अथातः पाण्डुरोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

पाण्ड्वामयी पिबेत् सर्पिरादौ कल्याणकाह्वयम् । (१।३)

पञ्चगव्यं महातिक्तं शृतं वारग्वधादिना ॥ (१।४)

दाडिमात् कुडवो धान्यात् कुडवार्धं पलं पलम् । (२।१)

चित्रकाच्छृङ्गवेराच्च पिप्पल्यर्धपलं च तैः ॥ (२।२)

कल्कितैर् विंशतिपलं घृतस्य सलिलाढके । (३।१)

सिद्धं हृत्पाण्डुगुल्मार्शःप्लीहवातकफार्तिनुत् ॥ (३।२)

दीपनं श्वासकासघ्नं मूढवातानुलोमनम् । (४।१)

दुःखप्रसविनीनां च वन्ध्यानां च प्रशस्यते ॥ (४।२)

स्नेहितं वामयेत् तीक्ष्णैः पुनः स्निग्धं च शोधयेत् । (५।१)

पयसा मूत्रयुक्तेन बहुशः केवलेन वा ॥ (५।२)

दन्तीफलरसे कोष्णे काश्मर्याञ्जलिम् आसुतम् । (६।१)

द्राक्षाञ्जलिं वा मृदितं तत् पिबेत् पाण्डुरोगजित् ॥ (६।२)

मूत्रेण पिष्टां पथ्यां वा तत्सिद्धं वा फलत्रयम् । (७।१)

स्वर्णक्षीरीत्रिवृच्छ्यामाभद्रदारुमहौषधम् ॥ (७।२)

गोमूत्राञ्जलिना पिष्टं शृतं तेनैव वा पिबेत् । (८।१)

साधितं क्षीरम् एभिर् वा पिबेद् दोषानुलोमनम् ॥ (८।२)

मूत्रे स्थितं वा सप्ताहं पयसायोरजः पिबेत् । (९।१)

जीर्णे क्षीरेण भुञ्जीत रसेन मधुरेण वा ॥ (९।२)

शुद्धश्चोभयतो लिह्यात् पथ्यां मधुघृतद्रुताम् । (१०।१)

विशालाकटुकामुस्ताकुष्ठदारुकलिङ्गकाः ॥ (१०।२)

कर्षांशा द्विपिचुर् मूर्वा कर्षार्धांशा घुणप्रिया । (११।१)

पीत्वा तच्चूर्णम् अम्भोभिः सुखैर् लिह्यात् ततो मधु ॥ (११।२)

पाण्डुरोगं ज्वरं दाहं कासं श्वासम् अरोचकम् । (१२।१)

गुल्मानाहामवातांश्च रक्तपित्तं च तज्जयेत् ॥ (१२।२)

वासागुडूचीत्रिफलाकट्वीभूनिम्बनिम्बजः । (१३।१)

क्वाथः क्षौद्रयुतो हन्ति पाण्डुपित्तास्रकामलाः ॥ (१३।२)

व्योषाग्निवेल्लत्रिफलामुस्तैस् तुल्यम् अयोरजः । (१४।१)

चूर्णितं तक्रमध्वाज्यकोष्णाम्भोभिः प्रयोजितम् ॥ (१४।२)

कामलापाण्डुहृद्रोगकुष्ठार्शोमेहनाशनम् । (१५।१)

गुडनागरमण्डूरतिलांशान् मानतः समान् ॥ (१५।२)

पिप्पलीद्विगुणान् दद्याद् गुटिकां पाण्डुरोगिणे । (१६।१)

ताप्यं दार्व्यास् त्वचं चव्यं ग्रन्थिकं देवदारु च ॥ (१६।२)

व्योषादिनवकं चैतच्चूर्णयेद् द्विगुणं ततः । (१७।१)

मण्डूरं चाञ्जननिभं सर्वतो ऽष्टगुणे ऽथ तत् ॥ (१७।२)

पृथग् विपक्वे गोमूत्रे वटकीकरणक्षमे । (१८।१)

प्रक्षिप्य वटकान् कुर्यात् तान् खादेत् तक्रभोजनः ॥ (१८।२)

एते मण्डूरवटकाः प्राणदाः पाण्डुरोगिणाम् । (१९।१)

