अथातः श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

श्वासहिध्मा यतस् तुल्यहेत्वाद्याः साधनं ततः । (१।३)

तुल्यम् एव तदार्तं च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत् ॥ (१।४)

स्निग्धैर् लवणतैलाक्तं तैः खेषु ग्रथितः कफः । (२।१)

सुलीनो ऽपि विलीनो ऽस्य कोष्ठं प्राप्तः सुनिर्हरः ॥ (२।२)

स्रोतसां स्यान् मृदुत्वं च मरुतश्चानुलोमता । (३।१)

स्विन्नं च भोजयेद् अन्नं स्निग्धम् आनूपजै रसैः ॥ (३।२)

दध्युत्तरेण वा दद्यात् ततो ऽस्मै वमनं मृदु । (४।१)

विशेषात् कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने ॥ (४।२)

पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत् । (५।१)

निर्हृते सुखम् आप्नोति स कफे दुष्टविग्रहे ॥ (५।२)

स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतो ऽनिलः । (६।१)

ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः ॥ (६।२)

हिङ्गुपीलुविडैर् युक्तम् अन्नं स्याद् अनुलोमनम् । (७।१)

ससैन्धवं फलाम्लं वा कोष्णं दद्याद् विरेचनम् ॥ (७।२)

एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः । (८।१)

तस्मात् तन्मार्गशुद्ध्यर्थम् ऊर्ध्वाधः शोधनं हितम् ॥ (८।२)

उदीर्यते भृशतरं मार्गरोधाद् वहज्जलम् । (९।१)

यथा तथानिलस् तस्य मार्गम् अस्माद् विशोधयेत् ॥ (९।२)

अशान्तौ कृतसंशुद्धेर् धूमैर् लीनं मलं हरेत् । (१०।१)

हरिद्रापत्त्रम् एरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम् ॥ (१०।२)

सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत् । (११।१)

तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान् ॥ (११।२)

मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वा गुरु वागुरु । (१२।१)

चन्दनं वा तथा शृङ्गं वालान् वा स्नाव वा गवाम् ॥ (१२।२)

ऋक्षगोधाकुरङ्गैणचर्मशृङ्गखुराणि वा । (१३।१)

गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा शालनिर्यासम् एव वा ॥ (१३।२)

शल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं वा घृताप्लुतम् । (१४।१)

अवश्यं स्वेदनीयानाम् अस्वेद्यानाम् अपि क्षणम् ॥ (१४।२)

स्वेदयेत् ससिताक्षीरसुखोष्णस्नेहसेचनैः । (१५।१)

उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः ॥ (१५।२)

उरः कण्ठं च मृदुभिः सामे त्वामविधिं चरेत् । (१६।१)

अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवननाशनैः ॥ (१६।२)

स्निग्धै रसाद्यैर् नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत् । (१७।१)

अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात् ॥ (१७।२)

वायुर् लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेद् असून् । (१८।१)

कषायलेहस्नेहाद्यैस् तेषां संशमयेद् अतः ॥ (१८।२)

क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान् । (१९।१)

मधुरस्निग्धशीताद्यैर् हिध्माश्वासान् उपाचरेत् ॥ (१९।२)

कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर् जाङ्गला रसाः । (२०।१)

यूषाश्च शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः ॥ (२०।२)

पल्लवैर् निम्बकुलकबृहतीमातुलुङ्गजैः । (२१।१)

व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गीबिल्वमध्यत्रिकण्टकैः ॥ (२१।२)

सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात् क्वथितैर् जले । (२२।१)

तद्वद् रास्नाबृहत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः ॥ (२२।२)

पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैः कृता । (२३।१)

दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा ॥ (२३।२)

दशमूलशठीरास्नाभार्गीबिल्वर्द्धिपौष्करैः । (२४।१)

कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः ॥ (२४।२)

पिबेत् कषायं जीर्णे ऽस्मिन् पेयां तैरेव साधिताम् । (२५।१)

शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक् ॥ (२५।२)

कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशान्तये । (२६।१)

सक्तून् वार्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान् ॥ (२६।२)

यवानां दशमूलादिनिःक्वाथलुलितान् पिबेत् । (२७।१)

अन्ने च योजयेत् क्षारहिङ्ग्वाज्यविडदाडिमान् ॥ (२७।२)

सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान् । (२८।१)

दशमूलस्य वा क्वाथम् अथवा देवदारुणः ॥ (२८।२)

पिबेद् वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः । (२९।१)

पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः ॥ (२९।२)

रेज़ेप्त्कल्कितैर् लेपिते रूढे निःक्षिपेद् घृतभाजने । (३०।१)

तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित् ॥ (३०।२)

रेज़ेप्त्पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम् । (३१।१)

