क्ष्माम्भोऽग्निक्ष्माम्बुतेजःखवाय्वग्न्यनिलगोऽनिलैः । (१।१)

द्वयोल्बणैः क्रमाद् भूतैर् मधुरादिरसोद्भवः ॥ (१।२)

तेषां विद्याद् रसं स्वादुं यो वक्त्रम् अनुलिम्पति । (२।१)

आस्वाद्यमानो देहस्य ह्लादनो ऽक्षप्रसादनः ॥ (२।२)

प्रियः पिपीलिकादीनाम् अम्लः क्षालयते मुखम् । (३।१)

हर्षणो रोमदन्तानाम् अक्षिभ्रुवनिकोचनः ॥ (३।२)

लवणः स्यन्दयत्य् आस्यं कपोलगलदाहकृत् । (४।१)

तिक्तो विशदयत्य् आस्यं रसनं प्रतिहन्ति च ॥ (४।२)

उद्वेजयति जिह्वाग्रं कुर्वंश् चिमिचिमां कटुः । (५।१)

स्रावयत्य् अक्षिनासास्यं कपोलं दहतीव च ॥ (५।२)

कषायो जडयेज् जिह्वां कण्ठस्रोतोविबन्धकृत् । (६।१)

रसानाम् इति रूपाणि कर्माणि मधुरो रसः ॥ (६।२)

आजन्मसात्म्यात् कुरुते धातूनां प्रबलं बलम् । (७।१)

बालवृद्धक्षतक्षीणवर्णकेशेन्द्रियौजसाम् ॥ (७।२)

प्रशस्तो बृंहणः कण्ठ्यः स्तन्यसंधानकृद् गुरुः । (८।१)

आयुष्यो जीवनः स्निग्धः पित्तानिलविषापहः ॥ (८।२)

कुरुते ऽत्युपयोगेन स मेदःश्लेष्मजान् गदान् । (९।१)

स्थौल्याग्निसादसंन्यासमेहगण्डार्बुदादिकान् ॥ (९।२)

अम्लो ऽग्निदीप्तिकृत् स्निग्धो हृद्यः पाचनरोचनः । (१०।१)

उष्णवीर्यो हिमस्पर्शः प्रीणनः क्लेदनो लघुः ॥ (१०।२)

करोति कफपित्तास्रं मूढवातानुलोमनः । (११।१)

सो ऽत्यभ्यस्तस् तनोः कुर्याच् छैथिल्यं तिमिरं भ्रमम् ॥ (११।२)

कण्डूपाण्डुत्ववीसर्पशोफविस्फोटतृड्ज्वरान् । (१२।१)

लवणः स्तम्भसंघातबन्धविध्मापनो ऽग्निकृत् ॥ (१२।२)

स्नेहनः स्वेदनस् तीक्ष्णो रोचनश् छेदभेदकृत् । (१३।१)

सो ऽतियुक्तो ऽस्रपवनं खलतिं पलितं वलीम् ॥ (१३।२)

तृट्कुष्ठविषवीसर्पान् जनयेत् क्षपयेद् बलम् । (१४।१)

तिक्तः स्वयम् अरोचिष्णुर् अरुचिं कृमितृड्विषम् ॥ (१४।२)

कुष्ठमूर्छाज्वरोत्क्लेशदाहपित्तकफाञ् जयेत् । (१५।१)

क्लेदमेदोवसामज्जशकृन्मूत्रोपशोषणः ॥ (१५।२)

लघुर् मेध्यो हिमो रूक्षः स्तन्यकण्ठविशोधनः । (१६।१)

धातुक्षयानिलव्याधीन् अतियोगात् करोति सः ॥ (१६।२)

कटुर् गलामयोदर्दकुष्ठालसकशोफजित् । (१७।१)

व्रणावसादनः स्नेहमेदःक्लेदोपशोषणः ॥ (१७।२)

दीपनः पाचनो रुच्यः शोधनो ऽन्नस्य शोषणः । (१८।१)

छिनत्ति बन्धान् स्रोतांसि विवृणोति कफापहः ॥ (१८।२)

कुरुते सो ऽतियोगेन तृष्णां शुक्रबलक्षयम् । (१९।१)

मूर्छाम् आकुञ्चनं कम्पं कटीपृष्ठादिषु व्यथाम् ॥ (१९।२)

कषायः पित्तकफहा गुरुर् अस्रविशोधनः । (२०।१)

पीडनो रोपणः शीतः क्लेदमेदोविशोषणः ॥ (२०।२)

आमसंस्तम्भनो ग्राही रूक्षो ऽति त्वक्प्रसादनः । (२१।१)

करोति शीलितः सो ऽति विष्टम्भाध्मानहृद्रुजः ॥ (२१।२)

तृट्कार्श्यपौरुषभ्रंशस्रोतोरोधमलग्रहान् । (२२।१)

