अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

गुल्मं बद्धशकृद्वातं वातिकं तीव्रवेदनम् । (१।३)

रूक्षशीतोद्भवं तैलैः साधयेद् वातरोगिकैः ॥ (१।४)

पानान्नान्वासनाभ्यङ्गैः स्निग्धस्य स्वेदम् आचरेत् । (२।१)

आनाहवेदनास्तम्भविबन्धेषु विशेषतः ॥ (२।२)

स्रोतसां मार्दवं कृत्वा जित्वा मारुतम् उल्बणम् । (३।१)

भित्त्वा विबन्धं स्निग्धस्य स्वेदो गुल्मम् अपोहति ॥ (३।२)

स्नेहपानं हितं गुल्मे विशेषेणोर्ध्वनाभिजे । (४।१)

पक्वाशयगते वस्तिरुभयं जठराश्रये ॥ (४।२)

दीप्ते ऽग्नौ वातिके गुल्मे विबन्धे ऽनिलवर्चसोः । (५।१)

बृंहणान्यन्नपानानि स्निग्धोष्णानि प्रदापयेत् ॥ (५।२)

पुनः पुनः स्नेहपानं निरूहाः सानुवासनाः । (६।१)

प्रयोज्या वातजे गुल्मे कफपित्तानुरक्षिणः ॥ (६।२)

वस्तिकर्म परं विद्याद् गुल्मघ्नं तद्धि मारुतम् । (७।१)

स्वस्थाने प्रथमं जित्वा सद्यो गुल्मम् अपोहति ॥ (७।२)

तस्माद् अभीक्ष्णशो गुल्मा निरूहैः सानुवासनैः । (८।१)

प्रयुज्यमानैः शाम्यन्ति वातपित्तकफात्मकाः ॥ (८।२)

हिङ्गुसौवर्चलव्योषविडदाडिमदीप्यकैः । (९।१)

पुष्कराजाजीधान्याम्लवेतसक्षारचित्रकैः ॥ (९।२)

शठीवचाजगन्धैलासुरसैर् दधिसंयुतैः । (१०।१)

शूलानाहहरं सर्पिः साधयेद् वातगुल्मिनाम् ॥ (१०।२)

हपुषोषणपृथ्वीकापञ्चकोलकदीप्यकैः । (११।१)

साजाजीसैन्धवैर् दध्ना दुग्धेन च रसेन च ॥ (११।२)

दाडिमान् मूलकात् कोलात् पचेत् सर्पिर् निहन्ति तत् । (१२।१)

वातगुल्मोदरानाहपार्श्वहृत्कोष्ठवेदनाः ॥ (१२।२)

योन्यर्शोग्रहणीदोषकासश्वासारुचिज्वरान् । (१३।१)

दशमूलं बलां कालां सुषवीं द्वौ पुनर्नवौ ॥ (१३।२)

पौष्करैरण्डरास्नाश्वगन्धाभार्ग्यमृताशठीः । (१४।१)

पचेद् गन्धपलाशं च द्रोणे ऽपां द्विपलोन्मितम् ॥ (१४।२)

यवैः कोलैः कुलत्थैश्च माषैश्च प्रास्थिकैः सह । (१५।१)

क्वाथे ऽस्मिन् दधिपात्रे च घृतप्रस्थं विपाचयेत् ॥ (१५।२)

स्वरसैर् दाडिमाम्रातमातुलुङ्गोद्भवैर् युतम् । (१६।१)

तथा तुषाम्बुधान्याम्लशुक्तैः श्लक्ष्णैश्च कल्कितैः ॥ (१६।२)

भार्गीतुम्बुरुषड्ग्रन्थाग्रन्थिरास्नाग्निधान्यकैः । (१७।१)

यवानकयवान्यम्लवेतसासितजीरकैः ॥ (१७।२)

अजाजीहिङ्गुहपुषाकारवीवृषकोषकैः । (१८।१)

निकुम्भकुम्भमूर्वेभपिप्पलीवेल्लदाडिमैः ॥ (१८।२)

श्वदंष्ट्रात्रपुसैर्वारुबीजहिंस्राश्मभेदकैः । (१९।१)

मिशिद्विक्षारसुरसशारिवानीलिनीफलैः ॥ (१९।२)

