अथातो वर्त्मरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

कृच्छ्रोन्मीले पुराणाज्यं द्राक्षाकल्काम्बुसाधितम् । (१।३)

ससितं योजयेत् स्निग्धं नस्यधूमाञ्जनादि च ॥ (१।४)

कुम्भीकावर्त्म लिखितं सैन्धवप्रतिसारितम् । (२।१)

यष्टीधात्रीपटोलीनां क्वाथेन परिषेचयेत् ॥ (२।२)

निवाते ऽधिष्ठितस्याप्तैः शुद्धस्योत्तानशायिनः । (३।१)

बहिः कोष्णाम्बुतप्तेन स्वेदितं वर्त्म वाससा ॥ (३।२)

निर्भुज्य वस्त्रान्तरितं वामाङ्गुष्ठाङ्गुलीघृतम् । (४।१)

न स्रंसते चलति वा वर्त्मैवं सर्वतस् ततः ॥ (४।२)

मण्डलाग्रेण तत् तिर्यक् कृत्वा शस्त्रपदाङ्कितम् । (५।१)

लिखेत् तेनैव पत्त्रैर् वा शाकशेफालिकादिजैः ॥ (५।२)

फेनेन तोयराशेर् वा पिचुना प्रमृजन्न् असृक् । (६।१)

स्थिते रक्ते सुलिखितं सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत् ॥ (६।२)

यथास्वम् उक्तैरनु च प्रक्षाल्योष्णेन वारिणा । (७।१)

घृतेन सिक्तम् अभ्यक्तं बध्नीयान् मधुसर्पिषा ॥ (७।२)

ऊर्ध्वाधः कर्णयोर् दत्त्वा पिण्डीं च यवसक्तुभिः । (८।१)

द्वितीये ऽहनि मुक्तस्य परिषेकं यथायथम् ॥ (८।२)

कुर्याच्चतुर्थे नस्यादीन् मुञ्चेद् एवाह्नि पञ्चमे । (९।१)

समं नखनिभं शोफकण्डूघर्षाद्यपीडितम् ॥ (९।२)

विद्यात् सुलिखितं वर्त्म लिखेद् भूयो विपर्यये । (१०।१)

रुक्पक्ष्मवर्त्मसदनस्रंसनान्यतिलेखनात् ॥ (१०।२)

स्नेहस्वेदादिकस् तस्मिन्न् इष्टो वातहरः क्रमः । (११।१)

अभ्यज्य नवनीतेन श्वेतलोध्रं प्रलेपयेत् ॥ (११।२)

एरण्डमूलकल्केन पुटपाके पचेत् ततः । (१२।१)

स्विन्नं प्रक्षालितं शुष्कं चूर्णितं पोटलीकृतम् ॥ (१२।२)

स्त्रियाः क्षीरे छगल्या वा मृदितं नेत्रसेचनम् । (१३।१)

शालितण्डुलकल्केन लिप्तं तद्वत् परिष्कृतम् ॥ (१३।२)

कुर्यान् नेत्रे ऽतिलिखिते मृदितं दधिमस्तुना । (१४।१)

केवलेनापि वा सेकं मस्तुना जाङ्गलाशिनः ॥ (१४।२)

पिटिका व्रीहिवक्त्रेण भित्त्वा तु कठिनोन्नताः । (१५।१)

निष्पीडयेद् अनु विधिः परिशेषस् तु पूर्ववत् ॥ (१५।२)

लेखने भेदने चायं क्रमः सर्वत्र वर्त्मनि । (१६।१)

पित्तास्रोत्क्लिष्टयोः स्वादुस्कन्धसिद्धेन सर्पिषा ॥ (१६।२)

सिराविमोक्षः स्निग्धस्य त्रिवृच्छ्रेष्ठं विरेचनम् । (१७।१)

लिखिते स्रुतरक्ते च वर्त्मनि क्षालनं हितम् ॥ (१७।२)

यष्टीकषायः सेकस् तु क्षीरं चन्दनसाधितम् । (१८।१)

पक्ष्मणां सदने सूच्या रोमकूपान् विकुट्टयेत् ॥ (१८।२)

ग्राहयेद् वा जलौकोभिः पयसेक्षुरसेन वा । (१९।१)

वमनं नावनं सर्पिः शृतं मधुरशीतलैः ॥ (१९।२)

संचूर्ण्य पुष्पकासीसं भावयेत् सुरसारसैः । (२०।१)

ताम्रे दशाहं परमं पक्ष्मशाते तद् अञ्जनम् ॥ (२०।२)

पोथकीर् लिखिताः शुण्ठीसैन्धवप्रतिसारिताः । (२१।१)

उष्णाम्बुक्षालिताः सिञ्चेत् खदिराढकिशिग्रुभिः ॥ (२१।२)