कुष्ठान्यजरकं शोफम् ऊरुस्तम्भम् अरोचकम् ॥ (१९।२)

अर्शांसि कामलां मेहान् प्लीहानं शमयन्ति च । (२०।१)

ताप्याद्रिजतुरौप्यायोमलाः पञ्चपलाः पृथक् ॥ (२०।२)

चित्रकत्रिफलाव्योषविडङ्गैः पालिकैः सह । (२१।१)

शर्कराष्टपलोन्मिश्राश्चूर्णिता मधुना द्रुताः ॥ (२१।२)

पाण्डुरोगं विषं कासं यक्ष्माणं विषमं ज्वरम् । (२२।१)

कुष्ठान्यजरकं मेहं शोफं श्वासम् अरोचकम् ॥ (२२।२)

विशेषाद्धन्त्यपस्मारं कामलां गुदजानि च । (२३।१)

कौटजत्रिफलानिम्बपटोलघननागरैः ॥ (२३।२)

भावितानि दशाहानि रसैर् द्वित्रिगुणानि वा । (२४।१)

शिलाजतुपलान्यष्टौ तावती सितशर्करा ॥ (२४।२)

त्वक्क्षीरीपिप्पलीधात्रीकर्कटाख्याः पलोन्मिताः । (२५।१)

निदिग्ध्याः फलमूलाभ्यां पलं युक्त्या त्रिजातकम् ॥ (२५।२)

मधुत्रिपलसंयुक्तान् कुर्याद् अक्षसमान् गुडान् । (२६।१)

दाडिमाम्बुपयःपक्षिरसतोयसुरासवान् ॥ (२६।२)

तान् भक्षयित्वानुपिबेन् निरन्नो भुक्त एव वा । (२७।१)

पाण्डुकुष्ठज्वरप्लीहतमकार्शोभगन्दरम् ॥ (२७।२)

हृन्मूत्रपूतिशुक्राग्निदोषशोषगरोदरम् । (२८।१)

कासासृग्दरपित्तासृक्शोफगुल्मगलामयान् ॥ (२८।२)

मेहवर्ध्मभ्रमान् हन्युः सर्वदोषहराः शिवाः । (२९।१)

द्राक्षाप्रस्थं कणाप्रस्थं शर्करार्धतुलां तथा ॥ (२९।२)

द्विपलं मधुकं शुण्ठीं त्वक्क्षीरीं च विचूर्णितम् । (३०।१)

धात्रीफलरसद्रोणे तत् क्षिप्त्वा लेहवत् पचेत् ॥ (३०।२)

शीतान् मधुप्रस्थयुताल्लिह्यात् पाणितलं ततः । (३१।१)

हलीमकं पाण्डुरोगं कामलां च नियच्छति ॥ (३१।२)

कनीयःपञ्चमूलाम्बु शस्यते पानभोजने । (३२।१)

पाण्डूनां कामलार्तानां मृद्वीकामलकाद् रसः ॥ (३२।२)

इति सामान्यतः प्रोक्तं पाण्डुरोगे भिषग्जितम् । (३३।१)

विकल्प्य योज्यं विदुषा पृथग् दोषबलं प्रति ॥ (३३।२)

स्नेहप्रायं पवनजे तिक्तशीतं तु पैत्तिके । (३४।१)

श्लैष्मिके कटुरूक्षोष्णं विमिश्रं सांनिपातिके ॥ (३४।२)

मृदं निर्यापयेत् कायात् तीक्ष्णैः संशोधनैः पुरः । (३५।१)

बलाधानानि सर्पींषि शुद्धे कोष्ठे तु योजयेत् ॥ (३५।२)

व्योषबिल्वद्विरजनीत्रिफलाद्विपुनर्नवम् । (३६।१)

मुस्तान्ययोरजः पाठा विडङ्गं देवदारु च ॥ (३६।२)

वृश्चिकाली च भार्गी च सक्षीरैस् तैः शृतं घृतम् । (३७।१)

सर्वान् प्रशमयत्याशु विकारान् मृत्तिकाकृतान् ॥ (३७।२)

तद्वत् केसरयष्ट्याह्वपिप्पलीक्षीरशाद्वलैः । (३८।१)