त्रिकटुत्रिपटूपेतैर् दाधिकं तद् व्यपोहति । (२०।१)

रोगान् आशुतरान् पूर्वान् कष्टान् अपि च शीलितम् ॥ (२०।२)

अपस्मारगदोन्मादमूत्राघातानिलामयान् । (२१।१)

त्र्यूषणत्रिफलाधान्यचविकावेल्लचित्रकैः ॥ (२१।२)

कल्कीकृतैर् घृतं पक्वं सक्षीरं वातगुल्मनुत् । (२२।१)

तुलां लशुनकन्दानां पृथक् पञ्चपलांशकम् ॥ (२२।२)

पञ्चमूलं महच्चाम्बुभारार्धे तद् विपाचयेत् । (२३।१)

पादशेषं तदर्धेन दाडिमस्वरसं सुराम् ॥ (२३।२)

धान्याम्लं दधि चादाय पिष्टांश्चार्धपलांशकान् । (२४।१)

त्र्यूषणत्रिफलाहिङ्गुयवानीचव्यदीप्यकान् ॥ (२४।२)

साम्लवेतससिन्धूत्थदेवदारून् पचेद् घृतात् । (२५।१)

तैः प्रस्थं तत् परं सर्ववातगुल्मविकारजित् ॥ (२५।२)

षट्पलं वा पिबेत् सर्पिर् यद् उक्तं राजयक्ष्मणि । (२६।१)

प्रसन्नया वा क्षीरार्थः सुरया दाडिमेन वा ॥ (२६।२)

घृते मारुतगुल्मघ्नः कार्यो दध्नः सरेण वा । (२७।१)

वातगुल्मे कफो वृद्धो हत्वाग्निम् अरुचिं यदि ॥ (२७।२)

हृल्लासं गौरवं तन्द्रां जनयेद् उल्लिखेत् तु तम् । (२८।१)

शूलानाहविबन्धेषु ज्ञात्वा सस्नेहम् आशयम् ॥ (२८।२)

निर्यूहचूर्णवटकाः प्रयोज्या घृतभेषजैः । (२९।१)

कोलदाडिमघर्माम्बुतक्रमद्याम्लकाञ्जिकैः ॥ (२९।२)

मण्डेन वा पिबेत् प्रातश्चूर्णान्यन्नस्य वा पुरः । (३०।१)

चूर्णानि मातुलुङ्गस्य भावितान्यसकृद् रसे ॥ (३०।२)

कुर्वीत कार्मुकतरान् वटकान् कफवातयोः । (३१।१)

हिङ्गुवचाविजयापशुगन्धादाडिमदीप्यकधान्यकपाठाः । (३१।२)

पुष्करमूलशठीहपुषाग्निक्षारयुगत्रिपटुत्रिकटूनि ॥ (३१।३)

साजाजिचव्यं सहतिन्तिडीकं सवेतसाम्लं विनिहन्ति चूर्णं । (३२।१)

हृत्पार्श्ववस्तित्रिकयोनिपायुशूलानि वाय्वामकफोद्भवानि ॥ (३२।२)

कृच्छ्रान् गुल्मान् वातविण्मूत्रसङ्गं कण्ठे बन्धं हृद्ग्रहं पाण्डुरोगम् । (३३।१)

अन्नाश्रद्धाप्लीहदुर्नामहिध्मावर्ध्माध्मानश्वासकासाग्निसादान् ॥ (३३।२)

लवणयवानीदीप्यककणनागरम् उत्तरोत्तरं वृद्धम् । (३४।१)

सर्वसमांशहरीतकी चूर्णं वैश्वानरः साक्षात् ॥ (३४।२)

त्रिकटुकम् अजमोदा सैन्धवं जीरके द्वे समधरणघृतानाम् अष्टमो हिङ्गुभागः । (३५।१)

प्रथमकवडभोज्यः सर्पिषा सम्प्रयुक्तो जनयति जठराग्निं वातगुल्मं निहन्ति ॥ (३५।२)

हिङ्गूग्राविडशुण्ठ्यजाजिविजयावाट्याभिधानामयैश् चूर्णः कुम्भनिकुम्भमूलसहितैर् भागोत्तरं वर्धितैः । (३६।१)

