अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

एन्त्स्तेहुन्ग् मूत्राघातवस्तिवस्तिशिरोमेढ्रकटीवृषणपायवः । (१।३)

एकसंबन्धनाः प्रोक्ता गुदास्थिविवराश्रयाः ॥ (१।४)

अधोमुखो ऽपि वस्तिर् हि मूत्रवाहिसिरामुखैः । (२।१)

पार्श्वेभ्यः पूर्यते सूक्ष्मैः स्यन्दमानैरनारतम् ॥ (२।२)

यैस् तैरेव प्रविश्यैनं दोषाः कुर्वन्ति विंशतिम् । (३।१)

मूत्राघातान् प्रमेहांश्च कृच्छ्रान् मर्मसमाश्रयान् ॥ (३।२)

वस्तिवङ्क्षणमेढ्रार्तियुक्तो ऽल्पाल्पं मुहुर् मुहुः । (४।१)

मूत्रयेद् वातजे कृच्छ्रे पैत्ते पीतं सदाहरुक् ॥ (४।२)

रक्तं वा कफजे वस्तिमेढ्रगौरवशोफवान् । (५।१)

सपिच्छं सविबन्धं च सर्वैः सर्वात्मकं मलैः ॥ (५।२)

अश्मरीयदा वायुर् मुखं वस्तेरावृत्य परिशोषयेत् । (६।१)

मूत्रं सपित्तं सकफं सशुक्रं वा तदा क्रमात् ॥ (६।२)

संजायते ऽश्मरी घोरा पित्ताद् गोरिव रोचना । (७।१)

अश्मरी - प्रोद्रोम्श्लेष्माश्रया च सर्वा स्याद् अथास्याः पूर्वलक्षणम् ॥ (७।२)

वस्त्याध्मानं तदासन्नदेशेषु परितो ऽतिरुक् । (८।१)

मूत्रे च बस्तगन्धत्वं मूत्रकृच्छ्रं ज्वरो ऽरुचिः ॥ (८।२)

अश्मरी - स्य्म्प्तोमेसामान्यलिङ्गं रुङ् नाभिसेवनीवस्तिमूर्धसु । (९।१)

विशीर्णधारं मूत्रं स्यात् तया मार्गनिरोधने ॥ (९।२)

तद्व्यपायात् सुखं मेहेद् अच्छं गोमेदकोपमम् । (१०।१)

तत्संक्षोभात् क्षते सास्रम् आयासाच्चातिरुग् भवेत् ॥ (१०।२)

तत्र वाताद् भृशार्त्यार्तो दन्तान् खादति वेपते । (११।१)

मृद्नाति मेहनं नाभिं पीडयत्यनिशं क्वणन् ॥ (११।२)

सानिलं मुञ्चति शकृन् मुहुर् मेहति बिन्दुशः । (१२।१)

श्यावा रूक्षाश्मरी चास्य स्याच्चिता कण्टकैरिव ॥ (१२।२)

पित्तेन दह्यते वस्तिः पच्यमान इवोष्मवान् । (१३।१)

भल्लातकास्थिसंस्थाना रक्ता पीतासिताश्मरी ॥ (१३।२)

वस्तिर् निस्तुद्यत इव श्लेष्मणा शीतलो गुरुः । (१४।१)

अश्मरी महती श्लक्ष्णा मधुवर्णाथवा सिता ॥ (१४।२)

एता भवन्ति बालानां तेषाम् एव च भूयसा । (१५।१)

आश्रयोपचयाल्पत्वाद् ग्रहणाहरणे सुखाः ॥ (१५।२)

शुक्राश्मरी तु महतां जायते शुक्रधारणात् । (१६।१)

स्थानाच्च्युतम् अमुक्तं हि मुष्कयोरन्तरे ऽनिलः ॥ (१६।२)

शोषयत्युपसंगृह्य शुक्रं तच्छुष्कम् अश्मरी । (१७।१)

वस्तिरुक्कृच्छ्रमूत्रत्वमुष्कश्वयथुकारिणी ॥ (१७।२)

तस्याम् उत्पन्नमात्रायां शुक्रम् एति विलीयते । (१८।१)

शर्करापीडिते त्ववकाशे ऽस्मिन्न् अश्मर्येव च शर्करा ॥ (१८।२)

अणुशो वायुना भिन्ना सा त्वस्मिन्न् अनुलोमगे । (१९।१)

निरेति सह मूत्रेण प्रतिलोमे विबध्यते ॥ (१९।२)

