अथातः श्वासहिध्मानिदानं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

श्वासकासवृद्ध्या भवेच्छ्वासः पूर्वैर् वा दोषकोपनैः । (१।३)

आमातीसारवमथुविषपाण्डुज्वरैरपि ॥ (१।४)

रजोधूमानिलैर् मर्मघाताद् अतिहिमाम्बुना । (२।१)

क्षुद्रकस् तमकश्छिन्नो महान् ऊर्ध्वश्च पञ्चमः ॥ (२।२)

कफोपरुद्धगमनः पवनो विष्वगास्थितः । (३।१)

प्राणोदकान्नवाहीनि दुष्टः स्रोतांसि दूषयन् ॥ (३।२)

उरःस्थः कुरुते श्वासम् आमाशयसमुद्भवम् । (४।१)

प्राग्रूपं तस्य हृत्पार्श्वशूलं प्राणविलोमता ॥ (४।२)

आनाहः शङ्खभेदश्च तत्रायासातिभोजनैः । (५।१)

प्रेरितः प्रेरयेत् क्षुद्रं स्वयं संशमनं मरुत् ॥ (५।२)

प्रतिलोमं सिरा गच्छन्न् उदीर्य पवनः कफम् । (६।१)

परिगृह्य शिरोग्रीवम् उरः पार्श्वे च पीडयन् ॥ (६।२)

कासं घुर्घुरकं मोहम् अरुचिम् पीनसं तृषम् । (७।१)

करोति तीव्रवेगं च श्वासं प्राणोपतापिनम् ॥ (७।२)

प्रताम्येत् तस्य वेगेन निष्ठ्यूतान्ते क्षणं सुखी । (८।१)

कृच्छ्राच्छयानः श्वसिति निषण्णः स्वास्थ्यम् ऋच्छति ॥ (८।२)

उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशम् अर्तिमान् । (९।१)

विशुष्कास्यो मुहुःश्वासी काङ्क्षत्युष्णं सवेपथुः ॥ (९।२)

मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्च विवर्धते । (१०।१)

स याप्यस् तमकः साध्यो नवो वा बलिनो भवेत् ॥ (१०।२)

ज्वरमूर्छायुतः शीतैः शाम्येत् प्रतमकस् तु सः । (११।१)

छिन्नाच्छ्वसिति विच्छिन्नं मर्मच्छेदरुजार्दितः ॥ (११।२)

सस्वेदमूर्छः सानाहो वस्तिदाहनिरोधवान् । (१२।१)

अधोदृग् विप्लुताक्षश्च मुह्यन् रक्तैकलोचनः ॥ (१२।२)

शुष्कास्यः प्रलपन् दीनो नष्टच्छायो विचेतनः । (१३।१)

महता महता दीनो नादेन श्वसिति क्रथन् ॥ (१३।२)

उद्धूयमानः संरब्धो मत्तर्षभ इवानिशम् । (१४।१)

प्रणष्टज्ञानविज्ञानो विभ्रान्तनयनाननः ॥ (१४।२)

वक्षः समाक्षिपन् बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक् । (१५।१)

शुष्ककण्ठो मुहुर् मुह्यन् कर्णशङ्खशिरोऽतिरुक् ॥ (१५।२)

दीर्घम् ऊर्ध्वं श्वसित्यूर्ध्वान् न च प्रत्याहरत्यधः । (१६।१)

श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः ॥ (१६।२)

ऊर्ध्वदृग् वीक्षते भ्रान्तम् अक्षिणी परितः क्षिपन् । (१७।१)

मर्मसु छिद्यमानेषु परिदेवी निरुद्धवाक् ॥ (१७।२)

एते सिध्येयुरव्यक्ता व्यक्ताः प्राणहरा ध्रुवम् । (१८।१)

हिध्माश्वासैकहेतुप्राग्रूपसंख्याप्रकृतिसंश्रयाः ॥ (१८।२)

हिध्मा भक्तोद्भवा क्षुद्रा यमला महतीति च । (१९।१)

गम्भीरा च मरुत् तत्र त्वरयायुक्तिसेवितैः ॥ (१९।२)

रूक्षतीक्ष्णखरासात्म्यैरन्नपानैः प्रपीडितः । (२०।१)

करोति हिध्माम् अरुजां मन्दशब्दां क्षवानुगाम् ॥ (२०।२)

शमं सात्म्यान्नपानेन या प्रयाति च सान्नजा । (२१।१)

आयासात् पवनः क्षुद्रः क्षुद्रां हिध्मां प्रवर्तयेत् ॥ (२१।२)

जत्रुमूलप्रविसृताम् अल्पवेगां मृदुं च सा । (२२।१)

वृद्धिम् आयास्यतो याति भुक्तमात्रे च मार्दवम् ॥ (२२।२)

चिरेण यमलैर् वेगैराहारे या प्रवर्तते । (२३।१)

परिणामोन्मुखे वृद्धिं परिणामे च गच्छति ॥ (२३।२)

कम्पयन्ती शिरोग्रीवम् आध्मातस्यातितृष्यतः । (२४।१)

प्रलापच्छर्द्यतीसारनेत्रविप्लुतिजृम्भिणः ॥ (२४।२)

यमला वेगिनी हिध्मा परिणामवती च सा । (२५।१)

स्तब्धभ्रूशङ्खयुग्मस्य सास्रविप्लुतचक्षुषः ॥ (२५।२)

स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मुष्णती । (२६।१)

रुन्धती मार्गम् अन्नस्य कुर्वती मर्मघट्टनम् ॥ (२६।२)

पृष्ठतो नमनं शोषं महाहिध्मा प्रवर्तते । (२७।१)

महामूला महाशब्दा महावेगा महाबला ॥ (२७।२)

पक्वाशयाद् वा नाभेर् वा पूर्ववद् या प्रवर्तते । (२८।१)

तद्रूपा सा मुहुः कुर्याज् जृम्भाम् अङ्गप्रसारणम् ॥ (२८।२)

गम्भीरेणानुनादेन गम्भीरा तासु साधयेत् । (२९।१)

आद्ये द्वे वर्जयेद् अन्त्ये सर्वलिङ्गां च वेगिनीम् ॥ (२९।२)

सर्वाश्च संचितामस्य स्थविरस्य व्यवायिनः । (३०।१)

व्याधिभिः क्षीणदेहस्य भक्तच्छेदक्षतस्य वा ॥ (३०।२)

सर्वे ऽपि रोगा नाशाय न त्वेवं शीघ्रकारिणः । (३१।१)

हिध्माश्वासौ यथा तौ हि मृत्युकाले कृतालयौ ॥ (३१।२)