पीतः कोष्णजलेन कोष्ठजरुजो गुल्मोदरादीन् अयं शार्दूलः प्रसभं प्रमथ्य हरति व्याधीन् मृगौघान् इव ॥ (३६।२)

सिन्धूत्थपथ्याकणदीप्यकानां चूर्णानि तोयैः पिबतां कवोष्णैः । (३७।१)

प्रयाति नाशं कफवातजन्मा नाराचनिर्भिन्न इवामयौघः ॥ (३७।२)

पूतीकपत्त्रगजचिर्भटचव्यवह्नि व्योषं च संस्तरचितं लवणोपधानम् । (३८।१)

दग्ध्वा विचूर्ण्य दधिमस्तुयुतं प्रयोज्यं गुल्मोदरश्वयथुपाण्डुगुदोद्भवेषु ॥ (३८।२)

हिङ्गुत्रिगुणं सैन्धवम् अस्मात् त्रिगुणं च तैलम् ऐरण्डम् ॥ (३९।१)

तत् त्रिगुणलशुनरसं गुल्मोदरवर्ध्मशूलघ्नम् । (४०।१)

मातुलुङ्गरसो हिङ्गु दाडिमं विडसैन्धवम् ॥ (४०।२)

सुरामण्डेन पातव्यं वातगुल्मरुजापहम् । (४१।१)

शुण्ठ्याः कर्षं गुडस्य द्वौ धौतात् कृष्णतिलात् पलम् ॥ (४१।२)

खादन्न् एकत्र संचूर्ण्य कोष्णक्षीरानुपो जयेत् । (४२।१)

वातहृद्रोगगुल्मार्शोयोनिशूलशकृद्ग्रहान् ॥ (४२।२)

पिबेद् एरण्डतैलं तु वातगुल्मी प्रसन्नया । (४३।१)

श्लेष्मण्यनुबले वायौ पित्ते तु पयसा सह ॥ (४३।२)

विवृद्धं यदि वा पित्तं संतापं वातगुल्मिनः । (४४।१)

कुर्याद् विरेचनीयो ऽसौ सस्नेहैरानुलोमिकैः ॥ (४४।२)

तापानुवृत्तावेवं च रक्तं तस्यावसेचयेत् । (४५।१)

साधयेच्छुद्धशुष्कस्य लशुनस्य चतुःपलम् ॥ (४५।२)

क्षीरोदके ऽष्टगुणिते क्षीरशेषं च पाचयेत् । (४६।१)

वातगुल्मम् उदावर्तं गृध्रसीं विषमज्वरम् ॥ (४६।२)

हृद्रोगं विद्रधिं शोषं साधयत्याशु तत् पयः । (४७।१)

तैलं प्रसन्ना गोमूत्रम् आरनालं यवाग्रजः ॥ (४७।२)

गुल्मं जठरम् आनाहं पीतम् एकत्र साधयेत् । (४८।१)

चित्रकग्रन्थिकैरण्डशुण्ठीक्वाथः परं हितः ॥ (४८।२)

शूलानाहविबन्धेषु सहिङ्गुविडसैन्धवैः । (४९।१)

पुष्करैरण्डयोर् मूलं यवधन्वयवासकम् ॥ (४९।२)

जलेन क्वथितं पीतं कोष्ठदाहरुजापहम् । (५०।१)

वाट्याह्वैरण्डदर्भाणां मूलं दारु महौषधम् ॥ (५०।२)

पीतं निष्क्वाथ्य तोयेन कोष्ठपृष्ठांसशूलजित् । (५१।१)

शिलाजं पयसानल्पपञ्चमूलशृतेन वा ॥ (५१।२)

वातगुल्मी पिबेद् वाट्यम् उदावर्ते तु भोजयेत् । (५२।१)

स्निग्धं पैप्पलिकैर् यूषैर् मूलकानां रसेन वा ॥ (५२।२)

बद्धविण्मारुतो ऽश्नीयात् क्षीरेणोष्णेन यावकम् । (५३।१)

कुल्माषान् वा बहुस्नेहान् भक्षयेल्लवणोत्तरान् ॥ (५३।२)

नीलिनीत्रिवृतादन्तीपथ्याकम्पिल्लकैः सह । (५४।१)

समलाय घृतं देयं सविडक्षारनागरम् ॥ (५४।२)

