (११३।२)

अकस्माद् अनुधावच्च विघृष्टं त्वक्समाश्रयम् । (११४।१)

यो वातजो न शूलाय स्यान् न दाहाय पित्तजः ॥ (११४।२)

कफजो न च पूयाय मर्मजश्च रुजे न यः । (११५।१)

अचूर्णश्चूर्णकीर्णाभो यत्राकस्माच्च दृश्यते ॥ (११५।२)

रूपं शक्तिध्वजादीनां सर्वांस् तान् वर्जयेद् व्रणान् । (११६।१)

विण्मूत्रमारुतवहं कृमिणं च भगन्दरम् ॥ (११६।२)

घट्टयञ् जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन् । (११७।१)

यो ऽपास्यति मुहुर् वक्त्रम् आतुरो न स जीवति ॥ (११७।२)

दन्तैश्छिन्दन् नखाग्राणि तैश्च केशांस् तृणानि च । (११८।१)

भूमिं काष्ठेन विलिखन् लोष्टं लोष्टेन ताडयन् ॥ (११८।२)

हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शुष्ककासी ज्वरी च यः । (११९।१)

मुहुर् हसन् मुहुः क्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः ॥ (११९।२)

मुहुश्छिद्राणि विमृशन्न् आतुरो न स जीवति । (१२०।१)

मृत्यवे सहसार्तस्य तिलकव्यङ्गविप्लवः ॥ (१२०।२)

मुखे दन्तनखे पुष्पं जठरे विविधाः सिराः । (१२१।१)

ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम् ॥ (१२१।२)

शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत् । (१२२।१)

विकारा यस्य वर्धन्ते प्रकृतिः परिहीयते ॥ (१२२।२)

सहसा सहसा तस्य मृत्युर् हरति जीवितम् । (१२३।१)

यम् उद्दिश्यातुरं वैद्यः संपादयितुम् औषधम् ॥ (१२३।२)

यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम् । (१२४।१)

विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवच्चावचारितम् ॥ (१२४।२)

न सिध्यत्यौषधं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम् । (१२५।१)

भवेद् यस्यौषधे ऽन्ने वा कल्प्यमाने विपर्ययः ॥ (१२५।२)

अकस्माद् वर्णगन्धादेः स्वस्थो ऽपि न स जीवति । (१२६।१)

निवाते सेन्धनं यस्य ज्योतिश्चाप्युपशाम्यति ॥ (१२६।२)

आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा । (१२७।१)

अतिमात्रम् अमत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम् ॥ (१२७।२)

यं नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति । (१२८।१)

संशयप्राप्तम् आत्रेयो जीवितं तस्य मन्यते ॥ (१२८।२)

कथयेन् न च पृष्टो ऽपि दुःश्रवं मरणं भिषक् । (१२९।१)

गतासोर् बन्धुमित्राणां न चेच्छेत् तं चिकित्सितुम् ॥ (१२९।२)

यमदूतपिशाचाद्यैर् यत् परासुरुपास्यते । (१३०।१)

घ्नद्भिरौषधवीर्याणि तस्मात् तं परिवर्जयेत् ॥ (१३०।२)

आयुर्वेदफलं कृत्स्नं यद् आयुर्ज्ञे प्रतिष्ठितम् । (१३१।१)

रिष्टज्ञानादृतस् तस्मात् सर्वदैव भवेद् भिषक् ॥ (१३१।२)

मरणं प्राणिनां दृष्टम् आयुःपुण्योभयक्षयात् । (१३२।१)

तयोरप्यक्षयाद् दृष्टं विषमापरिहारिणाम् ॥ (१३२।२)