अथातः क्षुद्ररोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

स्निग्धा सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसंनिभा । (१।३)

पिटिका कफवाताभ्यां बालानाम् अजगल्लिका ॥ (१।४)

यवप्रख्या यवप्रख्या ताभ्यां मांसाश्रिता घना । (२।१)

अवक्त्रा चालजी वृत्ता स्तोकपूया घनोन्नता ॥ (२।२)

ग्रन्थयः पञ्च वा षड् वा कच्छपी कच्छपोन्नताः । (३।१)

कर्णस्योर्ध्वं समन्ताद् वा पिटिका कठिनोग्ररुक् ॥ (३।२)

शालूकाभा पनसिका शोफस्त्वल्परुजः स्थिरः । (४।१)

हनुसंधिसमुद्भूतस्ताभ्यां पाषाणगर्दभः ॥ (४।२)

शाल्मलीकण्टकाकाराः पिटिकाः सरुजो घनाः । (५।१)

मेदोगर्भा मुखे यूनां ताभ्यां च मुखदूषिकाः ॥ (५।२)

ते पद्मकण्टका ज्ञेया यैः पद्मम् इव कण्टकैः । (६।१)

चीयते नीरुजैः श्वेतैः शरीरं कफवातजैः ॥ (६।२)

पित्तेन पिटिका वृत्ता पक्वोदुम्बरसंनिभा । (७।१)

महादाहज्वरकरी विवृता विवृतानना ॥ (७।२)

गात्रेष्वन्तश्च वक्त्रस्य दाहज्वररुजान्विताः । (८।१)

मसूरमात्रास् तद्वर्णास् तत्संज्ञाः पिटिका घनाः ॥ (८।२)

ततः कष्टतराः स्फोटा विस्फोटाख्या महारुजाः । (९।१)

या पद्मकर्णिकाकारा पिटिका पिटिकाचिता ॥ (९।२)

सा विद्धा वातपित्ताभ्यां ताभ्याम् एव च गर्दभी । (१०।१)

मण्डला विपुलोत्सन्ना सरागपिटिकाचिता ॥ (१०।२)

कक्षेति कक्षासन्नेषु प्रायो देशेषु सानिलात् । (११।१)

पित्ताद् भवन्ति पिटिकाः सूक्ष्मा लाजोपमा घनाः ॥ (११।२)

तादृशी महती त्वेका गन्धनामेति कीर्तिता । (१२।१)

घर्मस्वेदपरीते ऽङ्गे पिटिकाः सरुजो घनाः ॥ (१२।२)

राजीकावर्णसंस्थानप्रमाणा राजिकाह्वयाः । (१३।१)

दोषैः पित्तोल्बणैर् मन्दैर् विसर्पति विसर्पवत् ॥ (१३।२)

शोफो ऽपाकस्तनुस्ताम्रो ज्वरकृज् जालगर्दभः । (१४।१)

मलैः पित्तोल्बणैः स्फोटा ज्वरिणो मांसदारणाः ॥ (१४।२)

कक्षाभागेषु जायन्ते ये ऽग्न्याभाः साग्निरोहिणी । (१५।१)

पञ्चाहात् सप्तरात्राद् वा पक्षाद् वा हन्ति जीवितम् ॥ (१५।२)

त्रिलिङ्गा पिटिका वृत्ता जत्रूर्ध्वम् इरिवेल्लिका । (१६।१)

विदारीकन्दकठिना विदारी कक्षवङ्क्षणे ॥ (१६।२)

मेदोऽनिलकफैर् ग्रन्थिः स्नायुमांससिराश्रयैः । (१७।१)

भिन्नो वसाज्यमध्वाभं स्रवेत् तत्रोल्बणो ऽनिलः ॥ (१७।२)

मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करां उपपादयेत् । (१८।१)

दुर्गन्धं रुधिरं क्लिन्नं नानावर्णं ततो मलाः ॥ (१८।२)

तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात् तच्छर्करार्बुदम् । (१९।१)

पाणिपादतले संधौ जत्रूर्ध्वं वोपचीयते ॥ (१९।२)

वल्मीकवच्छनैर् ग्रन्थिस्तद्वद् बह्वणुभिर् मुखैः । (२०।१)

रुग्दाहकण्डूक्लेदाढ्यैर् वल्मीको ऽसौ समस्तजः ॥ (२०।२)

शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः । (२१।१)

ग्रन्थिः कीलवद् उत्सन्नो जायते कदरं तु तत् ॥ (२१।२)

वेगसंधारणाद् वायुरपानो ऽपानसंश्रयम् । (२२।१)

अणूकरोति बाह्यान्तर्मार्गम् अस्य ततः शकृत् ॥ (२२।२)

कृच्छ्रान् निर्गच्छति व्याधिरयं रुद्धगुदो मतः । (२३।१)

कुर्यात् पित्तानिलं पाकं नखमांसे सरुग्ज्वरम् ॥ (२३।२)

चिप्यम् अक्षतरोगं च विद्याद् उपनखं च तम् । (२४।१)

कृष्णो ऽभिघाताद् रूक्षश्च खरश्च कुनखो नखः ॥ (२४।२)

दुष्टकर्दमसंस्पर्शात् कण्डूक्लेदान्वितान्तराः । (२५।१)

अङ्गुल्यो ऽलसम् इत्याहुस्तिलाभांस्तिलकालकान् ॥ (२५।२)

कृष्णान् अवेदनांस्त्वक्स्थान् माषांस्तान् एव चोन्नतान् । (२६।१)

मषेभ्यस्तून्नततरांश्चर्मकीलान् सितासितान् ॥ (२६।२)

तथाविधो जतुमणिः सहजो लोहितस्तु सः । (२७।१)

कृष्णं सितं वा सहजं मण्डलं लाञ्छनं समम् ॥ (२७।२)

शोकक्रोधादिकुपिताद् वातपित्तान् मुखे तनु । (२८।१)

श्यामलं मण्डलं व्यङ्गं वक्त्राद् अन्यत्र नीलिका ॥ (२८।२)

परुषं परुषस्पर्शं व्यङ्गं श्यावं च मारुतात् । (२९।१)

पित्तात् ताम्रान्तम् आनीलं श्वेतान्तं कण्डुमत् कफात् ॥ (२९।२)

रक्ताद् रक्तान्तम् आताम्रं सौषं चिमिचिमायते । (३०।१)

वायुनोदीरितः श्लेष्मा त्वचं प्राप्य विशुष्यति ॥ (३०।२)

ततस्त्वग् जायते पाण्डुः क्रमेण च विचेतना । (३१।१)

अल्पकण्डूर् अविक्लेदा सा प्रसुप्तिः प्रसुप्तितः ॥ (३१।२)

असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः । (३२।१)

मण्डलान्यतिकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च ॥ (३२।२)

उत्कोठः सो ऽनुबद्धस्तु कोठ इत्यभिधीयते । (३३।१)

प्रोक्ताः षट्त्रिंशद् इत्येते क्षुद्ररोगा विभागशः ॥ (३३।२)