अथातो ऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

अतिसारदोषैर् व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षड्विधः । (१।३)

अतीसारः स सुतरां जायते ऽत्यम्बुपानतः ॥ (१।४)

कृशशुष्कामिषासात्म्यतिलपिष्टविरूढकैः । (२।१)

मद्यरूक्षातिमात्रान्नैरर्शोभिः स्नेहविभ्रमात् ॥ (२।२)

कृमिभ्यो वेगरोधाच्च तद्विधैः कुपितो ऽनिलः । (३।१)

विस्रंसयत्यधो ऽब्धातुं हत्वा तेनैव चानलम् ॥ (३।२)

व्यापद्यानुशकृत् कोष्ठं पुरीषं द्रवतां नयन् । (४।१)

अतिसारलक्षणप्रकल्पते ऽतिसाराय लक्षणं तस्य भाविनः ॥ (४।२)

तोदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रसादो मलग्रहः । (५।१)

आध्मानम् अविपाकश्च तत्र वातेन विड्जलम् ॥ (५।२)

अल्पाल्पं शब्दशूलाढ्यं विबद्धम् उपवेश्यते । (६।१)

रूक्षं सफेनम् अच्छं च ग्रथितं वा मुहुर् मुहुः ॥ (६।२)

तथा दग्धगुडाभासं सपिच्छापरिकर्तिकम् । (७।१)

शुष्कास्यो भ्रष्टपायुश्च हृष्टरोमा विनिष्टनन् ॥ (७।२)

पित्तेन पीतम् असितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम् । (८।१)

सरक्तम् अतिदुर्गन्धं तृण्मूर्छास्वेददाहवान् ॥ (८।२)

सशूलं पायुसंतापपाकवाञ्छ्लेष्मणा घनम् । (९।१)

पिच्छिलं तन्तुमच्छ्वेतं स्निग्धम् आमं कफान्वितम् ॥ (९।२)

अभीक्ष्णम् गुरु दुर्गन्धं विबद्धम् अनुबद्धरुक् । (१०।१)

निद्रालुरलसो ऽन्नद्विड् अल्पाल्पं सप्रवाहिकम् ॥ (१०।२)

सरोमहर्षं सोत्क्लेशो गुरुवस्तिगुदोदरः । (११।१)

कृते ऽप्यकृतसंज्ञश्च सर्वात्मा सर्वलक्षणः ॥ (११।२)

भयेन क्षोभिते चित्ते सपित्तो द्रावयेच्छकृत् । (१२।१)

वायुस् ततो ऽतिसार्येत क्षिप्रम् उष्णं द्रवं प्लवम् ॥ (१२।२)

वातपित्तसमं लिङ्गैराहुस् तद्वच्च शोकतः । (१३।१)

अतीसारः समासेन द्विधा सामो निरामकः ॥ (१३।२)

सासृङ् निरस्रस् तत्राद्ये गौरवाद् अप्सु मज्जति । (१४।१)

शकृद् दुर्गन्धम् आटोपविष्टम्भार्तिप्रसेकिनः ॥ (१४।२)

विपरीतो निरामस् तु कफात् पक्वो ऽपि मज्जति । (१५।१)

ग्रहणीअतीसारेषु यो नातियत्नवान् ग्रहणीगदः ॥ (१५।२)

तस्य स्याद् अग्निविध्वंसकरैरन्यस्य सेवितैः । (१६।१)

सामं शकृन् निरामं वा जीर्णे येनातिसार्यते ॥ (१६।२)

सो ऽतीसारो ऽतिसरणाद् आशुकारी स्वभावतः । (१७।१)

सामं सान्नम् अजीर्णे ऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा ॥ (१७।२)

अकस्माद् वा मुहुर् बद्धम् अकस्माच्छिथिलं मुहुः । (१८।१)

चिरकृद् ग्रहणीदोषः संचयाच्चोपवेशयेत् ॥ (१८।२)

स चतुर्धा पृथग् दोषैः संनिपाताच्च जायते । (१९।१)

ग्रहणी - प्रोद्रोम्प्राग्रूपं तस्य सदनं चिरात् पचनम् अम्लकः ॥ (१९।२)

प्रसेको वक्त्रवैरस्यम् अरुचिस् तृट् क्लमो भ्रमः । (२०।१)

आनद्धोदरता छर्दिः कर्णक्ष्वेडो ऽन्त्रकूजनम् ॥ (२०।२)

सामान्यं लक्षणं कार्श्यं धूमकस् तमको ज्वरः । (२१।१)

मूर्छा शिरोरुग् विष्टम्भः श्वयथुः करपादयोः ॥ (२१।२)

वातग्रहणीतत्रानिलात् तालुशोषस् तिमिरं कर्णयोः स्वनः । (२२।१)

पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजाभीक्ष्णं विषूचिका ॥ (२२।२)

रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत् तृष्णा परिकर्तिका । (२३।१)

जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते ॥ (२३।२)

वातहृद्रोगगुल्मार्शःप्लीहपाण्डुत्वशङ्कितः । (२४।१)

चिराद् दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत् ॥ (२४।२)

पुनः पुनः सृजेद् वर्चः पायुरुक्श्वासकासवान् । (२५।१)

पित्तग्रहणीपित्तेन नीलपीताभं पीताभः सृजति द्रवम् ॥ (२५।२)

पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः । (२६।१)

कफग्रहणीश्लेष्मणा पच्यते दुःखम् अन्नं छर्दिररोचकः ॥ (२६।२)

आस्योपदेहनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः । (२७।१)

हृदयं मन्यते स्त्यानम् उदरं स्तिमितं गुरु ॥ (२७।२)

उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम् । (२८।१)

भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम् ॥ (२८।२)

संनिपातग्रहणीअकृशस्यापि दौर्बल्यं सर्वजे सर्वसंकरः । (२९।१)

विभागे ऽङ्गस्य ये चोक्ता विषमाद्यास् त्रयो ऽग्नयः ॥ (२९।२)

ते ऽपि स्युर् ग्रहणीदोषाः समस् तु स्वास्थ्यकारणम् । (३०।१)

वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दराः । (३०।२)

अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः ॥ (३०।३)