नीलिनीं त्रिफलां रास्नां बलां कटुकरोहिणीम् । (५५।१)

पचेद् विडङ्गं व्याघ्रीं च पालिकानि जलाढके ॥ (५५।२)

रसे ऽष्टभागशेषे तु घृतप्रस्थं विपाचयेत् । (५६।१)

दध्नः प्रस्थेन संयोज्य सुधाक्षीरपलेन च ॥ (५६।२)

ततो घृतपलं दद्याद् यवागूमण्डमिश्रितम् । (५७।१)

जीर्णे सम्यग्विरिक्तं च भोजयेद् रसभोजनम् ॥ (५७।२)

गुल्मकुष्ठोदरव्यङ्गशोफपाण्ड्वामयज्वरान् । (५८।१)

श्वित्रं प्लीहानम् उन्मादं हन्त्येतन् नीलिनीघृतम् ॥ (५८।२)

कुक्कुटाश्च मयूराश्च तित्तिरिक्रौञ्चवर्तकाः । (५९।१)

शालयो मदिरा सर्पिर् वातगुल्मचिकित्सितम् ॥ (५९।२)

मितम् उष्णं द्रवं स्निग्धं भोजनं वातगुल्मिनाम् । (६०।१)

समण्डा वारुणी पानं तप्तं वा धान्यकैर् जलम् ॥ (६०।२)

स्निग्धोष्णेनोदिते गुल्मे पैत्तिके स्रंसनं हितम् । (६१।१)

द्राक्षाभयागुडरसं कम्पिल्लं वा मधुद्रुतम् ॥ (६१।२)

कल्पोक्तं रक्तपित्तोक्तं गुल्मे रूक्षोष्णजे पुनः । (६२।१)

परं संशमनं सर्पिस् तिक्तं वासाघृतं शृतम् ॥ (६२।२)

तृणाख्यपञ्चकक्वाथे जीवनीयगणेन वा । (६३।१)

शृतं तेनैव वा क्षीरं न्यग्रोधादिगणेन वा ॥ (६३।२)

तत्रापि स्रंसनं युञ्ज्याच्छीघ्रम् आत्ययिके भिषक् । (६४।१)

वैरेचनिकसिद्धेन सर्पिषा पयसापि वा ॥ (६४।२)

रसेनामलकेक्षूणां घृतप्रस्थं विपाचयेत् । (६५।१)

पथ्यापादं पिबेत् सर्पिस् तत् सिद्धं पित्तगुल्मनुत् ॥ (६५।२)

पिबेद् वा तैल्वकं सर्पिर् यच्चोक्तं पित्तविद्रधौ । (६६।१)

द्राक्षां पयस्यां मधुकं चन्दनं पद्मकं मधु ॥ (६६।२)

पिबेत् तण्डुलतोयेन पित्तगुल्मोपशान्तये । (६७।१)

द्विपलं त्रायमाणाया जलद्विप्रस्थसाधितम् ॥ (६७।२)

अष्टभागस्थितं पूतं कोष्णं क्षीरसमम् पिबेत् । (६८।१)

पिबेद् उपरि तस्योष्णं क्षीरम् एव यथाबलम् ॥ (६८।२)

तेन निर्हृतदोषस्य गुल्मः शाम्यति पैत्तिकः । (६९।१)

दाहे ऽभ्यङ्गो घृतैः शीतैः साज्यैर् लेपो हिमौषधैः ॥ (६९।२)

स्पर्शः सरोरुहां पत्त्रैः पात्रैश्च प्रचलज्जलैः । (७०।१)

विदाहपूर्वरूपेषु शूले वह्नेश्च मार्दवे ॥ (७०।२)

बहुशो ऽपहरेद् रक्तं पित्तगुल्मे विशेषतः । (७१।१)

छिन्नमूला विदह्यन्ते न गुल्मा यान्ति च क्षयम् ॥ (७१।२)

रक्तं हि व्यम्लतां याति तच्च नास्ति न चास्ति रुक् । (७२।१)

हृतदोषं परिम्लानं जाङ्गलैस् तर्पितं रसैः ॥ (७२।२)

समाश्वस्तं सशेषार्तिं सर्पिरभ्यासयेत् पुनः । (७३।१)

रक्तपित्तातिवृद्धत्वात् क्रियाम् अनुपलभ्य वा ॥ (७३।२)