सुरामण्डे ऽल्पलवणं पिबेत् प्रसृतसंमितम् ॥ (३१।२)

भार्गीशुण्ठ्यौ सुखाम्भोभिः क्षारं वा मरिचान्वितम् । (३२।१)

स्वक्वाथपिष्टां लुलितां बाष्पिकां पाययेत वा ॥ (३२।२)

स्वरसः सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिरीषतः । (३३।१)

हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तः पित्तकफानुगे ॥ (३३।२)

उत्कारिका तुगाकृष्णामधूलीघृतनागरैः । (३४।१)

पित्तानुबन्धे योक्तव्या पवने त्वनुबन्धिनि ॥ (३४।२)

श्वाविच्छशामिषकणाघृतशल्यकशोणितैः । (३५।१)

सुवर्चलारसव्योषसर्पिर्भिः सहितं पयः ॥ (३५।२)

अनु शाल्योदनं पेयम् वातपित्तानुबन्धिनि । (३६।१)

चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम् ॥ (३६।२)

पिप्पलीमूलमधुकगुडगोऽश्वशकृद्रसान् । (३७।१)

हिध्माभिष्यन्दकासघ्नांल्लिह्यान् मधुघृतान्वितान् ॥ (३७।२)

गोगजाश्ववराहोष्ट्रखरमेषाजविड्रसम् । (३८।१)

समध्वेकैकशो लिह्याद् बहुश्लेष्माथवा पिबेत् ॥ (३८।२)

चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिखुरशृङ्गोद्भवां मषीम् । (३९।१)

तथैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः ॥ (३९।२)

शठीपौष्करधात्रीर् वा पौष्करं वा कणान्वितम् । (४०।१)

गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम् ॥ (४०।२)

रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः । (४१।१)

घृतक्षौद्रेण वा पथ्याविडङ्गोषणपिप्पलीः ॥ (४१।२)

कोललाजामलद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा । (४२।१)

गुडतैलनिशाद्राक्षाकणारास्नोषणानि वा ॥ (४२।२)

पिबेद् रसाम्बुमद्याम्लैर् लेहौषधरजांसि वा । (४३।१)

जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम् ॥ (४३।२)

चण्डातामलकीलोहभार्गीनागरवालकम् । (४४।१)

कर्कटाख्याशठीकृष्णानागकेसरचोरकम् ॥ (४४।२)

उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम् । (४५।१)

पार्श्वरुग्ज्वरकासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम् ॥ (४५।२)

शठीतामलकीभार्गीचण्डावालकपौष्करम् । (४६।१)

शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम् ॥ (४६।२)

तुल्यं गुडं नागरं च भक्षयेन् नावयेत वा । (४७।१)

लशुनस्य पलाण्डोर् वा मूलं गृञ्जनकस्य वा ॥ (४७।२)

चन्दनाद् वा रसं दद्यान् नारीक्षीरेण नावनम् । (४८।१)

स्तन्येन मक्षिकाविष्ठाम् अलक्तकरसेन वा ॥ (४८।२)

ससैन्धवं घृताच्छं वा सिद्धं स्तन्येन वा घृतम् । (४९।१)

कल्कितैर् मधुरद्रव्यैस् तत् पिबेन् नावयेत वा ॥ (४९।२)

सकृद् उष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात् ससितामधु । (५०।१)

तद्वत् पयस् तथा सिद्धम् अधोभागौषधैर् घृतम् ॥ (५०।२)

कणासौवर्चलक्षारवयःस्थाहिङ्गुचोरकैः । (५१।१)

सकायस्थैर् घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत् ॥ (५१।२)

तत् पिबेज् जीवनीयैर् वा लिह्यात् समधु साधितम् । (५२।१)

तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी ॥ (५२।२)

भूतिकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी । (५३।१)

पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका ॥ (५३।२)

वचा पत्त्रं च तालीशं कर्षांशैस् तैर् विपाचयेत् । (५४।१)

हिङ्गुपादैर् घृतप्रस्थं पीतम् आशु निहन्ति तत् ॥ (५४।२)

शाखानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदनाः । (५५।१)

अर्धांशेन पिबेत् सर्पिः क्षारेण पटुनाथवा ॥ (५५।२)

धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं हपुषादि वा । (५६।१)

शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः ॥ (५६।२)

हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधाश्च हितं कीटैश्च दंशनम् । (५७।१)

यत् किंचित् कफवातघ्नम् उष्णं वातानुलोमनम् ॥ (५७।२)

तत् सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम् । (५८।१)

सर्वेषां बृंहणे ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत् ॥ (५८।२)

नात्यर्थं शमने ऽपायो भृशो ऽशक्यश्च कर्षणे । (५९।१)

शमनैर् बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तान् उपाचरेत् । (५९।२)

कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योऽन्यभेषजैः ॥ (५९।३)