मृद्द्वेषणाय तल्लौल्ये वितरेद् भावितां मृदम् ॥ (३८।२)

वेल्लाग्निनिम्बप्रसवैः पाठया मूर्वयाथवा । (३९।१)

मृद्भेदभिन्नदोषानुगमाद् योज्यं च भेषजम् ॥ (३९।२)

कामलायां तु पित्तघ्नं पाण्डुरोगाविरोधि यत् । (४०।१)

पथ्याशतरसे पथ्यावृन्तार्धशतकल्कितः ॥ (४०।२)

प्रस्थः सिद्धो घृताद् गुल्मकामलापाण्डुरोगनुत् । (४१।१)

आरग्वधं रसेनेक्षोर् विदार्यामलकस्य वा ॥ (४१।२)

सत्र्यूषणं बिल्वमात्रं पाययेत् कामलापहम् । (४२।१)

पिबेन्निकुम्भकल्कं वा द्विगुडं शीतवारिणा ॥ (४२।२)

कुम्भस्य चूर्णं सक्षौद्रं त्रैफलेन रसेन वा । (४३।१)

त्रिफलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम् ॥ (४३।२)

प्रातः प्रातर् मधुयुतं कामलार्ताय योजयेत् । (४४।१)

निशागैरिकधात्रीभिः कामलापहम् अञ्जनम् ॥ (४४।२)

तिलपिष्टनिभं यस् तु कामलावान् सृजेन् मलम् । (४५।१)

कफरुद्धपथं तस्य पित्तं कफहरैर् जयेत् ॥ (४५।२)

रूक्षशीतगुरुस्वादुव्यायामबलनिग्रहैः । (४६।१)

कफसंमूर्छितो वायुर् यदा पित्तं बहिः क्षिपेत् ॥ (४६।२)

हारिद्रनेत्रमूत्रत्वक् श्वेतवर्चास् तदा नरः । (४७।१)

भवेत् साटोपविष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च ॥ (४७।२)

दौर्बल्याल्पाग्निपार्श्वार्तिहिध्माश्वासारुचिज्वरैः । (४८।१)

क्रमेणाल्पे ऽनुषज्येत पित्ते शाखासमाश्रिते ॥ (४८।२)

रसैस् तं रूक्षकट्वम्लैः शिखितित्तिरिदक्षजैः । (४९।१)

शुष्कमूलकजैर् यूषैः कुलत्थोत्थैश्च भोजयेत् ॥ (४९।२)

भृशाम्लतीक्ष्णकटुकलवणोष्णं च शस्यते । (५०।१)

सबीजपूरकरसं लिह्याद् व्योषं तथाशयम् ॥ (५०।२)

स्वं पित्तम् एति तेनास्य शकृद् अप्यनुरज्यते । (५१।१)

वायुश्च याति प्रशमं सहाटोपाद्युपद्रवैः ॥ (५१।२)

निवृत्तोपद्रवस्यास्य कार्यः कामलिको विधिः । (५२।१)

गोमूत्रेण पिबेत् कुम्भकामलायां शिलाजतु ॥ (५२।२)

मासं माक्षिकधातुं वा किट्टं वाथ हिरण्यजम् । (५३।१)

गुडूचीस्वरसक्षीरसाधितेन हलीमकी ॥ (५३।२)

महिषीहविषा स्निग्धः पिबेद्धात्रीरसेन तु । (५४।१)

त्रिवृतां तद्विरिक्तो ऽद्यात् स्वादु पित्तानिलापहम् ॥ (५४।२)

द्राक्षालेहं च पूर्वोक्तं सर्पींषि मधुराणि च । (५५।१)

यापनान् क्षीरवस्तींश्च शीलयेत् सानुवासनान् ॥ (५५।२)

मार्द्वीकारिष्टयोगांश्च पिबेद् युक्त्याग्निवृद्धये । (५६।१)

कासिकं चाभयालेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम् ॥ (५६।२)

पयसा च प्रयुञ्जीत यथादोषं यथाबलम् । (५७।१)

पाण्डुरोगेषु कुशलः शोफोक्तं च क्रियाक्रमम् ॥ (५७।२)