गुल्मे पाकोन्मुखे सर्वा पित्तविद्रधिवत् क्रिया । (७४।१)

शालिर् गव्याजपयसी पटोली जाङ्गलं घृतम् ॥ (७४।२)

धात्री परूषकं द्राक्षा खर्जूरं दाडिमं सिता । (७५।१)

भोज्यं पाने ऽम्बु बलया बृहत्याद्यैश्च साधितम् ॥ (७५।२)

श्लेष्मजे वामयेत् पूर्वम् अवम्यम् उपवासयेत् । (७६।१)

तिक्तोष्णकटुसंसर्ग्या वह्निं संधुक्षयेत् ततः ॥ (७६।२)

हिङ्ग्वादिभिश्च द्विगुणक्षारहिङ्ग्वम्लवेतसैः । (७७।१)

निगूढं यदि वोन्नद्धं स्तिमितं कठिनं स्थिरम् ॥ (७७।२)

आनाहादियुतं गुल्मं संस्वेद्य विनयेद् अनु । (७८।१)

घृतं सक्षारकटुकं पातव्यं कफगुल्मिनाम् ॥ (७८।२)

सव्योषक्षारलवणं सहिङ्गुविडदाडिमम् । (७९।१)

कफगुल्मं जयत्याशु दशमूलशृतं घृतम् ॥ (७९।२)

भल्लातकानां द्विपलं पञ्चमूलं पलोन्मितम् । (८०।१)

अल्पं तोयाढके साध्यं पादशेषेण तेन च ॥ (८०।२)

तुल्यं घृतं तुल्यपयो विपचेद् अक्षसंमितैः । (८१।१)

विडङ्गहिङ्गुसिन्धूत्थयावशूकशठीविडैः ॥ (८१।२)

सद्वीपिरास्नायष्ट्याह्वषड्ग्रन्थाकणनागरैः । (८२।१)

एतद् भल्लातकघृतं कफगुल्महरं परम् ॥ (८२।२)

प्लीहपाण्ड्वामयश्वासग्रहणीरोगकासजित् । (८३।१)

ततो ऽस्य गुल्मे देहे च समस्ते स्वेदम् आचरेत् ॥ (८३।२)

सर्वत्र गुल्मे प्रथमं स्नेहस्वेदोपपादिते । (८४।१)

या क्रिया क्रियते याति सा सिद्धिं न विरूक्षिते ॥ (८४।२)

स्निग्धस्विन्नशरीरस्य गुल्मे शैथिल्यम् आगते । (८५।१)

यथोक्तां घटिकां न्यस्येद् गृहीते ऽपनयेच्च ताम् ॥ (८५।२)

वस्त्रान्तरं ततः कृत्वा भिन्द्याद् गुल्मं प्रमाणवित् । (८६।१)

विमार्गाजपदादर्शैर् यथालाभं प्रपीडयेत् ॥ (८६।२)

प्रमृज्याद् गुल्मम् एवैकं न त्वन्त्रहृदयं स्पृशेत् । (८७।१)

तिलैरण्डातसीबीजसर्षपैः परिलिप्य च ॥ (८७।२)

श्लेष्मगुल्मम् अयःपात्रैः सुखोष्णैः स्वेदयेत् ततः । (८८।१)

एवं च विसृतं स्थानात् कफगुल्मं विरेचनैः ॥ (८८।२)

सस्नेहैर् वस्तिभिश्चैनं शोधयेद् दाशमूलिकैः । (८९।१)

पिप्पल्यामलकद्राक्षाश्यामाद्यैः पालिकैः पचेत् ॥ (८९।२)

एरण्डतैलहविषोः प्रस्थौ पयसि षड्गुणे । (९०।१)

सिद्धो ऽयं मिश्रकः स्नेहो गुल्मिनां स्रंसनं हितम् ॥ (९०।२)

वृद्धिविद्रधिशूलेषु वातव्याधिषु चामृतम् । (९१।१)

पिबेद् वा नीलिनीसर्पिर् मात्रया द्विपलीनया ॥ (९१।२)

तथैव सुकुमाराख्यं घृतान्यौदरिकाणि वा । (९२।१)

द्रोणे ऽम्भसः पचेद् दन्त्याः पलानां पञ्चविंशतिम् ॥ (९२।२)