मूत्रसंधारिणः कुर्याद् रुद्ध्वा वस्तेर् मुखं मरुत् । (२०।१)

मूत्रसङ्गं रुजं कण्डूं कदाचिच्च स्वधामतः ॥ (२०।२)

प्रच्याव्य वस्तिम् उद्वृत्तं गर्भाभं स्थूलविप्लुतम् । (२१।१)

करोति तत्र रुग्दाहस्पन्दनोद्वेष्टनानि च ॥ (२१।२)

बिन्दुशश्च प्रवर्तेत मूत्रं वस्तौ तु पीडिते । (२२।१)

धारया द्विविधो ऽप्येष वातवस्तिरिति स्मृतः ॥ (२२।२)

दुस्तरो दुस्तरतरो द्वितीयः प्रबलानिलः । (२३।१)

वाताष्ट्ःईलाशकृन्मार्गस्य वस्तेश्च वायुरन्तरम् आश्रितः ॥ (२३।२)

अष्ठीलाभं घनं ग्रन्थिं करोत्यचलम् उन्नतम् । (२४।१)

वाताष्ठीलेति साध्मानविण्मूत्रानिलसङ्गकृत् ॥ (२४।२)

वातकुण्डलिकाविगुणः कुण्डलीभूतो वस्तौ तीव्रव्यथो ऽनिलः । (२५।१)

आविध्य मूत्रं भ्रमति सस्तम्भोद्वेष्टगौरवः ॥ (२५।२)

मूत्रम् अल्पाल्पम् अथवा विमुञ्चति शकृत् सृजन् । (२६।१)

वातकुण्डलिकेत्येषा मूत्रं तु विधृतं चिरम् ॥ (२६।२)

मूत्रातीतन निरेति विबद्धं वा मूत्रातीतं तद् अल्परुक् । (२७।१)

मूत्रजठरविधारणात् प्रतिहतं वातोदावर्तितं यदा ॥ (२७।२)

नाभेरधस्ताद् उदरं मूत्रम् आपूरयेत् तदा । (२८।१)

कुर्यात् तीव्ररुग् आध्मानम् अपक्तिं मलसंग्रहम् ॥ (२८।२)

तन् मूत्रजठरं छिद्रवैगुण्येनानिलेन वा । (२९।१)

मूत्रोत्सङ्गआक्षिप्तम् अल्पं मूत्रं तद् वस्तौ नाले ऽथवा मणौ ॥ (२९।२)

स्थित्वा स्रवेच्छनैः पश्चात् सरुजं वाथ नीरुजम् । (३०।१)

मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नतच्छेषगुरुशेफसः ॥ (३०।२)

मूत्रग्रन्थिअन्तर् वस्तिमुखे वृत्तः स्थिरो ऽल्पः सहसा भवेत् । (३१।१)

अश्मरीतुल्यरुग् ग्रन्थिर् मूत्रग्रन्थिः स उच्यते ॥ (३१।२)

मूत्रशुक्रमूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रम् उद्धतम् । (३२।१)

स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद् वा प्रवर्तते ॥ (३२।२)

भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तद् उच्यते । (३३।१)

विड्विघातरूक्षदुर्बलयोर् वाताद् उदावर्तं शकृद् यदा ॥ (३३।२)

मूत्रस्रोतो ऽनुपर्येति संसृष्टं शकृता तदा । (३४।१)

मूत्रं विट्तुल्यगन्धं स्याद् विड्विघातं तम् आदिशेत् ॥ (३४।२)

उष्णवातपित्तं व्यायामतीक्ष्णोष्णभोजनाध्वातपादिभिः । (३५।१)

प्रवृद्धं वायुना क्षिप्तं वस्त्युपस्थार्तिदाहवत् ॥ (३५।२)

मूत्रं प्रवर्तयेत् पीतं सरक्तं रक्तम् एव वा । (३६।१)

उष्णं पुनः पुनः कृच्छ्राद् उष्णवातं वदन्ति तम् ॥ (३६।२)

मूत्रक्षयरूक्षस्य क्लान्तदेहस्य वस्तिस्थौ पित्तमारुतौ । (३७।१)

मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम् ॥ (३७।२)

मूत्रसादपित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येते ऽनिलेन चेत् । (३८।१)

कृच्छ्रान् मूत्रं तदा पीतं रक्तं श्वेतं घनं सृजेत् ॥ (३८।२)

सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेच्च तत् । (३९।१)

शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम् ॥ (३९।२)

इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः । (४०।१)

निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्ते ऽतिप्रवृत्तिजाः ॥ (४०।२)