अप्सिद्धैर् द्विनिशाश्रेष्ठामधुकैर् वा समाक्षिकैः । (२२।१)

कफोत्क्लिष्टे विलिखिते सक्षौद्रैः प्रतिसारणम् ॥ (२२।२)

सूक्ष्मैः सैन्धवकासीसमनोह्वाकणतार्क्ष्यजैः । (२३।१)

वमनाञ्जननस्यादि सर्वं च कफजिद्धितम् ॥ (२३।२)

कर्तव्यं लगणे ऽप्येतद् अशान्तावग्निना दहेत् । (२४।१)

कुकूणे खदिरश्रेष्ठानिम्बपत्त्रशृतं घृतम् ॥ (२४।२)

पीत्वा धात्री वमेत् कृष्णायष्टीसर्षपसैन्धवैः । (२५।१)

अभयापिप्पलीद्राक्षाक्वाथेनैनां विरेचयेत् ॥ (२५।२)

मुस्ताद्विरजनीकृष्णाकल्केनालेपयेत् स्तनौ । (२६।१)

धूपयेत् सर्षपैः साज्यैः शुद्धां क्वाथं च पाययेत् ॥ (२६।२)

पटोलमुस्तमृद्वीकागुडूचीत्रिफलोद्भवम् । (२७।१)

शिशोस् तु लिखितं वर्त्म स्रुतासृग् वाम्बुजन्मभिः ॥ (२७।२)

धात्र्यश्मन्तकजम्बूत्थपत्त्रक्वाथेन सेचयेत् । (२८।१)

प्रायः क्षीरघृताशित्वाद् बालानां श्लेष्मजा गदाः ॥ (२८।२)

तस्माद् वमनम् एवाग्रे सर्वव्याधिषु पूजितम् । (२९।१)

सिन्धूत्थकृष्णापामार्गबीजाज्यस्तन्यमाक्षिकम् ॥ (२९।२)

चूर्णो वचायाः सक्षौद्रो मदनं मधुकान्वितम् । (३०।१)

क्षीरं क्षीरान्नम् अन्नं च भजतः क्रमतः शिशोः ॥ (३०।२)

वमनं सर्वरोगेषु विशेषेण कुकूणके । (३१।१)

सप्तलारससिद्धाज्यं योज्यं चोभयशोधनम् ॥ (३१।२)

द्विनिशालोध्रयष्ट्याह्वरोहिणीनिम्बपल्लवैः । (३२।१)

कुकूणके हिता वर्तिः पिष्टैस् ताम्ररजोऽन्वितैः ॥ (३२।२)

क्षीरक्षौद्रघृतोपेतं दग्धं वा लोहजं रजः । (३३।१)

एलालशुनकतकशङ्खोषणफणिज्जकैः ॥ (३३।२)

वर्तिः कुकूणपोथक्योः सुरापिष्टैः सकट्फलैः । (३४।१)

पक्ष्मरोधे प्रवृद्धेषु शुद्धदेहस्य रोमसु ॥ (३४।२)

उत्सृज्य द्वौ भ्रुवो ऽधस्ताद् भागौ भागं च पक्ष्मतः । (३५।१)

यवमात्रं यवाकारं तिर्यक् छित्त्वार्द्रवाससा ॥ (३५।२)

अपनेयम् असृक् तस्मिन्न् अल्पीभवति शोणिते । (३६।१)

सीव्येत् कुटिलया सूच्या मुद्गमात्रान्तरैः पदैः ॥ (३६।२)

बद्ध्वा ललाटे पट्टं च तत्र सीवनसूत्रकम् । (३७।१)

नातिगाढश्लथं सूच्या निक्षिपेद् अथ योजयेत् ॥ (३७।२)

मधुसर्पिःकवलिकां न चास्मिन् बन्धम् आचरेत् । (३८।१)

न्यग्रोधादिकषायैश्च सक्षीरैः सेचयेद् रुजि ॥ (३८।२)

पञ्चमे दिवसे सूत्रम् अपनीयावचूर्णयेत् । (३९।१)

गैरिकेण व्रणं युञ्ज्यात् तीक्ष्णं नस्याञ्जनादि च ॥ (३९।२)

दहेद् अशान्तौ निर्भुज्य वर्त्मदोषाश्रयां वलीम् । (४०।१)

संदंशेनाधिकं पक्ष्म हृत्वा तस्याश्रयं दहेत् ॥ (४०।२)

सूच्यग्रेणाग्निवर्णेन दाहो बाह्यालजेः पुनः । (४१।१)

भिन्नस्य क्षारवह्निभ्यां सुच्छिन्नस्यार्बुदस्य च ॥ (४१।२)