कफे विदध्याद् वमनं संयोगे वा कफोल्बणे । (१।१)

तद्वद् विरेचनं पित्ते विशेषेण तु वामयेत् ॥ (१।२)

नवज्वरातिसाराधःपित्तासृग्राजयक्ष्मिणः । (२।१)

कुष्ठमेहापचीग्रन्थिश्लीपदोन्मादकासिनः ॥ (२।२)

श्वासहृल्लासवीसर्पस्तन्यदोषोर्ध्वरोगिणः । (३।१)

अवाम्या गर्भिणी रूक्षः क्षुधितो नित्यदुःखितः ॥ (३।२)

बालवृद्धकृशस्थूलहृद्रोगिक्षतदुर्बलाः । (४।१)

प्रसक्तवमथुप्लीहतिमिरकृमिकोष्ठिनः ॥ (४।२)

ऊर्ध्वप्रवृत्तवाय्वस्रदत्तवस्तिहतस्वराः । (५।१)

मूत्राघात्य् उदरी गुल्मी दुर्वमो ऽत्यग्निर् अर्शसः ॥ (५।२)

उदावर्तभ्रमाष्ठीलापार्श्वरुग्वातरोगिणः । (६।१)

ऋते विषगराजीर्णविरुद्धाभ्यवहारतः ॥ (६।२)

प्रसक्तवमथोः पूर्वे प्रायेणामज्वरो ऽपि च । (७।१)

धूमान्तैः कर्मभिर् वर्ज्याः सर्वैर् एव त्व् अजीर्णिनः ॥ (७।२)

विरेकसाध्या गुल्मार्शोविस्फोटव्यङ्गकामलाः । (८।१)

जीर्णज्वरोदरगरच्छर्दिप्लीहहलीमकाः ॥ (८।२)

विद्रधिस् तिमिरं काचः स्यन्दः पक्वाशयव्यथा । (९।१)

योनिशुक्राश्रया रोगाः कोष्ठगाः कृमयो व्रणाः ॥ (९।२)

वातास्रम् ऊर्ध्वगं रक्तं मूत्राघातः शकृद्ग्रहः । (१०।१)

वाम्यश् च कुष्ठमेहाद्या न तु रेच्या नवज्वरी ॥ (१०।२)

अल्पाग्न्यधोगपित्तास्रक्षतपाय्वतिसारिणः । (११।१)

सशल्यास्थापितक्रूरकोष्ठातिस्निग्धशोषिणः ॥ (११।२)

अथ साधारणे काले स्निग्धस्विन्नं यथाविधि । (१२।१)

श्वोवम्यम् उत्क्लिष्टकफं मत्स्यमाषतिलादिभिः ॥ (१२।२)

निशां सुप्तं सुजीर्णान्नं पूर्वाह्णे कृतमङ्गलम् । (१३।१)

निरन्नम् ईषत्स्निग्धं वा पेयया पीतसर्पिषम् ॥ (१३।२)

वृद्धबालाबलक्लीबभीरून् रोगानुरोधतः । (१४।१)

आकण्ठं पायितान् मद्यं क्षीरम् इक्षुरसं रसम् ॥ (१४।२)

यथाविकारविहितां मधुसैन्धवसंयुताम् । (१५।१)

कोष्ठं विभज्य भैषज्यमात्रां मन्त्राभिमन्त्रिताम् ॥ (१५।२)

ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसंघाश् च पान्तु वः ॥ (१६।२)

रसायनम् इवर्षीणाम् अमराणाम् इवामृतम् । (१७।१)

सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यम् इदम् अस्तु ते ॥ (१७।२)

प्राङ्मुखं पाययेत् पीतो मुहूर्तम् अनुपालयेत् । (१८।१)

तन्मना जातहृल्लासप्रसेकश् छर्दयेत् ततः ॥ (१८।२)

अङ्गुलीभ्याम् अनायस्तो नालेन मृदुनाथवा । (१९।१)

गलताल्व् अरुजन् वेगान् अप्रवृत्तान् प्रवर्तयन् ॥ (१९।२)

प्रवर्तयन् प्रवृत्तांश् च जानुतुल्यासने स्थितः । (२०।१)

उभे पार्श्वे ललाटं च वमतश् चास्य धारयेत् ॥ (२०।२)

प्रपीडयेत् तथा नाभिं पृष्ठं च प्रतिलोमतः । (२१।१)