चित्रकस्य तथा पथ्यास् तावतीस् तद्रसे स्रुते । (९३।१)

द्विप्रस्थे साधयेत् पूते क्षिपेद् दन्तीसमं गुडम् ॥ (९३।२)

तैलात् पलानि चत्वारि त्रिवृतायाश्च चूर्णतः । (९४।१)

कणाकर्षौ तथा शुण्ठ्याः सिद्धे लेहे तु शीतले ॥ (९४।२)

मधु तैलसमं दद्याच्चतुर्जाताच्चतुर्थिकाम् । (९५।१)

अतो हरीतकीम् एकां सावलेहपलाम् अदन् ॥ (९५।२)

सुखं विरिच्यते स्निग्धो दोषप्रस्थम् अनामयः । (९६।१)

गुल्महृद्रोगदुर्नामशोफानाहगरोदरान् ॥ (९६।२)

कुष्ठोत्क्लेशारुचिप्लीहग्रहणीविषमज्वरान् । (९७।१)

घ्नन्ति दन्तीहरीतक्यः पाण्डुतां च सकामलाम् ॥ (९७।२)

सुधाक्षीरद्रवं चूर्णं त्रिवृतायाः सुभावितम् । (९८।१)

कार्षिकं मधुसर्पिर्भ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते ॥ (९८।२)

कुष्ठश्यामात्रिवृद्दन्तीविजयाक्षारगुग्गुलून् । (९९।१)

गोमूत्रेण पिबेद् एकं तेन गुग्गुलुम् एव वा ॥ (९९।२)

निरूहान् कल्पसिद्ध्युक्तान् योजयेद् गुल्मनाशनान् । (१००।१)

कृतमूलं महावास्तुं कठिनं स्तिमितं गुरुम् ॥ (१००।२)

गूढमांसं जयेद् गुल्मं क्षारारिष्टाग्निकर्मभिः । (१०१।१)

एकान्तरम् द्व्यन्तरं वा विश्रमय्याथवा त्र्यहम् ॥ (१०१।२)

शरीरदोषबलयोर् वर्धनक्षपणोद्यतः । (१०२।१)

अर्शोऽश्मरीग्रहण्युक्ताः क्षारा योज्याः कफोल्बणे ॥ (१०२।२)

देवदारुत्रिवृद्दन्तीकटुकापञ्चकोलकम् । (१०३।१)

स्वर्जिकायावशूकाख्यौ श्रेष्ठापाठोपकुञ्चिकाः ॥ (१०३।२)

कुष्ठं सर्पसुगन्धां च द्व्यक्षांशं पटुपञ्चकम् । (१०४।१)

पालिकं चूर्णितं तैलवसादधिघृताप्लुतम् ॥ (१०४।२)

घटस्यान्तः पचेत् पक्वम् अग्निवर्णे घटे च तम् । (१०५।१)

क्षारं गृहीत्वा क्षीराज्यतक्रमद्यादिभिः पिबेत् ॥ (१०५।२)

गुल्मोदावर्तवर्ध्मार्शोजठरग्रहणीकृमीन् । (१०६।१)

अपस्मारगरोन्मादयोनिशुक्रामयाश्मरीः ॥ (१०६।२)

क्षारागदो ऽयं शमयेद् विषं चाखुभुजङ्गजम् । (१०७।१)

श्लेष्माणं मधुरं स्निग्धं रसक्षीरघृताशिनः ॥ (१०७।२)

छित्त्वा भित्त्वाशयात् क्षारः क्षारत्वात् क्षारयत्यधः । (१०८।१)

मन्दे ऽग्नावरुचौ सात्म्यैर् मद्यैः सस्नेहम् अश्नताम् ॥ (१०८।२)

योजयेद् आसवारिष्टान् निगदान् मार्गशुद्धये । (१०९।१)

शालयः षष्टिका जीर्णाः कुलत्था जाङ्गलं पलम् ॥ (१०९।२)

चिरिबिल्वाग्नितर्कारीयवानीवरुणाङ्कुराः । (११०।१)

शिग्रुस्तरुणबिल्वानि बालं शुष्कं च मूलकम् ॥ (११०।२)

बीजपूरकहिङ्ग्वम्लवेतसक्षारदाडिमम् । (१११।१)