घृतहेमगुडाक्षोटमोचचोचपरूषकम् ॥ (२२।२)

मेदे चतस्रः पर्णिन्यो जीवन्ती जीवकर्षभौ ॥ (२३।२)

मधूकं मधुकं बिम्बी विदारी श्रावणीयुगम् । (२४।१)

क्षीरशुक्ला तुगाक्षीरी क्षीरिण्यौ काश्मरी सहे ॥ (२४।२)

क्षीरेक्षुगोक्षुरक्षौद्रद्राक्षादिर् मधुरो गणः । (२५।१)

अम्लो धात्रीफलाम्लीकामातुलुङ्गाम्लवेतसम् ॥ (२५।२)

दाडिमं रजतं तक्रं चुक्रं पालेवतं दधि । (२६।१)

आम्रम् आम्रातकं भव्यं कपित्थं करमर्दकम् ॥ (२६।२)

वरं सौवर्चलं कृष्णं विडं सामुद्रम् औद्भिदम् । (२७।१)

रोमकं पांसुजं सीसं क्षारश् च लवणो गणः ॥ (२७।२)

तिक्तः पटोली त्रायन्ती वालकोशीरचन्दनम् । (२८।१)

भूनिम्बनिम्बकटुकातगरागुरुवत्सकम् ॥ (२८।२)

नक्तमालद्विरजनीमुस्तमूर्वाटरूषकम् । (२९।१)

पाठापामार्गकांस्यायोगुडूचीधन्वयासकम् ॥ (२९।२)

पञ्चमूलं महद् व्याघ्र्यौ विशालातिविषा वचा । (३०।१)

कटुको हिङ्गुमरिचकृमिजित्पञ्चकोलकम् ॥ (३०।२)

कुठेराद्या हरितकाः पित्तं मूत्रम् अरुष्करम् । (३१।१)

वर्गः कषायः पथ्याक्षं शिरीषः खदिरो मधु ॥ (३१।२)

कदम्बोदुम्बरं मुक्ताप्रवालाञ्जनगैरिकम् । (३२।१)

बालं कपित्थं खर्जूरं बिसपद्मोत्पलादि च ॥ (३२।२)

मधुरं श्लेष्मलं प्रायो जीर्णाच् छालियवाद् ऋते । (३३।१)

मुद्गाद् गोधूमतः क्षौद्रात् सिताया जाङ्गलामिषात् ॥ (३३।२)

प्रायो ऽम्लं पित्तजननं दाडिमामलकाद् ऋते । (३४।१)

अपथ्यं लवणं प्रायश् चक्षुषो ऽन्यत्र सैन्धवात् ॥ (३४।२)

तिक्तं कटु च भूयिष्ठम् अवृष्यं वातकोपनम् । (३५।१)

ऋते ऽमृतापटोलीभ्यां शुण्ठीकृष्णारसोनतः ॥ (३५।२)

कषायं प्रायशः शीतं स्तम्भनं चाभयां विना । (३६।१)

रसाः कट्वम्ललवणा वीर्येणोष्णा यथोत्तरम् ॥ (३६।२)

तिक्तः कषायो मधुरस् तद्वद् एव च शीतलाः । (३७।१)

तिक्तः कटुः कषायश् च रूक्षा बद्धमलास् तथा ॥ (३७।२)

पट्वम्लमधुराः स्निग्धाः सृष्टविण्मूत्रमारुताः । (३८।१)

पटोः कषायस् तस्माच् च मधुरः परमं गुरुः ॥ (३८।२)

लघुर् अम्लः कटुस् तस्मात् तस्माद् अपि च तिक्तकः । (३९।१)

संयोगाः सप्तपञ्चाशत् कल्पना तु त्रिषष्टिधा ॥ (३९।२)

रसानां यौगिकत्वेन यथास्थूलं विभज्यते । (४०।१)

एकैकहीनास् तान् पञ्चदश यान्ति रसा द्विके ॥ (४०।२)

त्रिके स्वादुर् दशाम्लः षट् त्रीन् पटुस् तिक्त एककम् । (४१।१)

चतुष्केषु दश स्वादुश् चतुरो ऽम्लः पटुः सकृत् ॥ (४१।२)

पञ्चकेष्व् एकम् एवाम्लो मधुरः पञ्च सेवते । (४२।१)

द्रव्यम् एकं षडास्वादम् असंयुक्ताश् च षड् रसाः ॥ (४२।२)

षट् पञ्चका षट् च पृथग् रसाः स्युश् चतुर्द्विकौ पञ्चदशप्रकारौ । (४३।१)

भेदास् त्रिका विंशतिर् एकम् एव द्रव्यं षडास्वादम् इति त्रिषष्टिः ॥ (४३।२)

ते रसानुरसतो रसभेदास् तारतम्यपरिकल्पनया च । (४४।१)

सम्भवन्ति गणनां समतीता दोषभेषजवशाद् उपयोज्याः ॥ (४४।२)