अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः । (१।१)

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः । (१।२)

दिसेअसे:: स्य्नोन्य्म्स्रोगः पाप्मा ज्वरो व्याधिर् विकारो दुःखम् आमयः । (१।३)

यक्ष्मातङ्कगदाबाधाः शब्दाः पर्यायवाचिनः ॥ (१।४)

दिअग्नोसिस्निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस् तथा । (२।१)

निदान:: स्य्नोन्य्म्स्संप्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम् ॥ (२।२)

निमित्तहेत्वायतनप्रत्ययोत्थानकारणैः । (३।१)

प्राग्रूपनिदानम् आहुः पर्यायैः प्राग्रूपं येन लक्ष्यते ॥ (३।२)

उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः । (४।१)

लिङ्गम् अव्यक्तम् अल्पत्वाद् व्याधीनां तद् यथायथम् ॥ (४।२)

रूपतद् एव व्यक्ततां यातं रूपम् इत्यभिधीयते । (५।१)

संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं चिह्नम् आकृतिः ॥ (५।२)

उपशयहेतुव्याधिविपर्यस्तविपर्यस्तार्थकारिणाम् । (६।१)

औषधान्नविहाराणाम् उपयोगं सुखावहम् ॥ (६।२)

विद्याद् उपशयं व्याधेः स हि सात्म्यम् इति स्मृतः । (७।१)

विपरीतो ऽनुपशयो व्याध्यसात्म्याभिसंज्ञितः ॥ (७।२)

यथादुष्टेन दोषेण यथा चानुविसर्पता । (८।१)

निर्वृत्तिरामयस्यासौ संप्राप्तिर् जातिरागतिः ॥ (८।२)

संख्याविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषतः । (९।१)

सा भिद्यते यथात्रैव वक्ष्यन्ते ऽष्टौ ज्वरा इति ॥ (९।२)

दोषाणां समवेतानां विकल्पो ऽंशांशकल्पना । (१०।१)

स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यम् आदिशेत् ॥ (१०।२)

हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर् बलाबलविशेषणम् । (११।१)

नक्तंदिनर्तुभुक्तांशैर् व्याधिकालो यथामलम् ॥ (११।२)

इति प्रोक्तो निदानार्थस् तं व्यासेनोपदेक्ष्यति । (१२।१)

सर्वेषाम् एव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः ॥ (१२।२)

तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम् । (१३।१)

अहितं त्रिविधो योगस् त्रयाणां प्राग् उदाहृतः ॥ (१३।२)

तिक्तोषणकषायाल्परूक्षप्रमितभोजनैः । (१४।१)

धारणोदीरणनिशाजागरात्युच्चभाषणैः ॥ (१४।२)

क्रियातियोगभीशोकचिन्ताव्यायाममैथुनैः । (१५।१)

ग्रीष्माहोरात्रिभुक्तान्ते प्रकुप्यति समीरणः ॥ (१५।२)

पित्तं कट्वम्लतीक्ष्णोष्णपटुक्रोधविदाहिभिः । (१६।१)

शरन्मध्याह्नरात्र्यर्धविदाहसमयेषु च ॥ (१६।२)

स्वाद्वम्ललवणस्निग्धगुर्वभिष्यन्दिशीतलैः । (१७।१)

आस्यास्वप्नसुखाजीर्णदिवास्वप्नातिबृंहणैः ॥ (१७।२)

प्रच्छर्दनाद्ययोगेन भुक्तमात्रवसन्तयोः । (१८।१)

पूर्वाह्णे पूर्वरात्रे च श्लेष्मा द्वन्द्वं तु संकरात् ॥ (१८।२)

मिश्रीभावात् समस्तानां संनिपातस् तथा पुनः । (१९।१)

संकीर्णाजीर्णविषमविरुद्धाध्यशनादिभिः ॥ (१९।२)

व्यापन्नमद्यपानीयशुष्कशाकाममूलकैः । (२०।१)

पिण्याकमृद्यवसुरापूतिशुष्ककृशामिषैः ॥ (२०।२)

दोषत्रयकरैस् तैस् तैस् तथान्नपरिवर्तनात् । (२१।१)

ऋतोर् दुष्टात् पुरोवाताद् ग्रहावेशाद् विषाद् गरात् ॥ (२१।२)

दुष्टान्नात् पर्वताश्लेषाद् ग्रहैर् जन्मर्क्षपीडनात् । (२२।१)

मिथ्यायोगाच्च विविधात् पापानां च निषेवणात् ॥ (२२।२)

स्त्रीणां प्रसववैषम्यात् तथा मिथ्योपचारतः । (२३।१)

प्रतिरोगम् इति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः ॥ (२३।२)

रसायनीः प्रपद्याशु दोषा देहे विकुर्वते ॥ (२४।१)