व्योषं तक्रं घृतं तैलं भक्तं पानं तु वारुणी ॥ (१११।२)

धान्याम्लं मस्तु तक्रं च यवानीविडचूर्णितम् । (११२।१)

पञ्चमूलशृतं वारि जीर्णं मार्द्वीकम् एव वा ॥ (११२।२)

पिप्पलीपिप्पलीमूलचित्रकाजाजीसैन्धवैः । (११३।१)

सुरा गुल्मं जयत्याशु जगलश्च विमिश्रितः ॥ (११३।२)

वमनैर् लङ्घनैः स्वेदैः सर्पिःपानैर् विरेचनैः । (११४।१)

वस्तिक्षारासवारिष्टगुटिकापथ्यभोजनैः ॥ (११४।२)

श्लैष्मिको बद्धमूलत्वाद् यदि गुल्मो न शाम्यति । (११५।१)

तस्य दाहं हृते रक्ते कुर्याद् अन्ते शरादिभिः ॥ (११५।२)

अथ गुल्मं सपर्यन्तं वाससान्तरितं भिषक् । (११६।१)

नाभिवस्त्यन्त्रहृदयं रोमराजीं च वर्जयन् ॥ (११६।२)

नातिगाढं परिमृशेच्छरेण ज्वलताथवा । (११७।१)

लोहेनारणिकोत्थेन दारुणा तैन्दुकेन वा ॥ (११७।२)

ततो ऽग्निवेगे शमिते शीतैर् व्रण इव क्रिया । (११८।१)

आमान्वये तु पेयाद्यैः संधुक्ष्याग्निं विलङ्घिते ॥ (११८।२)

स्वं स्वं कुर्यात् क्रमं मिश्रं मिश्रदोषे च कालवित् । (११९।१)

गतप्रसवकालायै नार्यै गुल्मे ऽस्रसंभवे ॥ (११९।२)

स्निग्धस्विन्नशरीरायै दद्यात् स्नेहविरेचनम् । (१२०।१)

तिलक्वाथे घृतगुडव्योषभार्गीरजोऽन्वितः ॥ (१२०।२)

पानं रक्तभवे गुल्मे नष्टे पुष्पे च योषितः । (१२१।१)

भार्गीकृष्णाकरञ्जत्वग्ग्रन्थिकामरदारुजम् ॥ (१२१।२)

चूर्णं तिलानां क्वाथेन पीतं गुल्मरुजापहम् । (१२२।१)

पलाशक्षारपात्रे द्वे द्वे पात्रे तैलसर्पिषोः ॥ (१२२।२)

गुल्मशैथिल्यजननीं पक्त्वा मात्रां प्रयोजयेत् । (१२३।१)

न प्रभिद्येत यद्येवं दद्याद् योनिविरेचनम् ॥ (१२३।२)

क्षारेण युक्तं पललं सुधाक्षीरेण वा ततः । (१२४।१)

ताभ्यां वा भावितान् दद्याद् योनौ कटुकमत्स्यकान् ॥ (१२४।२)

वराहमत्स्यपित्ताभ्यां नक्तकान् वा सुभावितान् । (१२५।१)

किण्वं वा सगुडक्षारं दद्याद् योनौ विशुद्धये ॥ (१२५।२)

रक्तपित्तहरं क्षारं लेहयेन् मधुसर्पिषा । (१२६।१)

लशुनं मदिरां तीक्ष्णां मत्स्यांश्चास्यै प्रयोजयेत् ॥ (१२६।२)

वस्तिं सक्षीरगोमूत्रं सक्षारं दाशमूलिकम् । (१२७।१)

अवर्तमाने रुधिरे हितं गुल्मप्रभेदनम् ॥ (१२७।२)

यमकाभ्यक्तदेहायाः प्रवृत्ते समुपेक्षणम् । (१२८।१)

रसौदनस् तथाहारः पानं च तरुणी सुरा ॥ (१२८।२)

रुधिरे ऽतिप्रवृत्ते तु रक्तपित्तहराः क्रियाः । (१२९।१)

कार्या वातरुगार्तायाः सर्वा वातहराः पुनः । (१२९।२)

आनाहादावुदावर्तबलासघ्न्यो यथायथम् ॥ (१२९।३)