अथातो नासारोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

अवश्यायानिलरजोभाष्यातिस्वप्नजागरैः । (१।३)

नीचात्युच्चोपधानेन पीतेनान्येन वारिणा ॥ (१।४)

अत्यम्बुपानरमणच्छर्दिबाष्पग्रहादिभिः । (२।१)

क्रुद्धा वातोल्बणा दोषा नासायां स्त्यानतां गताः ॥ (२।२)

जनयन्ति प्रतिश्यायं वर्धमानं क्षयप्रदम् । (३।१)

तत्र वातात् प्रतिश्याये मुखशोषो भृशं क्षवः ॥ (३।२)

घ्राणोपरोधनिस्तोददन्तशङ्खशिरोव्यथाः । (४।१)

कीटिका इव सर्पन्तीर् मन्यते परितो भ्रुवौ ॥ (४।२)

स्वरसादश्चिरात् पाकः शिशिराच्छकफस्रुतिः । (५।१)

पित्तात् तृष्णाज्वरघ्राणपिटिकासंभवभ्रमाः ॥ (५।२)

नासाग्रपाको रूक्षोष्णताम्रपीतकफस्रुतिः । (६।१)

कफात् कासो ऽरुचिः श्वासो वमथुर् गात्रगौरवम् ॥ (६।२)

माधुर्यं वदने कण्डूः स्निग्धशुक्लकफस्रुतिः । (७।१)

सर्वजो लक्षणैः सर्वैरकस्माद् वृद्धिशान्तिमान् ॥ (७।२)

दुष्टं नासासिराः प्राप्य प्रतिश्यायं करोत्यसृक् । (८।१)

उरसः सुप्तता ताम्रनेत्रत्वं श्वासपूतिता ॥ (८।२)

कण्डूः श्रोत्राक्षिनासासु पित्तोक्तं चात्र लक्षणम् । (९।१)

सर्व एव प्रतिश्याया दुष्टतां यान्त्युपेक्षिताः ॥ (९।२)

यथोक्तोपद्रवाधिक्यात् स सर्वेन्द्रियतापनः । (१०।१)

साग्निसादज्वरश्वासकासोरःपार्श्ववेदनः ॥ (१०।२)

कुप्यत्यकस्माद् बहुशो मुखदौर्गन्ध्यशोफकृत् । (११।१)

नासिकाक्लेदसंशोषशुद्धिरोधकरो मुहुः ॥ (११।२)

पूयोपमासितारक्तग्रथितश्लेष्मसंस्रुतिः । (१२।१)

मूर्छन्ति चात्र कृमयो दीर्घस्निग्धसिताणवः ॥ (१२।२)

पक्वलिङ्गानि तेष्वङ्गलाघवं क्षवथोः शमः । (१३।१)

श्लेष्मा सचिक्कणः पीतो ऽज्ञानं च रसगन्धयोः ॥ (१३।२)

भृशक्षवतीक्ष्णाघ्राणोपयोगार्करश्मिसूत्रतृणादिभिः । (१४।१)

वातकोपिभिरन्यैर् वा नासिकातरुणास्थनि ॥ (१४।२)

विघट्टिते ऽनिलः क्रुद्धो रुद्धः शृङ्गाटकं व्रजेत् । (१५।१)

निवृत्तः कुरुते ऽत्यर्थं क्षवथुं स भृशक्षवः ॥ (१५।२)

शोषयन् नासिकास्रोतः कफं च कुरुते ऽनिलः । (१६।१)

शूकपूर्णाभनासात्वं कृच्छ्राद् उच्छ्वसनं ततः ॥ (१६।२)

स्मृतो ऽसौ नासिकाशोषो नासानाहे तु जायते । (१७।१)

नद्धत्वम् इव नासायाः श्लेष्मरुद्धेन वायुना ॥ (१७।२)

निःश्वासोच्छ्वाससंरोधात् स्रोतसी संवृते इव । (१८।१)

पचेन् नासापुटे पित्तं त्वङ्मांसं दाहशूलवत् ॥ (१८।२)

स घ्राणपाकः स्रावस्तु तत्संज्ञः श्लेष्मसंभवः । (१९।१)

अच्छो जलोपमो ऽजस्रं विशेषान्निशि जायते ॥ (१९।२)

कफः प्रवृद्धो नासायां रुद्ध्वा स्रोतांस्यपीनसम् । (२०।१)

कुर्यात् सघुर्घुरश्वासं पीनसाधिकवेदनम् ॥ (२०।२)

अवेरिव स्रवत्यस्य प्रक्लिन्ना तेन नासिका । (२१।१)

अजस्रं पिच्छिलं पीतं पक्वं सिङ्घाणकं घनम् ॥ (२१।२)

रक्तेन नासा दग्धेव बाह्यान्तःस्पर्शनासहा । (२२।१)

भवेद्धूमोपमोच्छ्वासा सा दीप्तिर् दहतीव च ॥ (२२।२)

तालुमूले मलैर् दुष्टैर् मारुतो मुखनासिकात् । (२३।१)

श्लेष्मा च पूतिर् निर्गच्छेत् पूतिनासं वदन्ति तम् ॥ (२३।२)

निचयाद् अभिघाताद् वा पूयासृङ् नासिका स्रवेत् । (२४।१)

तत् पूयरक्तम् आख्यातं शिरोदाहरुजाकरम् ॥ (२४।२)

पित्तश्लेष्मावरुद्धो ऽन्तर् नासायां शोषयेन् मरुत् । (२५।१)

कफं स शुष्कः पुटतां प्राप्नोति पुटकं तु तत् ॥ (२५।२)

अर्शोऽर्बुदानि विभजेद् दोषलिङ्गैर् यथायथम् । (२६।१)

सर्वेषु कृच्छ्रोच्छ्वसनं पीनसः प्रततं क्षुतिः ॥ (२६।२)

सानुनासिकवादित्वं पूतिनासः शिरोव्यथा । (२७।१)

अष्टादशानाम् इत्येषां यापयेद् दुष्टपीनसम् ॥ (२७।२)