कफे तीक्ष्णोष्णकटुकैः पित्ते स्वादुहिमैर् इति ॥ (२१।२)

वमेत् स्निग्धाम्ललवणैः संसृष्टे मरुता कफे । (२२।१)

पित्तस्य दर्शनं यावच् छेदो वा श्लेष्मणो भवेत् ॥ (२२।२)

हीनवेगः कणाधात्रीसिद्धार्थलवणोदकैः । (२३।१)

वमेत् पुनः पुनस् तत्र वेगानाम् अप्रवर्तनम् ॥ (२३।२)

प्रवृत्तिः सविबन्धा वा केवलस्यौषधस्य वा । (२४।१)

अयोगस् तेन निष्ठीवकण्डूकोठज्वरादयः ॥ (२४।२)

निर्विबन्धं प्रवर्तन्ते कफपित्तानिलाः क्रमात् । (२५।१)

सम्यग्योगे ऽतियोगे तु फेनचन्द्रकरक्तवत् ॥ (२५।२)

वमितं क्षामता दाहः कण्ठशोषस् तमो भ्रमः । (२६।१)

घोरा वाय्वामया मृत्युर् जीवशोणितनिर्गमात् ॥ (२६।२)

सम्यग्योगेन वमितं क्षणम् आश्वास्य पाययेत् । (२७।१)

धूमत्रयस्यान्यतमं स्नेहाचारम् अथादिशेत् ॥ (२७।२)

ततः सायं प्रभाते वा क्षुद्वान् स्नातः सुखाम्बुना । (२८।१)

भुञ्जानो रक्तशाल्यन्नं भजेत् पेयादिकं क्रमम् ॥ (२८।२)

पेयां विलेपीम् अकृतं कृतं च यूषं रसं त्रीन् उभयं तथैकम् । (२९।१)

क्रमेण सेवेत नरो ऽन्नकालान् प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः ॥ (२९।२)

यथाणुर् अग्निस् तृणगोमयाद्यैः संधुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण । (३०।१)

महान् स्थिरः सर्वपचस् तथैव शुद्धस्य पेयादिभिर् अन्तराग्निः ॥ (३०।२)

जघन्यमध्यप्रवरे तु वेगाश् चत्वार इष्टा वमने षड् अष्टौ । (३१।१)

दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस् तथा स्याद् द्विचतुर्गुणश् च ॥ (३१।२)

पित्तावसानं वमनं विरेकाद् अर्धं कफान्तं च विरेकम् आहुः । (३२।१)

द्वित्रान् सविट्कान् अपनीय वेगान् मेयं विरेके वमने तु पीतम् ॥ (३२।२)

अथैनं वामितं भूयः स्नेहस्वेदोपपादितम् । (३३।१)

श्लेष्मकाले गते ज्ञात्वा कोष्ठं सम्यग् विरेचयेत् ॥ (३३।२)

बहुपित्तो मृदुः कोष्ठः क्षीरेणापि विरिच्यते । (३४।१)

प्रभूतमारुतः क्रूरः कृच्छ्राच् छ्यामादिकैर् अपि ॥ (३४।२)

कषायमधुरैः पित्ते विरेकः कटुकैः कफे । (३५।१)

स्निग्धोष्णलवणैर् वायाव् अप्रवृत्तौ तु पाययेत् ॥ (३५।२)

उष्णाम्बु स्वेदयेद् अस्य पाणितापेन चोदरम् । (३६।१)

उत्थाने ऽल्पे दिने तस्मिन् भुक्त्वान्येद्युः पुनः पिबेत् ॥ (३६।२)

अदृढस्नेहकोष्ठस् तु पिबेद् ऊर्ध्वं दशाहतः । (३७।१)

भूयो ऽप्य् उपस्कृततनुः स्नेहस्वेदैर् विरेचनम् ॥ (३७।२)

यौगिकं सम्यग् आलोच्य स्मरन् पूर्वम् अतिक्रमम् । (३८।१)

हृत्कुक्ष्यशुद्धिर् अरुचिर् उत्क्लेशः श्लेष्मपित्तयोः ॥ (३८।२)

कण्डूविदाहः पिटिकाः पीनसो वातविड्ग्रहः । (३९।१)

अयोगलक्षणं योगो वैपरीत्ये यथोदितात् ॥ (३९।२)

विट्पित्तकफवातेषु निःसृतेषु क्रमात् स्रवेत् । (४०।१)

निःश्लेष्मपित्तम् उदकं श्वेतं कृष्णं सलोहितम् ॥ (४०।२)

मांसधावनतुल्यं वा मेदःखण्डाभम् एव वा । (४१।१)

गुदनिःसरणं तृष्णा भ्रमो नेत्रप्रवेशनम् ॥ (४१।२)

भवन्त्य् अतिविरिक्तस्य तथातिवमनामयाः । (४२।१)

सम्यग्विरिक्तम् एनं च वमनोक्तेन योजयेत् ॥ (४२।२)

धूमवर्ज्येन विधिना ततो वमितवान् इव । (४३।१)

क्रमेणान्नानि भुञ्जानो भजेत् प्रकृतिभोजनम् ॥ (४३।२)

मन्दवह्निम् असंशुद्धम् अक्षामं दोषदुर्बलम् । (४४।१)

अदृष्टजीर्णलिङ्गं च लङ्घयेत् पीतभेषजम् ॥ (४४।२)

स्नेहस्वेदौषधोत्क्लेशसङ्गैर् इति न बाध्यते । (४५।१)

संशोधनास्रविस्रावस्नेहयोजनलङ्घनैः ॥ (४५।२)

यात्य् अग्निर् मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिम् आचरेत् । (४६।१)

स्रुताल्पपित्तश्लेष्माणं मद्यपं वातपैत्तिकम् ॥ (४६।२)

पेयां न पाययेत् तेषां तर्पणादिक्रमो हितः । (४७।१)

अपक्वं वमनं दोषान् पच्यमानं विरेचनम् ॥ (४७।२)

निर्हरेद् वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत् । (४८।१)

दुर्बलो बहुदोषश् च दोषपाकेन यः स्वयम् ॥ (४८।२)

विरिच्यते भेदनीयैर् भोज्यैस् तम् उपपादयेत् । (४९।१)

दुर्बलः शोधितः पूर्वम् अल्पदोषः कृशो नरः ॥ (४९।२)

अपरिज्ञातकोष्ठश् च पिबेन् मृद्व् अल्पम् औषधम् । (५०।१)

वरं तद् असकृत्पीतम् अन्यथा संशयावहम् ॥ (५०।२)

हरेद् बहूंश् चलान् दोषान् अल्पान् अल्पान् पुनः पुनः । (५१।१)

दुर्बलस्य मृदुद्रव्यैर् अल्पान् संशमयेत् तु तान् ॥ (५१।२)

क्लेशयन्ति चिरं ते हि हन्युर् वैनम् अनिर्हृताः । (५२।१)

मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर् घृतैः ॥ (५२।२)

संधुक्षिताग्निं विजितकफवातं च शोधयेत् । (५३।१)

रूक्षबह्वनिलक्रूरकोष्ठव्यायामशीलिनाम् ॥ (५३।२)

दीप्ताग्नीनां च भैषज्यम् अविरेच्यैव जीर्यति । (५४।१)

तेभ्यो वस्तिं पुरा दद्यात् ततः स्निग्धं विरेचनम् ॥ (५४।२)

शकृन् निर्हृत्य वा किंचित् तीक्ष्णाभिः फलवर्तिभिः । (५५।१)

प्रवृत्तं हि मलं स्निग्धो विरेको निर्हरेत् सुखम् ॥ (५५।२)

विषाभिघातपिटिकाकुष्ठशोफविसर्पिणः । (५६।१)

कामलापाण्डुमेहार्तान् नातिस्निग्धान् विशोधयेत् ॥ (५६।२)

सर्वान् स्नेहविरेकैश् च रूक्षैस् तु स्नेहभावितान् । (५७।१)

कर्मणां वमनादीनां पुनर् अप्य् अन्तरे ऽन्तरे ॥ (५७।२)

स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत स्नेहम् अन्ते बलाय च । (५८।१)

मलो हि देहाद् उत्क्लेश्य ह्रियते वाससो यथा ॥ (५८।२)

स्नेहस्वेदैस् तथोत्क्लिष्टः शोध्यते शोधनैर् मलः । (५९।१)

स्नेहस्वेदाव् अनभ्यस्य कुर्यात् संशोधनं तु यः ॥ (५९।२)

बुद्धिप्रसादं बलम् इन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं ज्वलनस्य दीप्तिम् । (६०।१)

चिराच् च पाकं वयसः करोति संशोधनं सम्यगुपास्यमानम् ॥ (६०।२)